जागतिक राजकारणात अमेरिका आणि इराण यांच्यात निर्माण झालेल्या युद्धजन्य परिस्थितीचा सर्वाधिक भीषण तडाखा शेजारील देश पाकिस्तानला बसला आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत खनिज तेल आणि नैसर्गिक वायूच्या किमती गगनाला भिडल्याने आणि पुरवठा साखळी विस्कळीत झाल्याने पाकिस्तानची अर्थव्यवस्था कोलमडण्याच्या उंबरठ्यावर पोहोचली आहे. देशात इंधन आणि ऊर्जेचा प्रचंड तुटवडा निर्माण झाल्याने जनजीवन विस्कळीत झाले असून, परिस्थितीवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी पाकिस्तान सरकारने अत्यंत टोकाचे आणि कठोर निर्णय घेण्यास सुरुवात केली आहे. इंधनाचा साठा वाचवण्यासाठी आणि वीज वापर कमी करण्यासाठी संपूर्ण देशात आणीबाणीसारखी स्थिती निर्माण झाली आहे.
वाढत्या ऊर्जा टंचाईचा मुकाबला करण्यासाठी पाकिस्तान सरकारने देशातील सर्व शाळा, महाविद्यालये आणि विद्यापीठे पुढील दोन आठवड्यांसाठी पूर्णपणे बंद ठेवण्याचा आदेश दिला आहे. शैक्षणिक संस्थांमध्ये होणारा विजेचा आणि इंधनाचा वापर तातडीने थांबवून ती ऊर्जा अत्यावश्यक सेवांकडे वळवण्याचा सरकारचा प्रयत्न आहे. पुढील चौदा दिवस सर्व शैक्षणिक कामकाज स्थगित राहणार असून, यामुळे विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक वेळापत्रकावर मोठा परिणाम होणार आहे. केवळ ऊर्जा बचतीसाठी शिक्षण संस्था बंद ठेवण्याची ही पहिलीच वेळ असून, यावरून देशातील संकटाची भीषणता स्पष्ट होत आहे. या काळात खासगी शिकवणी वर्ग आणि इतर शैक्षणिक उपक्रमांवरही निर्बंध लादण्यात आले आहेत.
ऊर्जा संकटामुळे निर्माण झालेल्या आर्थिक दबावाचा सामना करण्यासाठी सरकारने सरकारी तिजोरीवरील ताण कमी करण्याचे ठरवले आहे. याचाच एक भाग म्हणून सर्व श्रेणीतील सरकारी कर्मचाऱ्यांच्या मासिक वेतनामध्ये सुमारे पंचवीस टक्के कपात करण्याचा धक्कादायक निर्णय घेण्यात आला आहे. प्रशासकीय खर्च कमी करून वाचलेला हा पैसा आंतरराष्ट्रीय बाजारातून महागड्या दराने इंधन आयात करण्यासाठी वापरला जाणार आहे. या निर्णयामुळे सरकारी कर्मचाऱ्यांमध्ये तीव्र असंतोष पसरला असून, घरखर्च चालवणे कठीण झाल्याची भावना व्यक्त केली जात आहे. मात्र, देश आर्थिक दिवाळखोरीकडे जाऊ नये म्हणून हे कटू पाऊल उचलल्याचे अर्थ मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे.
पाकिस्तान प्रामुख्याने आखाती देशांकडून होणाऱ्या तेल आणि वायूच्या आयातीवर अवलंबून आहे. मात्र, सध्याच्या जागतिक तणावामुळे आयातीत मोठे अडथळे निर्माण झाले आहेत. देशातील इंधनाचा साठा अत्यंत कमी उरल्याने सरकारने मागणीवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी पेट्रोल आणि डिझेलच्या किमतींमध्ये सुमारे वीस टक्क्यांपर्यंत मोठी वाढ केली आहे. या दरवाढीमुळे वाहतूक खर्च वाढला असून बाजारात जीवनावश्यक वस्तूंच्या किमती कडाडल्या आहेत. सर्वसामान्य जनतेला आता महागाईच्या दुहेरी संकटाचा सामना करावा लागत असून, सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थाही मर्यादित प्रमाणात चालवली जात आहे.
पाकिस्तानचे पंतप्रधान शहबाज शरीफ यांनी या परिस्थितीवर भाष्य करताना सांगितले की, “हे निर्णय अत्यंत वेदनादायी आहेत, परंतु भविष्यातील अधिक मोठे राष्ट्रीय संकट टाळण्यासाठी हे अपरिहार्य आहे.” देशाला पूर्णपणे काळोखात जाण्यापासून वाचवण्यासाठी नागरिकांनी ऊर्जेचा वापर मर्यादित करावा, असे आवाहन त्यांनी केले आहे. परिस्थिती सुधारली नाही, तर सरकारी कार्यालयांमध्ये शंभर टक्के ‘घरून काम’ करण्याची पद्धत लागू केली जाईल आणि व्यापारी बाजारपेठाही संध्याकाळी लवकर बंद करण्याचे आदेश दिले जातील, असे संकेत प्रशासनाने दिले आहेत. जागतिक स्तरावर शांतता प्रस्थापित झाल्याशिवाय पाकिस्तानपुढील हे संकट टळणे कठीण असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.