मुंबईत मराठी चित्रपटांचे दुर्मिळ प्रदर्शन

मुंबई येथून चालू घडामोडींमधील एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी समोर येत असून फोर्ट येथील नॅशनल गॅलरी ऑफ मॉडर्न आर्ट (NGMA) मध्ये मराठी चित्रपटसृष्टीच्या १०० हून अधिक वर्षांच्या सुवर्णप्रवासावर आधारित ‘स्टोरीज अँड स्टारडम’ हे विशेष छायाचित्र प्रदर्शन आयोजित करण्यात आले आहे.

१० ऑगस्ट

प्रदर्शन समाप्ती तारीख

१९१३

पहिला भारतीय चित्रपट (राजा हरिश्चंद्र) वर्ष

१९३२

पहिला मराठी बोलपट (अयोध्येचा राजा) वर्ष

१०-८

वीकेंड प्रदर्शन वेळ (सकाळी ११ ते रात्री ८)

वृत्त विशेष

📌

मुख्य घटना

फोर्ट परिसरातील नॅशनल गॅलरी ऑफ मॉडर्न आर्ट येथील डोम गॅलरीत ‘मराठी चित्रपट : स्टोरीज अँड STAR-DOM’ या छायाचित्र प्रदर्शनाचे आयोजन करण्यात आले आहे. या प्रदर्शनात मराठी चित्रपटसृष्टीतील सुरुवातीच्या काळापासून ते आजच्या आधुनिक काळातील दुर्मिळ क्षण, छायाचित्रे व पोस्टर्स रसिकांसाठी खुले करण्यात आले आहेत.

👥

प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक

नॅशनल गॅलरी ऑफ मॉडर्न आर्ट आणि सांस्कृतिक मंत्रालयाच्या सहकार्याने हे आयोजन झाले आहे. छायाचित्रकार गौतम राजाध्यक्ष, सुधारक ओलवे, प्रदीप चंद्रा, साहिल सचदेवा, मंगेश पवार, शिरीष आर. कारळे आणि चित्रपट संग्राहक नेहा कामत व एस. एम. औसाजा यांच्या संग्रहातील दुर्मिळ चित्रे प्रदर्शनात मांडण्यात आली आहेत.

🚨

तात्कालिक परिणाम

दक्षिण मुंबईतील कला व संस्कृतीप्रेमी नागरिकांची गॅलरीमध्ये गर्दी दिसून येत आहे. चित्रपट अभ्यासक, विद्यार्थी व पर्यटकांसाठी प्रदर्शनाच्या वेळेत विशेष व्यवस्था केली आहे. कला रसिकांना मराठी सिनेमाचा इतिहास एकाच छताखाली पाहण्याची संधी मिळाली आहे.

🏛️

शासकीय / प्रशासकीय भूमिका

सांस्कृतिक कार्य विभागाने कलात्मक वारशाचे जतन करण्यासाठी या प्रदर्शनाला प्रोत्साहन दिले आहे. गॅलरी परिसरात सुरक्षा यंत्रणा आणि मार्गदर्शकांची नियुक्ती केली आहे. ऐतिहासिक छायाचित्रांच्या सुरक्षेसाठी विशेष काळजी घेतली जात आहे.

मराठी चित्रपटसृष्टीचा सुवर्णइतिहास आणि दुर्मीळ खजिना

भारतीय चित्रपटांचे जनक दादासाहेब फाळके यांनी ३ मे १९१३ रोजी ‘राजा हरिश्चंद्र’ या चित्रपटाद्वारे चित्रपटयुगाची पायाभरणी केली. त्यानंतर १९३२ मध्ये व्ही. शांताराम दिग्दर्शित ‘अयोध्येचा राजा’ हा पहिला मराठी बोलपट प्रदर्शित झाला. या प्रवासाचा वेध एनजीएमए येथील प्रदर्शनातून घेतला जात आहे. पु. ल. देशपांडे, राजा गोसावी, दादा कोंडके, डॉ. काशिनाथ घाणेकर, जयश्री गडकर, सुलोचना लाटकर, आशा काळे यांच्यापासून ते अशोक सराफ, सचिन पिळगांवकर, भक्ती बर्वे, अश्विनी भावे, मृणाल कुलकर्णी आणि उर्मिला कानिटकर अशा अनेक पिढ्यांतील कलाकारांची दुर्मीळ छायाचित्रे येथे मांडली आहेत. चित्रपटांच्या चित्रीकरणादरम्यानची पडद्यामागील छायाचित्रे आणि मूळ पोस्टर्स कलाप्रेमींचे लक्ष वेधून घेत आहेत.

१० ऑगस्टपर्यंत मंगळवार ते शुक्रवार सकाळी १० ते संध्याकाळी ६ वाजेपर्यंत प्रदर्शन खुले राहील.
शनिवार आणि रविवारी सकाळी ११ ते रात्री ८ या वेळेत रसिकांना भेट देता येईल.

बदलती दृश्यभाषा आणि तंत्रज्ञानाचा प्रवास

सदर प्रदर्शन कलाप्रेमींना केवळ कलाकारांचे चेहरे दाखवत नाही, तर काळाच्या ओघात बदलत गेलेली मराठी संस्कृती आणि सामाजिक संदर्भ मांडते. कृष्णधवल पटांपासून सुरू झालेला प्रवास आजच्या डिजिटल युगापर्यंत कसा पोहोचला, याचे दर्शन छायाचित्रांतून घडते. दिग्गज छायाचित्रकारांनी कॅमेऱ्यात कैद केलेले ऐतिहासिक क्षण चित्रपटसृष्टीची समृद्धी दर्शवतात.

“मराठी सिनेमाची शंभर वर्षांची संस्कृती आणि कलात्मक वारसा नव्या पिढीपर्यंत पोहोचवणे हा या प्रदर्शनाचा मुख्य उद्देश आहे. दुर्मिळ संग्रहामुळे नागरिकांना नवा दृष्टिकोन मिळत आहे.”

— एनजीएमए आयोजक प्रतिनिधी

“अनेक दशकांतील उत्कृष्ट कलाकारांना आणि पडद्यामागील दृश्यांना थेट पाहण्याचा अनुभव थक्क करणारा आहे. जुन्या आठवणींना उजाळा देणारा हा उपक्रम अतिशय स्तुत्य आहे.”

— चित्रपट अभ्यासक व रसिक

प्रसिद्ध छायाचित्रकारांच्या कॅमेऱ्यातून टिपलेले विशेष क्षण प्रदर्शनात समाविष्ट आहेत.
जुन्या चित्रपटांच्या मूळ पोस्टर्सचा संग्रह प्रेक्षकांसाठी प्रमुख आकर्षण ठरत आहे.

मुद्दा	तपशील	स्थिती
प्रदर्शनाचे ठिकाण	नॅशनल गॅलरी ऑफ मॉडERN आर्ट, फोर्ट	कार्यरत
प्रदर्शनाचे नाव	मराठी चित्रपट : स्टोरीज अँड स्टारडम	नोंदवले
अंतिम मुदत	१० ऑगस्ट २०२६	पूर्ण
प्रमुख आकर्षण	दुर्मिळ छायाचित्रे व जुनी पोस्टर्स	नोंदवले

पार्श्वभूमी

मराठी चित्रपटसृष्टीची मुळे आणि प्रदर्शनाची पुढील दिशा?

दादासाहेब फाळके यांनी चित्रपट माध्यमाची सुरुवात केल्यानंतर महाराष्ट्राने भारतीय चित्रपटसृष्टीचे नेतृत्व केले. प्रभात टॉकीजच्या ‘संत तुकाराम’ या चित्रपटाने १९३७ मध्ये व्हेनिस आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवात ऐतिहासिक यश मिळवले होते. साठ व सत्तरच्या दशकातील कौटुंबिक व सामाजिक चित्रपट, त्यानंतरचा दादा कोंडके यांचा विनोदी काळ आणि ऐंशीच्या दशकातील अशोक सराफ-लक्ष्मीकांत बेर्डे-सचिन पिळगांवकर यांची सुवर्णॉग अशी समृद्ध परंपरा चित्रपटसृष्टीला लाभली आहे. हा वारसा जतन करण्यासाठी एनजीएमए नियमितपणे अशा सांस्कृतिक प्रदर्शनांचे आयोजन करते. १० ऑगस्ट रोजी हे प्रदर्शन संपल्यानंतर छायाचित्रांचा हा संग्रह डिजिटल स्वरूपात जतन करण्याचे नियोजन आहे.

क्षेत्रनिहाय परिणाम

💼

प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था

प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन दक्षिण मुंबईतील फोर्ट परिसरात वाहतूक व सुरक्षा व्यवस्था सुरळीत ठेवली आहे. गॅलरीत येणाऱ्या नागरिकांची योग्य तपासणी करून प्रवेश दिला जात आहे. परिसरातील स्वच्छता आणि व्यवस्थापनावर पालिका प्रशासन बारकाईने लक्ष ठेवून आहे.

📈

बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र

व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर सांस्कृतिक पर्यटनाला चालना मिळाली आहे. फोर्ट परिसरातील स्थानिक हॉटेल्स, उपहारगृहे आणि पुस्तक विक्रेत्यांच्या व्यवसायात सकारात्मक वाढ नोंदवली गेली. चित्रपट निर्मिती क्षेत्राशी संबंधित घटकांना जुन्या तंत्रज्ञानाचा अभ्यास करण्याची संधी मिळाली आहे.

👥

सर्वसामान्य जनता

सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम सांस्कृतिक आनंद मिळण्याच्या रूपात दिसून येत आहे. आठवड्याच्या शेवटी कुटुंबासह भेट देण्यासाठी हे एक उत्तम ठिकाण ठरले आहे. जुन्या आणि नव्या पिढीतील चित्रपटप्रेमींना एकाच वेळी इतिहासाचा साक्षीदार होण्याची संधी लाभली आहे.

🎓

संबंधित वर्ग (चित्रपट विद्यार्थी व कलाकार)

चित्रपट विद्यार्थी व कलाकार यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून त्यांना भारतीय सिनेमाच्या सुरुवातीच्या तंत्रज्ञानाचा आणि दृश्यभाषेचा सखोल अभ्यास करता येत आहे. पडद्यामागील कलाकारांची मेहनत आणि छायाचित्रणाची बारकावे शिकण्यासाठी हे प्रदर्शन दीपस्तंभ ठरत आहे.

संपादकीय दृष्टिकोन

सह्याद्री मराठी विश्लेषण

नॅशनल गॅलरी ऑफ मॉडर्न आर्ट येथे आयोजित ‘मराठी चित्रपट : स्टोरीज अँड STAR-DOM’ हे प्रदर्शन केवळ छायाचित्रांचा संग्रह नसून मराठी संस्कृतीचा चालता-बोलता इतिहास आहे. दादासाहेब फाळके यांच्यापासून सुरू झालेला प्रवास आज जागतिक स्तरावर पोहोचला आहे. दुर्मिळ छायाचित्रे आणि पोस्टर्सचा हा खजिना नव्या पिढीतील दिग्दर्शक व रसिकांसाठी अत्यंत प्रेरणादायी ठरतो. अशा प्रदर्शनांमुळे आपल्या कलात्मक वारशाचे मूल्यांकन होते. डिजिटल युगात जुन्या आठवणींना उजाळा देत चित्रपट जगतातील दिग्गजांच्या योगदानाचा गौरव करण्याचा हा प्रयत्न कौतुकास्पद मानला पाहिजे.