स्वतंत्र बातमी

सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील दोडामार्ग आणि कुडाळ तालुक्यांत गेल्या अनेक वर्षांपासून जंगली हत्तींनी उच्छाद मांडला आहे. या हत्तींमुळे स्थानिक शेतकऱ्यांचे, विशेषतः काजू आणि सुपारी बागायतदारांचे अतोनात नुकसान होत आहे. या समस्येवर कायमस्वरूपी तोडगा काढण्यासाठी आता महाराष्ट्र वन विभागाने पश्चिम बंगालमधील तज्ज्ञांच्या एका विशेष पथकाची मदत घेण्याचा निर्णय घेतला असून, प्रत्यक्ष कारवाईला सुरुवात झाली आहे.

पश्चिम बंगालमध्ये हत्तींना मानवी वस्तीतून नैसर्गिक अधिवासात परतवून लावण्याचा अनुभव असलेले तज्ज्ञ ओळखले जातात. या पथकातील सदस्यांना हुल्ला पार्टी असेही संबोधले जाते. हे लोक हत्तींना इजा न पोहचवता, केवळ विशिष्ट आवाज, मशाली आणि फटाक्यांच्या साहाय्याने त्यांना हुसकावून लावण्यात निष्णात आहेत. दोडामार्ग तालुक्यातील तिलारी पट्ट्यात सध्या हे पथक तळ ठोकून असून, हत्तींच्या हालचालींवर बारीक लक्ष ठेवून आहे.

कोकणातील शेती प्रामुख्याने काजू, नारळ आणि सुपारीवर अवलंबून आहे. जंगली हत्ती रात्रीच्या वेळी बागांमध्ये शिरून झाडांची पडझड करतात. केवळ पिकांचेच नुकसान होत नाही, तर हत्तींच्या दहशतीमुळे शेतकरी रात्रीच्या वेळी बागेत जाण्यास घाबरत आहेत. अनेक ठिकाणी हत्तींनी घरांचे आणि संरक्षक भिंतींचेही नुकसान केले आहे. शासनाकडून मिळणारी भरपाई ही नुकसानीच्या तुलनेत तुटपुंजी असल्याची भावना शेतकऱ्यांमध्ये आहे, त्यामुळे हत्तींना या भागातून पूर्णपणे बाहेर काढण्याची मागणी जोर धरत होती. वन विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार, या मोहिमेचे दोन मुख्य टप्पे आहेत. हत्ती ज्या मार्गाने मानवी वस्तीत येतात, तो मार्ग शोधून त्यांना पुन्हा कर्नाटक किंवा गोवा सीमेच्या पलीकडे असलेल्या घनदाट जंगलात पाठवणे. हत्तींना रोखण्यासाठी काही संवेदनशील ठिकाणी सौर ऊर्जेवर चालणारी कुंपणे उभारली जात आहेत. या मोहिमेत स्थानिक वनरक्षक आणि पश्चिम बंगालचे तज्ज्ञ संयुक्तपणे काम करत आहेत. हत्तींना गुंगीचे औषध देऊन बेशुद्ध करणे हा शेवटचा पर्याय ठेवण्यात आला आहे, कारण ही प्रक्रिया अत्यंत जोखमीची आणि खर्चिक असते. त्याऐवजी, नैसर्गिक पद्धतीने त्यांना हुसकावून लावण्यावर भर दिला जात आहे.

दोडामार्गचा परिसर हा सह्याद्रीच्या डोंगररांगांनी आणि घनदाट जंगलांनी व्यापलेला आहे. येथील भौगोलिक परिस्थितीमुळे हत्तींचा शोध घेणे कठीण जाते. तसेच, हत्ती हे अत्यंत बुद्धिमान प्राणी असल्याने ते वारंवार आपले मार्ग बदलत असतात. पश्चिम बंगालच्या पथकाने आतापर्यंत काही हत्तींना यशस्वीरित्या मानवी वस्तीपासून दूर ढकलले आहे. मात्र, ही समस्या पूर्णपणे मिटण्यासाठी काही काळ जावा लागेल, असे प्रशासनाचे म्हणणे आहे. हत्तींच्या या समस्येमुळे केवळ आर्थिक नुकसानच होत नाही, तर मानव-वन्यजीव संघर्ष विकोपाला गेला आहे. प्रशासनाच्या या नव्या मोहिमेमुळे तिलारी खोऱ्यातील जनतेला दिलासा मिळण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.