📿 विवेचन

गोस्वामी तुलसीदास यांनी आपल्या महान ग्रंथाचा प्रारंभ करताना सर्वप्रथम ‘वाणीविनायकौ’ म्हणजेच देवी सरस्वती आणि श्री गणेशाची वंदना केली आहे. भारतीय संस्कृतीमध्ये कोणत्याही महत्त्वाच्या ग्रंथाची अथवा कार्याची यशस्वी सांगता होण्यासाठी ‘मंगलाचरण’ करण्याची प्राचीन परंपरा आहे. अक्षरे आणि त्यांचे अर्थ हे आपल्या मानवी अभिव्यक्तीचे मूळ माध्यम आहेत. सरस्वती देवी ही भाषेची आणि कलांची स्वामिनी आहे आणि श्री गणेश हा बुद्धीचा आणि अडथळे दूर करणारा देव आहे. जोपर्यंत माणसाच्या वाणीमध्ये शुद्धता आणि बुद्धीमध्ये विवेक येत नाही, तोपर्यंत समाजाचे कल्याण साधणारे कोणतेही कार्य घडू शकत नाही. पौराणिक संदर्भांनुसार, जेव्हा महर्षी व्यासांनी महाभारताची रचना केली, तेव्हा त्यांनीही श्री गणेशाला लेखनिक बनवून बुद्धी आणि लेखनाचा मेळ घातला होता. हा श्लोक आपल्याला शिकवतो की, ज्ञान आणि बुद्धीची योग्य सांगड घातल्याशिवाय जीवनातील अंधार दूर होत नाही.