पुणे – केंद्रीय संचार मंत्री ज्योतिरादित्य सिंधिया यांच्या अध्यक्षतेखाली १२ वी ब्रिक्स संचार मंत्री परिषद पार पडली. माहिती तंत्रज्ञान आणि डिजिटल अवसंरचना बळकट करण्याबाबत ब्रिक्स देशांमध्ये सविस्तर चर्चा झाली.
१२ वी
परिषद आवृत्ती
पुणे
आयोजन ठिकाण
ब्रिक्स
सहभागी सदस्य देश
२ दिवस
सत्र कालावधी
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
पुण्यात १२ वी ब्रिक्स संचार मंत्री परिषद यशस्वीरीत्या संपन्न झाली. परिषदेत डिजिटल तंत्रज्ञान, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, उपग्रह दळणवळण आणि मजबूत डिजिटल पायाभूत सुविधांच्या विकासावर भर देण्यात आला.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
केंद्रीय दळणवळण मंत्री ज्योतिरादित्य सिंधिया, केंद्र सरकारचे वरिष्ठ अधिकारी आणि ब्रिक्स सदस्य देशांचे दळणवळण मंत्री या परिषदेत सहभागी झाले.
तात्कालिक परिणाम
ब्रिक्स देशांदरम्यान माहिती आणि दळणवळण तंत्रज्ञान (आयसीटी) क्षेत्रातील सहकार्य वाढवण्यासाठी संयुक्त कृती आराखड्याला गती मिळाली. दूरसंचार तंत्रज्ञान देवाणघेवाणीचा मार्ग मोकळा झाला.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
भारताच्या दूरसंचार विभागाने या परिषदेचे यजमानपद भूषवले. डिजिटल इंडिया उपक्रमाच्या धर्तीवर जागतिक पातळीवर डिजिटल दरी कमी करण्यासाठी भारत सरकारने पुढाकार घेतला.
डिजिटल तंत्रज्ञानातील सहकार्यावर भर
पुणे येथे आयोजित १२ व्या ब्रिक्स संचार मंत्री परिषदेत डिजिटल पायाभूत सुविधा आणि माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रातील सहकार्य अधिक दृढ करण्यावर एकमत झाले. केंद्रीय मंत्री ज्योतिरादित्य सिंधिया यांनी परिषदेच्या उद्घाटन सत्राचे नेतृत्व केले. भारताच्या ब्रिक्स अध्यक्षतेखाली ही परिषद पार पडली. “लचील्या भविष्यासाठी नवोन्मेष, सहकार्य आणि परिवर्तन” ही या परिषदेची मध्यवर्ती संकल्पना निश्चित करण्यात आली होती. ५जी, ६जी तंत्रज्ञान, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, सायबर सुरक्षा आणि डिजिटल सार्वजनिक पायाभूत सुविधा (डीपीआय) या विषयांवर सदस्य देशांच्या प्रतिनिधींनी सविस्तर विचारविनिमय केला.
- ब्रिक्स देशांमध्ये सुरक्षित आणि समावेशक डिजिटल परिसंस्था निर्माण करण्यावर सहमती झाली.
- उदयोन्मुख तंत्रज्ञानातील संशोधन वाढवण्यासाठी सहकार्याची भूमिका स्वीकारण्यात आली.
ग्लोबल साउथ आणि द्विपक्षीय करार
डिजिटल सार्वजनिक अवसंरचना आणि तंत्रज्ञानाचा लाभ विकसनशील तसेच ग्लोबल साउथ देशांपर्यंत पोहोचवण्याचा संकल्प या परिषदेत सोडण्यात आला. भारताने आपल्या यशस्वी डिजिटल उपक्रमांची माहिती ब्रिक्स देशांसमोर मांडली. परिषदेदरम्यान भारत आणि ब्राझील यांच्यात दूरसंचार व माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रातील द्विपक्षीय सहकार्य वाढवण्यासाठी सामंजस्य करारावर स्वाक्षऱ्या करण्यात आल्या. याशिवाय ‘डिजिटल ब्रिक्स फोरम अँड एक्स्पो’चे आयोजन करून भारतीय नवउद्यमींच्या तंत्रज्ञानाचे प्रदर्शन भरवण्यात आले.
“डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वापर सर्वसमावेशक, सुरक्षित आणि शाश्वत असावा. ब्रिक्स देश एकत्र येऊन जागतिक पातळीवर मजबूत डिजिटल पायाभूत सुविधांची निर्मिती करतील.”
— ज्योतिरादित्य सिंधिया, केंद्रीय संचार मंत्री- दूरसंचार आणि माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रातील क्षमताबांधणीसाठी संयुक्त उपक्रम राबवले जाणार.
- सायबर सुरक्षितता आणि डेटा सुरक्षेबाबत तांत्रिक सहकार्य वाढवले जाणार.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| परिषद आयोजन | पुणे शहर | पूर्ण |
| अध्यक्षपद | ज्योतिरादित्य सिंधिया | कार्यरत |
| प्रमुख संकल्पना | लवचिक भविष्यासाठी नवोन्मेष | मंजूर |
| द्विपक्षीय करार | भारत आणि ब्राझील | स्वाक्षरीत |
पार्श्वभूमी
ब्रिक्स संचार परिषदेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी
ब्रिक्स देशांमधील माहिती तंत्रज्ञान सहकार्याला गती देण्यासाठी संचार मंत्र्यांची वार्षिक परिषद आयोजित केली जाते. यापूर्वी २०२५ मध्ये ब्राझीलच्या अध्यक्षतेखाली ११ वी परिषद पार पडली होती. २०२६ मध्ये भारताकडे ब्रिक्सचे अध्यक्षपद आल्याने या १२ व्या परिषदेचे आयोजन पुण्यात करण्यात आले. डिजिटल अर्थव्यवस्था, इंटरनेट सेवांचा विस्तार आणि डेटा सुरक्षा यांसारख्या आव्हानांना तोंड देण्यासाठी ब्रिक्स राष्ट्रांनी डिजिटल वर्किंग ग्रुप स्थापन केला आहे. यापूर्वीच्या परिषदांमधील निर्णयांचा पाठपुरावा करत पुण्यातील बैठकीत प्रत्यक्षात काम करण्यायोग्य धोरणांवर भर देण्यात आला.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन सायबर सुरक्षेबाबत ब्रिक्स देशांमध्ये थेट संपर्क आणि समन्वय यंत्रणा उभी करण्याचा निर्णय प्रशासकीय स्तरावर घेण्यात आला.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर आयटी आणि दूरसंचार क्षेत्रातील भारतीय कंपन्यांना ब्रिक्स देशांच्या बाजारपेठेत प्रवेश आणि गुंतवणुकीच्या नव्या संधी उपलब्ध होतील.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम डिजिटल सेवा अधिक जलद, स्वस्त आणि सुरक्षित होण्याच्या रूपात दिसून येईल.
माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्र आणि स्टार्ट-अप्स
माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्र आणि स्टार्ट-अप्स यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून जागतिक पातळीवरील नवनवीन तंत्रज्ञानाची देवाणघेवाण होऊन रोजगाराच्या संधी वाढतील.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
पुण्यात पार पडलेली १२ वी ब्रिक्स संचार मंत्री परिषद ही जागतिक डिजिटल समीकरणांच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाची ठरली आहे. माहिती आणि दळणवळण तंत्रज्ञानाच्या युगात सायबर सुरक्षा आणि डेटा प्रभुत्व यांसारखे विषय अत्यंत संवेदनशील बनले आहेत. अशा स्थितीत भारत सरकारने डिजिटल सार्वजनिक अवसंरचनेचे यशस्वी मॉडेल जगासमोर मांडले आहे. ब्राझीलसोबत झालेला करार आणि डिजिटल एक्स्पोच्या माध्यमातून भारतीय स्टार्ट-अप्सना मिळालेले व्यासपीठ भूषणावह आहे. ब्रिक्स देशांनी केवळ चर्चा न करता या करारांची प्रत्यक्षात अंमलबजावणी केली, तर पाश्चात्य तंत्रज्ञान मक्तेदारीला सक्षम पर्याय उभा राहील आणि विकसित भारताच्या ध्येयाला गती मिळेल.