केंद्र सरकारने देशभरात ‘हर घर तिरंगा’ मोहिमेचा शुभारंभ केला आहे. स्वातंत्र्यदिनाच्या पार्श्वभूमीवर ९ ते १७ ऑगस्ट दरम्यान ही देशव्यापी मोहीम राबवण्यात येत आहे.
९ ते १७
ऑगस्ट दरम्यान मोहीम कालावधी
१५०
वंदे मातरमचा वर्धापनदिन (वर्षे)
२००
परदेशातील भारतीय दूतावासांची संख्या
५४
सूर्यपथ तिरंगा उपक्रमातील मिशन संख्या
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
देशभरात ९ ते १७ ऑगस्ट दरम्यान ‘हर घर तिरंगा’ मोहीम सुरू झाली आहे. राष्ट्रध्वज तिरंगा फडकवणे आणि राष्ट्रभक्तीची भावना दृढ करणे हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे. यंदा वंदे मातरमच्या १५० व्या वर्धापनदिनानिमित्त विशेष कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात आले आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
केंद्रीय संस्कृती आणि पर्यटन मंत्री गजेंद्र सिंह शेखावत यांनी या राष्ट्रीय मोहिमेची अधिकृत घोषणा केली. केंद्र सरकार, केंद्रीय संस्कृती मंत्रालय, राज्य सरकारे आणि जगभरातील भारतीय दूतावास या उपक्रमाची प्रभावी अंमलबजावणी करत आहेत.
तात्कालिक परिणाम
देशभरातील शाळा, महाविद्यालये, शासकीय कार्यालये आणि सार्वजनिक ठिकाणी तिरंगा फडकवण्याची तयारी पूर्ण झाली आहे. नागरिक अधिकृत संकेतस्थळावर तिरंग्यासोबतचे फोटो अपलोड करत आहेत. चौकाचौकात प्रभातफेऱ्या आणि बाइक रॅलींचे आयोजन सुरू झाले आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
केंद्रीय संस्कृती मंत्रालयाने स्थानिक प्रशासनाला तिरंग्याची सुलभ उपलब्धता सुनिश्चित करण्याचे निर्देश दिले आहेत. १४ ऑगस्ट रोजी ‘फाळणी विभिषिका स्मृती दिन’ पाळण्यात येणार आहे. सुरक्षेच्या दृष्टीने सर्वत्र पोलीस यंत्रणा सतर्क ठेवण्यात आली आहे.
‘सूर्यपथ तिरंगा’ आणि जागतिक पातळीवरील सहभाग
संस्कृती मंत्रालयाने यंदा ‘सूर्यपथ तिरंगा’ नावाचा विशेष उपक्रम सुरू केला आहे. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर भारताच्या राष्ट्रध्वजाचा गौरव वाढवणे हा यामागचा हेतू आहे.
- जगभरातील ५४ भारतीय दूतावासांमध्ये सूर्योदयाच्या क्रमानुसार तिरंगा रिले आयोजित केला आहे.
- २०० पेक्षा जास्त परदेशी दूतावासांमधून भारतीय नागरिक या उपक्रमात सहभागी होत आहेत.
‘वंदे मातरम’ची १५० वर्षे आणि जनभागीदारीचे स्वरूप
‘हर घर तिरंगा’ मोहिमेला २०२२ मध्ये आझादी का अमृत महोत्सवांतर्गत सुरुवात झाली होती. गेल्या चार वर्षांत या उपक्रमाने व्यापक जनआंदोलनाचे रूप धारण केले आहे. यंदा भारत देशाच्या ‘वंदे मातरम’ या राष्ट्रीय गीताला १५० वर्षे पूर्ण होत आहेत. या ऐतिहासिक टप्प्याचे औचित्य साधून देशभरात वंदे मातरमच्या सामूहिक गायनाचे विशेष कार्यक्रम आयोजित करण्यात आले आहेत. नागरिक हरघरतिरंगा डॉट कम या अधिकृत पोर्टलवर तिरंग्यासोबतचे फोटो आणि सेल्फी अपलोड करून सहभागाचे प्रमाणपत्र प्राप्त करत आहेत. १४ ऑगस्ट रोजी फाळणीच्या वेदनांची आठवण म्हणून मौन मार्च, माहितीपट प्रदर्शन आणि विविध कार्यक्रमांचे आयोजन केले आहे. स्थानिक पातळीवर बचत गट, युवा मंडळे आणि शैक्षणिक संस्थांच्या माध्यमातून तिरंग्याची विक्री व वाटप केले जात आहे.
“’हर घर तिरंगा’ हे केवळ एक अभियान नसून प्रत्येक भारतीयाला देशाशी जोडणारी राष्ट्रीय चळवळ आहे. वंदे मातरमच्या १५० व्या वर्षात तिरंगा आणि राष्ट्रगीताचा हा मिलाफ अभूतपूर्व आहे.”
— गजेंद्र सिंह शेखावत, केंद्रीय संस्कृती व पर्यटन मंत्री| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| मोहीम कालावधी | ९ ते १७ ऑगस्ट | सुरू |
| विशेष संकल्पना | १५० वर्षे वंदे मातरम | साजरी |
| जागतिक उपक्रम | सूर्यपथ तिरंगा रिले | कार्यरत |
| डिजिटल नोंदणी | फोटो व प्रमाणपत्र | नोंदवले |
पार्श्वभूमी
‘हर घर तिरंगा’ अभियानाची सुरूवात आणि या उपक्रमाची ऐतिहासिक वाटचाल कशी राहिली?
भारताच्या स्वातंत्र्याला ७५ वर्षे पूर्ण झाल्यानिमित्त २०२२ मध्ये केंद्र सरकारने ‘आझादी का अमृत महोत्सव’ अंतर्गत पहिल्यांदा ‘हर घर तिरंगा’ मोहीम राबवली होती. नागरिकांच्या मनात देशभक्तीची भावना रुजवणे आणि राष्ट्रध्वजाविषयीचा आदर वाढवणे हा यामागचा मूळ उद्देश होता. पहिल्याच वर्षी कोट्यवधी नागरिकांनी आपल्या घरावर तिरंगा फडकावून या मोहिमेला अभूतपूर्व प्रतिसाद दिला. त्यानंतर दरवर्षी स्वातंत्र्यदिनापूर्वी ही मोहीम राष्ट्रीय सणाप्रमाणे साजरी केली जाते. डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वापर करून करोडो लोकांनी अधिकृत पोर्टलवर सेल्फी अपलोड केले आहेत. आगामी काळात १७ ऑगस्टपर्यंत चालणाऱ्या या उपक्रमात विक्रमी सहभाग नोंदवण्याचे प्रशासनाचे नियोजन आहे. सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये या अभियानाची अंमलबजावणी वेगाने सुरू आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
“प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभिर्य लक्षात घेऊन…” सर्व राज्य सरकारे आणि स्थानिक प्रशासनाला सूचना जारी करण्यात आल्या आहेत. सार्वजनिक ठिकाणी शिस्त राखण्यासाठी आणि ध्वज संहितेचे तंतोतंत पालन करण्यासाठी मार्गदर्शक तत्त्वे प्रसिद्ध करण्यात आली आहेत. पोलीस यंत्रणेकडून रॅली आणि गर्दीच्या ठिकाणी विशेष बंदोबस्त ठेवण्यात आला आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
“व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर…” तिरंगा निर्मिती आणि विक्री क्षेत्राला प्रचंड गती मिळाली आहे. स्थानिक खादी ग्रामोद्योग, कापड उद्योग आणि महिला बचत गटांना ध्वज निर्मितीतून रोजगाराच्या संधी उपलब्ध झाल्या आहेत. बाजारपेठेत राष्ट्रध्वज, बिल्ले आणि राष्ट्रभक्तीपर वस्तूंची मागणी मोठ्या प्रमाणावर वाढली आहे.
सर्वसामान्य जनता
“सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम…” देशभक्तीच्या सामूहिक भावनेच्या रूपात दिसून येत आहे. सर्व स्तरातील नागरिक आणि कुटुंबे एकत्र येऊन आपल्या घरावर तिरंगा फडकवत आहेत. डिजिटल व्यासपीठावर फोटो अपलोड करून राष्ट्रीय एकात्मतेच्या उत्सवात नागरिक उत्साहाने सहभागी होत आहेत.
विद्यार्थी व युवा वर्ग
“विद्यार्थी व युवा वर्ग यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून…” शाळा आणि महाविद्यालयांमध्ये विविध स्पर्धा, प्रभातफेऱ्या आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले आहे. युवकांना देशाच्या स्वातंत्र्यलढ्याची आणि राष्ट्रीय चिन्हांची ओळख करून देण्याची ही नामी संधी उपलब्ध झाली आहे. ‘वंदे मातरम’ सामूहिक गायनात तरुण वर्ग मोठ्या संख्येने सहभागी होत आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
राष्ट्रप्रेमाची ज्योत तेवणारा राष्ट्रीय उत्सव. ‘हर घर तिरंगा’ मोहिमेने गेल्या काही वर्षांत देशातील नागरिकांना एका सूत्रात बांधण्याचे महत्त्वपूर्ण कार्य केले आहे. राष्ट्रध्वज हा प्रत्येक भारतीयाचा अभिमान आणि अस्मिता आहे. यंदा ‘वंदे मातरम’ या राष्ट्रीय गीताच्या १५० व्या वर्धापनदिनाचे औचित्य साधून या मोहिमेची व्याप्ती अधिक विस्तारली आहे. डिजिटल माध्यमांचा आणि ‘सूर्यपथ तिरंगा’सारख्या जागतिक उपक्रमांचा समावेश केल्याने परदेशातील भारतीयही या उत्सवाशी जोडले गेले आहेत. ध्वज संहितेचे पालन करून राष्ट्रध्वजाचा सन्मान राखणे ही प्रत्येक नागरिकाची जबाबदारी आहे. हा उपक्रम केवळ एका सणापुरता मर्यादित न राहता देशाच्या प्रगतीसाठी एकत्र येण्याची प्रेरणा देणारा मार्गदर्शक ठरत आहे.