दिनांक २ सप्टेंबर दिनविशेष: बलराम जयंती व ऐतिहासिक घटना
🏆 आजचे विशेष दिन
जागतिक नारळ दिन (World Coconut Day) — दरवर्षी दिनांक २ सप्टेंबर रोजी जगभरात ‘जागतिक नारळ दिन’ साजरा केला जातो. या दिनाची सुरुवात २००९ मध्ये ‘आशियाई आणि प्रशांत नारळ समुदाय’ (APCC) द्वारे करण्यात आली. नारळाला हिंदू संस्कृतीत आणि दैनंदिन जीवनात ‘कल्पवृक्ष’ मानले जाते. नारळाचे महत्त्व, त्याचे आरोग्यदायी फायदे आणि नारळ उत्पादक शेतकऱ्यांना प्रोत्साहन देणे हा या दिवसाचा मुख्य उद्देश आहे.
राष्ट्रीय पोषण सप्ताह (National Nutrition Week – दिनांक १ ते दिनांक ७ सप्टेंबर) — भारतात दरवर्षी दिनांक १ सप्टेंबर ते दिनांक ७ सप्टेंबर हा आठवडा ‘राष्ट्रीय पोषण सप्ताह’ म्हणून साजरा केला जातो. भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयांतर्गत अन्न आणि पोषण मंडळाद्वारे १९८२ पासून हा सप्ताह साजरा करण्यास सुरुवात झाली. देशातील कुपोषणाची समस्या दूर करणे, नागरिकांना सकस आणि संतुलित आहाराचे महत्त्व पटवून देणे हा या सप्ताहाचा मुख्य हेतू आहे.
आज या प्रकारची विशेष नोंद उपलब्ध नाही.
🚩 महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या घटना
मराठी साहित्याला पहिले ‘ज्ञानपीठ’ पारितोषिक मिळवून देणारे थोर कादंबरीकार विष्णू सखाराम खांडेकर यांचे दिनांक २ सप्टेंबर १९७६ रोजी निधन झाले. मानवी जीवनातील मूल्ये आणि आदर्शांचा वेध घेणारे त्यांचे साहित्य आजही वाचकांसाठी अत्यंत मार्गदर्शक ठरत आहे.
भारतरत्न लता मंगेशकर आणि भारतरत्न पं. भीमसेन जोशी या दोन दिग्गजांना एकत्र आणून ऐतिहासिक ‘राम श्याम गुण गान’ अल्बमची निर्मिती करणारे संगीतकार श्रीनिवास खळे यांचे दिनांक २ सप्टेंबर २०११ रोजी निधन झाले. त्यांनी मराठी भावसंगीताला एका वेगळ्या उंचीवर नेऊन ठेवले.
🇮🇳 भारतातील महत्त्वाच्या घटना
भारताला पूर्ण स्वातंत्र्य मिळण्यापूर्वी, पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या नेतृत्वाखाली दिनांक २ सप्टेंबर १९४६ रोजी देशात पहिल्यांदा ‘अंतरिम सरकार’ (Interim Government) ची स्थापना झाली. भारताचे प्रशासन भारतीयांच्या हाती सोपवण्याच्या दिशेने हे एक ऐतिहासिक आणि अत्यंत महत्त्वाचे पाऊल होते.
स्वामी विवेकानंद यांनी ज्या खडकावर ध्यानधारणा केली होती, त्या कन्याकुमारी येथील समुद्रातील भव्य ‘विवेकानंद शिलास्मारकाचे’ उद्घाटन दिनांक २ सप्टेंबर १९७० रोजी भारताचे तत्कालीन राष्ट्रपती व्ही. व्ही. गिरी यांच्या हस्ते राष्ट्रार्पण करून करण्यात आले.
🌎 जगातील महत्त्वाच्या घटना
अमेरिकेच्या ‘यूएसएस मिसुरी’ (USS Missouri) या युद्धनौकेवर जपानी प्रतिनिधींनी मित्रराष्ट्रांसमोर अधिकृत शरणागती करारावर स्वाक्षरी केली. या स्वाक्षरीसह दिनांक २ सप्टेंबर १९४५ रोजी जगातील सर्वात भीषण अशा दुसऱ्या महायुद्धाचा अधिकृतपणे शेवट झाला.
भारताची प्रसिद्ध जलतरणपटू बुला चौधरी हिने दिनांक २ सप्टेंबर १९९९ रोजी इंग्लिश खाडी (English Channel) दुसऱ्यांदा पोहून पार केली. अशी अद्भूत कामगिरी करणारी ती आशिया खंडातील पहिली महिला जलतरणपटू ठरली.
🔬 आजचा शोध / तंत्रज्ञान
डॉन वेटझेल आणि त्यांच्या संघाने तयार केलेल्या पहिल्या आधुनिक एटीएम (ATM) चे सार्वजनिक प्रदर्शन दिनांक २ सप्टेंबर १९६९ रोजी अमेरिकेतील रॉकविले सेंटर, न्यूयॉर्क येथील केमिकल बँकेत करण्यात आले.
🎂 जयंती
🪔 स्मृतिदिन
🎉 आज वाढदिवस असलेल्या प्रसिद्ध व्यक्ती
📖 विशेष उल्लेख
दिनांक २ सप्टेंबर १९४६ रोजी भारताच्या राजकीय इतिहासात एक अत्यंत निर्णायक पर्व सुरू झाले. या दिवशी पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या नेतृत्वाखाली देशातील पहिल्या ‘अंतरिम सरकार’ची स्थापना करण्यात आली. ब्रिटीश राजवटीकडून स्वतंत्र भारताकडे सत्तेचे हस्तांतरण सुरळीत व्हावे, यासाठी ही व्यवस्था निर्माण करण्यात आली होती.
या सरकारमध्ये पंडित नेहरू कार्यकारी परिषदेचे उपाध्यक्ष (पंतप्रधान समतुल्य) होते. तर सरदार वल्लभभाई पटेल यांच्याकडे गृह आणि माहिती-प्रसारण खाते सोपवण्यात आले होते. डॉ. राजेंद्र प्रसाद, चक्रवर्ती राजगोपालाचारी यांच्यासारखे दिग्गज नेते या मंत्रिमंडळात होते. काही काळानंतर यात मुस्लिम लीगचे नेतेही सामील झाले.
या सरकारचे मुख्य काम देशाचा कारभार पाहणे आणि स्वतंत्र भारताची नवी राज्यघटना तयार करणाऱ्या ‘घटना समिती’ला सहकार्य करणे हे होते. जरी या काळात देशात फाळणीचे ढग आणि जातीय दंगलींचे मोठे आव्हान होते, तरीही या अंतरिम सरकारनेच आधुनिक भारताच्या प्रशासकीय यंत्रणेचा भक्कम पाया रचला.
💡 आणखी थोडं
नारळाचे फळ हे निसर्गाचे एक अनोखे आश्चर्य आहे. ते वजनाने हलके आणि पूर्णपणे वॉटरप्रूफ (पाणी न शिरणारे) असते. यामुळेच, जर एखादा नारळ समुद्राच्या पाण्यात पडला, तर तो पाण्याच्या प्रवाहासोबत हजारो मैलांचा प्रवास करू शकतो. अनेक महिन्यांच्या या सागरी प्रवासानंतर जेव्हा तो एखाद्या नवीन बेटावर किंवा किनाऱ्यावर पोहोचतो, तेव्हा तिथे तो सहजपणे रुजतो आणि नवीन कल्पवृक्षाला जन्म देतो. जगभरातील उष्णकटिबंधीय प्रदेशांमध्ये नारळाची झाडे पसरण्याचे हे सर्वात मोठे नैसर्गिक कारण आहे.
मराठी साहित्यातील पहिल्या ‘ज्ञानपीठ’ पुरस्कार विजेत्या वि. स. खांडेकर यांच्या ‘ययाती’ या कादंबरीची मुख्य मध्यवर्ती संकल्पना काय आहे आणि ती आजच्या अति-उपभोगवादी आधुनिक मानवी जगण्याला कशी लागू पडते?
वि. स. खांडेकर यांच्या कादंबऱ्यांपैकी तुमची सर्वात आवडती कादंबरी कोणती आहे? कमेंट बॉक्समध्ये नक्की सांगा!