मुंबईतील उड्डाणपुलांच्या कामांना गती
दि. 06दि. 09 । ऑगस्ट । 2026
मुंबईतील वाढती वाहतूक कोंडी फोडण्यासाठी महारेल आणि एमएमआरडीएतर्फे प्रभादेवी, भायखळा, दादर येथील टिळक पूल आणि घाटकोपर या चार महत्त्वाच्या रेल्वे उड्डाणपुलांची बांधकामे वेगाने प्रगतीपथावर सुरू आहेत. या प्रकल्पांची प्रगती विविध टप्प्यांवर असून प्रभादेवी आणि भायखळा येथील उड्डाणपुलांचे बांधकाम पूर्ण करण्याचे नियोजन वर्षभरात आहे.
८५%
भायखळा पुलाचे पूर्ण काम
७०%
प्रभादेवी पुलाचे पूर्ण काम
४०%
दादर टिळक पुलाचे काम
३३%
घाटकोपर पुलाचे पूर्ण काम
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
मुंबईतील प्रभादेवी, भायखळा, दादर टिळक पूल आणि घाटकोपर या चार महत्त्वाच्या रेल्वे उड्डाणपुलांच्या बांधकामांना मोठा वेग आला आहे. या पुलांचे काम वेगाने सुरू असून प्रभादेवी व भायखळा उड्डाणपूल वर्षभरात पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
‘महारेल’ (महाराष्ट्र रेल्वे इन्फ्रास्ट्रक्चर डेव्हलपमेंट कॉर्पोरेशन लिमिटेड) कडून प्रकल्पांचे संचालन सुरू आहे. एमएमआरडीए, मध्य रेल्वे आणि पश्चिम रेल्वे प्रशासनाचा या पायाभूत प्रकल्पांमध्ये महत्त्वाचा सहभाग आहे.
तात्कालिक परिणाम
बांधकामामुळे संबंधित भागातील वाहतूक रचनेत तात्पुरते बदल झाले आहेत. रेल्वे हद्दीतील गर्डर उभारणी आणि तांत्रिक कामांसाठी आवश्यकतेनुसार रेल्वे वाहतुकीत विशेष ब्लॉक्स घेण्यात येत आहेत.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
रेल्वे प्रशासन आणि राज्य शासनाच्या संयुक्त विद्यमाने पायाभूत सुविधांचे काम सुरू आहे. पश्चिम आणि मध्य रेल्वेने प्रभादेवी पुलासाठी ३५ वर्षांच्या कालावधीसाठी ‘वे-लीव्ह चार्जेस’ची मागणी केली असून अंतिम निर्णय प्रलंबित आहे.
प्रभादेवी आणि भायखळा उड्डाणपुलांची प्रगती
प्रभादेवी आणि भायखळा येथील उड्डाणपुलांची कामे अंतिम टप्प्यात पोहोचली आहेत. प्रभादेवी पुलाचे ७० टक्के तर भायखळा पुलाचे ८५ टक्के बांधकाम पूर्ण झाले आहे.
- प्रभादेवी उड्डाणपुलाचे काम ३० नोव्हेंबर २०२६ पर्यंत पूर्ण करण्याचे सुधारित उद्दिष्ट आहे.
- भायखळा उड्डाणपूल ३१ डिसेंबर २०२६ पर्यंत प्रवाशांच्या सेवेत दाखल करण्याचे लक्ष्य आहे.
दादर टिळक पूल आणि घाटकोपर पुलाचे आधुनिक तंत्रज्ञान
दादर येथील टिळक पूल हा मुंबईतील पहिला जुळा (ट्विन) केबल-स्टेड पूल म्हणून उभारण्यात येत आहे. या पुलाचे ४० टक्के काम पूर्ण झाले असून पहिला टप्पा ३१ मे २०२७ पर्यंत पूर्ण होणार आहे. भायखळा पुलासाठी मध्यवर्ती भाजी मंडईवर सुमारे १,५०० मेट्रिक टन स्टील संरचना यशस्वीपणे उभारण्यात आली आहे. घाटकोपर उड्डाणपुलाचे ३३ टक्के काम पूर्ण झाले असून डिसेंबर २०२७ पर्यंत काम पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट आहे. डेक इरेक्शन क्रेनचा वापर करून वाहतूक सुरू असतानाच गर्डर उभारण्यात येत आहेत.
“मुंबईतील चारही उड्डाणपुलांच्या कामांना वेग दिला असून अत्याधुनिक केबल-स्टे तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात येत आहे. रेल्वे आणि रस्ते वाहतुकीवर कमीत कमी परिणाम पडेल अशा पद्धतीने काम सुरू आहे.”
— वरिष्ठ अधिकारी, महारेल प्रशासन“रेल्वे हद्दीतील गर्डर लॉन्चिंग आणि पायाभूत कामांसाठी आवश्यकता भासल्यास नियमानुसार ट्रॅफिक ब्लॉक्स मंजूर करण्यात येत आहेत. सुरक्षिततेला सर्वोच्च प्राधान्य देऊन काम पार पाडले जात आहे.”
— जनसंपर्क अधिकारी, मध्य व पश्चिम रेल्वे- भायखळा पुलावर ५० मीटर उंच खांब आणि १२ नॉन-रेल्वे कंपोझित स्पॅन उभारले आहेत.
- घाटकोपर पूल ५४ मीटर, १०८ मीटर आणि ५४ मीटर स्पॅनचा ट्विन-पायलॉन पूल आहे.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| प्रभादेवी पूल | ७०% काम पूर्ण | ३० नोव्हेंबर २०२६ लक्ष्यांक |
| भायखळा पूल | ८५% काम पूर्ण | ३१ डिसेंबर २०२६ लक्ष्यांक |
| दादर टिळक पूल | ४०% काम पूर्ण | ३१ मे २०२७ टप्पा-१ |
| घाटकोपर पूल | ३३% काम पूर्ण | डिसेंबर २०२७ लक्ष्यांक |
पार्श्वभूमी
मुंबईतील रेल्वे उड्डाणपुलांच्या पुनर्रचनेची पार्श्वभूमी काय?
मुंबई शहरातील ब्रिटिशकालीन आणि जुन्या रेल्वे उड्डाणपुलांची क्षमता संपल्यामुळे तसेच वाढत्या वाहतुकीचा ताण लक्षात घेऊन नव्याने उड्डाणपूल बांधण्याचा निर्णय घेण्यात आला. मुंबई महानगरपालिका, एमएमआरडीए आणि रेल्वे प्रशासनाच्या सहकार्याने ‘महारेल’वर ही जबाबदारी सोपवण्यात आली. प्रभादेवी, भायखळा, दादरचा टिळक पूल आणि घाटकोपर येथील रेल्वे उड्डाणपूल अत्यंत गजबजलेल्या भागात आहेत. पुढील टप्प्यात सर्व पुलांचे स्टील लॉन्चिंग पूर्ण करून टप्प्याटप्प्याने हे उड्डाणपूल वाहतुकीसाठी खुले करण्यात येणार आहेत.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन वाहतूक पोलीस आणि रेल्वे प्रशासनाकडून अतिरिक्त बंदोबस्त तैनात करण्यात आला आहे. बांधकाम क्षेत्रातील सुरक्षितता आणि वाहतूक नियंत्रण सुरळीत ठेवण्यावर भर दिला जात आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर पायाभूत सुविधा भक्कम होण्याच्या दृष्टीने सकारात्मक वातावरण निर्माण झाले आहे. पूल पूर्ण झाल्यावर मालवाहतूक आणि व्यापारी वाहतुकीचा वेळ मोठ्या प्रमाणात वाचणार आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम दिसून येत असून प्रवासाचा वेळ कमी होणार आहे. रेल्वे फाटकांवरील रोजची वाहतूक कोंडी टळून वाहनधारकांना मोठा दिलासा मिळणार आहे.
वाहनधारक आणि रोजचे प्रवासी
वाहनधारक आणि रोजचे प्रवासी यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून मुंबईतील पूर्व-पश्चिम जोडणी अधिक वेगाने होणार आहे. प्रवासातील सुरक्षितता वाढून इंधनाची मोठी बचत होणार आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
मुंबईसारख्या अथांग पसरलेल्या आणि प्रचंड लोकसंख्या असलेल्या शहरात उड्डाणपुलांचे पुनर्रचना प्रकल्प अत्यंत आवश्यक आहेत. ‘महारेल’तर्फे सुरू असलेली प्रभादेवी, भायखळा, दादर आणि घाटकोपर येथील पुलांची कामे तांत्रिकदृष्ट्या आव्हानात्मक आहेत. भाजी मंडई आणि गजबजलेले रस्ते सुरू ठेवून १५०० मेट्रिक टन स्टीलची रचना उभारणे हे कौशल्याचे काम आहे. पश्चिम आशियातील परिस्थितीमुळे तांत्रिक अडथळे आले तरीही प्रशासनाने कामाचा वेग कायम ठेवला आहे. रेल्वे आणि राज्य शासनामधील समन्वय अशा प्रकल्पांसाठी निर्णायक ठरतो. हे चारही उड्डाणपूल वेळेत पूर्ण झाल्यास मध्य आणि पूर्व-पश्चिम मुंबईतील वाहतूक कोंडीवर कायमस्वरूपी मात करता येईल.