पिंपरी-चिंचवडचा पाणीपुरवठा अचानक विस्कळीत

पिंपरी-चिंचवड येथून चालू घडामोडींमधील एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी समोर येत असून पवना धरण क्षेत्रात मुसळधार पाऊस सुरू आहे. धरणातील पाणीसाठा ५५ टक्क्यांवर पोहोचला असून रावेत येथील अशुद्ध पाणी उपसा केंद्राचा वीजपुरवठा खंडित झाला आहे.

५५

पवना धरणातील पाणीसाठा टक्के

४२६

धरण क्षेत्रातील २४ तासांतील पाऊस मिलिमीटर

६५०

शहराचा रोजचा पाणीपुरवठा एमएलडी

३८

पिंपरी-चिंचवडची एकूण लोकसंख्या लाख

वृत्त विशेष

📌

मुख्य घटना

मावळ परिसरातील पवना धरण क्षेत्रात कोसळत असलेल्या मुसळधार पावसामुळे पाणीसाठ्यात विक्रमी वाढ झाली आहे. जलसाठा ५५.०७ टक्क्यांवर पोहोचला आहे. दुसरीकडे रावेत येथील मुख्य पाणी उपसा केंद्रातील वीज यंत्रणेत तांत्रिक बिघाड झाल्याने शहराचा पाणीपुरवठा विस्कळीत झाला आहे.

👥

प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक

पिंपरी-चिंचवड महापालिका पाणीपुरवठा विभाग, जलसंपदा विभाग आणि महावितरण कंपनीचे मुख्य अभियंते या समस्येचे निवारण करत आहेत. आयुक्त आणि पाणीपुरवठा विभागाचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी या तांत्रिक कामाचे थेट संनियंत्रण करत आहेत.

🚨

तात्कालिक परिणाम

रावेत येथील वीजपुरवठा खंडित झाल्याने जलशुद्धीकरण केंद्रात जाणारे पाणी थांबले आहे. शहरातील थेरगाव, काळेवाडी, चिंचवड, भोसरी, वाकड परिसरातील पाणीपुरवठा पूर्णपणे विस्कळीत झाला आहे. अनेक भागांत कमी दाबाने पाणी मिळत आहे.

🏛️

शासकीय / प्रशासकीय भूमिका

महापालिका प्रशासनाने तांत्रिक बिघाड दुरुस्त करण्यासाठी तातडीने युद्धपातळीवर काम सुरू केले आहे. महावितरणच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांशी समन्वय साधून वीजपुरवठा पूर्ववत करण्याचे प्रशासकीय प्रयत्न वेगाने सुरू आहेत. नागरिकांना पाणी जपून वापरण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.

पवना धरणात जलसाठ्याची समाधानकारक वाढ आणि जलचिंता दूर

मावळ तालुक्यातील धरण क्षेत्रात १ जुलैपासून पावसाची संततधार सुरू आहे. गेल्या २४ तासांत धरण क्षेत्रात तब्बल ४२६ मिलिमीटर पावसाची नोंद झाली आहे. या मुसळधार पावसामुळे धरणातील पाणी पातळी कमालीची वाढली असून ती ५५ टक्क्यांवर गेली आहे. उन्हाळ्यात पावसाने ओढ दिल्यामुळे धरणातील पाणीसाठा १६ टक्क्यांवर घसरला होता. जलसंपदा विभागाने १९ जूनपासून शहरात १५ टक्के पाणी कपात लागू केली होती. या मुसळधार पावसामुळे आगामी ६ महिन्यांची शहराची पाण्याची चिंता पूर्णपणे मिटली आहे. धरणात नवीन पाण्याची आवक वेगाने सुरू असून पाणी कपात मागे घेण्याबाबत लवकरच निर्णय घेतला जाणार आहे.

धरण क्षेत्रात जून महिन्यापासून आतापर्यंत सरासरीपेक्षा जास्त पाऊस नोंदवला गेला आहे.
पाण्याची पातळी वाढल्याने जलसंपदा विभागाने समाधान व्यक्त केले असून नदीकाठच्या गावांना सतर्कतेचा इशारा दिला आहे.

रावेत उपसा केंद्रातील तांत्रिक बिघाड आणि पाणी टंचाईचे संकट

पवना धरणात मुबलक पाणी उपलब्ध असताना रावेत येथील पाण्याचा उपसा करणाऱ्या मुख्य केंद्राचा वीजपुरवठा अचानक खंडित झाला. मुसळधार पावसामुळे उच्च दाबाच्या वीज वाहिन्यांमध्ये बिघाड झाला आहे. हे मुख्य केंद्र बंद पडल्याने जलशुद्धीकरण केंद्रापर्यंत पाणी पोहोचवण्याचे काम थांबले आहे. शहराची पाण्याची रोजची मागणी ६५५ एमएलडी असून सध्या पुरवठ्यात घट झाली आहे.

“धरण क्षेत्रात चांगला पाऊस झाल्याने जलसाठा वाढला आहे. रावेत केंद्रावरील वीज पुरवठा सुरळीत करण्यासाठी महावितरणचे पथक काम करत असून पुरवठा लवकरच सुरळीत होईल.”

— प्रमोद ओंभसे, मुख्य अभियंता, पाणीपुरवठा विभाग

“मुसळधार पाऊस आणि तांत्रिक बिघाडामुळे जलवाहिन्यांमध्ये हवेचे फुगे तयार होतात. वीज आल्यानंतरही सर्व भागांत समान दाबाने पाणी पोहोचण्यास वेळ लागतो.”

— सतीश कुंभार, कनिष्ठ अभियंता, महावितरण

रावेत बंधाऱ्यावरून पाणी ओसंडून वाहत असून वीज नसल्याने उपसा यंत्रणा ठप्प झाली आहे.
महापालिकेने नागरिकांना उपलब्ध पाणी साठवून ठेवून ते काटकसरीने वापरण्याचे आवाहन केले आहे.

मुद्दा	तपशील	स्थिती
पवना धरण साठा	५५.०७ टक्के	नोंदवले
वीजपुरवठा स्थिती	खंडित	कार्यरत
दुरुस्तीचे काम	युद्धपातळीवर सुरू	कार्यरत
पाणी कपात नियम	१५ टक्के लागू	पूर्ण

पार्श्वभूमी

पिंपरी-चिंचवडच्या पाणीपुरवठ्याची सद्यस्थिती आणि इतिहास काय आहे?

पिंपरी-चिंचवड शहराला मुख्यत्वे मावळमधील पवना धरणातून पाणीपुरवठा केला जातो. सध्या शहराची लोकसंख्या ३८ लाखांच्या आसपास असून दररोज ६५० एमएलडी पाणी वितरित केले जाते. यामध्ये पवना नदीतून ५२० एमएलडी, इंद्रायणी नदीतून १०० एमएलडी आणि एमआयडीसीकडून ३० एमएलडी पाण्याचा समावेश असतो. गेल्या ६ वर्षांपासून शहरात एकदिवसाआड पाणीपुरवठा केला जात आहे. यंदा मान्सून लांबल्याने धरणातील साठा १९ टक्क्यांवर आल्याने पाटबंधारे विभागाने १५ टक्के कपात सुचवली होती. जलवाहिनी प्रकल्पाचे काम रखडल्याने नदी पात्रातून पाणी उपसा करावा लागतो. वीज पुरवठ्यातील बिघाडामुळे वारंवार उद्भवणाऱ्या या समस्येवर कायमस्वरूपी तोडगा काढण्यासाठी पुढील आठवड्यात महापालिकेत उच्चस्तरीय बैठक होणार आहे.

क्षेत्रनिहाय परिणाम

💼

प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था

प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन महापालिका आयुक्तांनी आपत्कालीन विभागाला सतर्क राहण्याचे आदेश दिले आहेत. पाणी वितरणावरून सखल भागात नागरिकांमध्ये वाद होऊ नयेत यासाठी पोलीस प्रशासनाने काही भागात गस्त वाढवली असून टँकर फेऱ्यांचे नियोजन केले आहे.

📈

बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र

व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर काही प्रमाणात चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. हिंजवडी आणि भोसरी औद्योगिक वसाहतींमधील लघु उद्योगांना पाण्याचा तुटवडा जाणवू लागला आहे. व्यावसायिक पाणी टँकरच्या दरांमध्ये वाढ होण्याची शक्यता व्यापारी वर्गाकडून व्यक्त होत आहे.

👥

सर्वसामान्य जनता

सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम पिण्याच्या पाण्यासाठी भटकंती करण्यात होत आहे. सकाळच्या सत्रात पाणी न आल्याने नोकरदार आणि शाळकरी मुलांचे हाल झाले आहेत. गृहिणींना दैनंदिन स्वच्छतेसाठी पाणी मिळवणे कठीण झाले आहे.

🎓

गृहनिर्माण संस्था

गृहनिर्माण संस्था यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून सोसायट्यांमधील सामायिक जलकुंभ रिकामे झाले आहेत. सोसायट्यांना खासगी टँकरवर अवलंबून राहावे लागत असून ऐन पावसाळ्यात आर्थिक भुर्दंड सहन करावा लागत आहे.

संपादकीय दृष्टिकोन

धरणात पाणी पण नळाला कोरड: नियोजनाचा अभाव

पवना धरणात ५५ टक्के जलसाठा होणे ही पिंपरी-चिंचवडकरांसाठी दिलासादायक बाब आहे. धरण भरत असताना रावेत केंद्राचा वीजपुरवठा खंडित होऊन शहर तहानलेले राहणे हे महापालिकेच्या नियोजनातील त्रुटी दर्शवते. मान्सूनपूर्व देखभालीच्या नावाखाली दरमहा पाणीपुरवठा बंद ठेवला जातो. असे असताना पहिल्याच मुसळधार पावसात वीज यंत्रणा कोलमडणे अनाकलनीय आहे. महापालिकेने जलशुद्धीकरण आणि उपसा केंद्रांसाठी स्वतंत्र एक्सप्रेस वीज वाहिनी किंवा सक्षम पर्यायी व्यवस्था उभारणे गरजेचे आहे. निसर्गाने पाण्याची चिंता मिटवली असली तरी प्रशासकीय अनास्थेमुळे नागरिकांचे हाल होत आहेत. भविष्यातील वाढती लोकसंख्या लक्षात घेता पाणी वितरणाचे सक्षमीकरण करणे हेच प्रशासनासमोरील मुख्य आव्हान असणार आहे.