दिनांक ७ सप्टेंबर २०२६ – इतिहासातील महत्त्वाच्या घटना व दिनविशेष

दिनविशेष

दिनांक ७ सप्टेंबर २०२६

सोमवार · इतिहासातील आजचा दिवस

🌍 आज विशेष: अजा एकादशी (भाद्रपद कृष्ण एकादशी / श्रावण वद्य एकादशी). महत्त्व व पार्श्वभूमी: दिनांक ७ सप्टेंबर २०२६ रोजी अजा एकादशी व्रत पाळले जात आहे. हिंदू पंचांगानुसार, महाराष्ट्रात (अमान्त पद्धतीनुसार) हा दिवस श्रावण महिन्याच्या वद्य पक्षातील तर उत्तर भारतात भाद्रपद महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील अकरावा दिवस (एकादशी) मानला जातो. या दिवशी भगवान विष्णूंची मनोभावे पूजा केली जाते. पौराणिक कथेनुसार, सत्यवचनी राजा हरिश्चंद्राने आपले गेलेले राज्य, वैभव आणि कुटुंब परत मिळवण्यासाठी अत्यंत कठीण परिस्थितीत हे ‘अजा एकादशी’ व्रत केले होते, ज्यामुळे त्याला त्याचे सर्व सुख परत मिळाले.

२महाराष्ट्र घटना २भारत घटना २जग घटना १शोध/तंत्रज्ञान २जयंती १स्मृतिदिन

🏆 आजचे विशेष दिन

🌍 जागतिक दिन

नीळ आकाशासाठी स्वच्छ हवेचा आंतरराष्ट्रीय दिवस (International Day of Clean Air for blue skies): संयुक्त राष्ट्रसंघाने (UN) हवेच्या गुणवत्तेत सुधारणा करण्यासाठी आणि वायुप्रदूषणाच्या गंभीर समस्येविषयी जगभरात जनजागृती करण्यासाठी दिनांक ७ सप्टेंबर हा दिवस घोषित केला आहे. पहिल्यांदा हा दिवस दिनांक ७ सप्टेंबर २०२० रोजी साजरा करण्यात आला होता. मानवी आरोग्य आणि पर्यावरणाचे रक्षण करण्यासाठी स्वच्छ हवेचे महत्त्व अधोरेखित करणे हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे.

जागतिक ड्युशेन मस्कुलर डिस्ट्रॉफी दिन (World Duchenne Muscular Dystrophy Day): ड्युशेन मस्कुलर डिस्ट्रॉफी (DMD) या दुर्मीळ जनुकीय आजाराबद्दल लोकांमध्ये जागृती निर्माण करण्यासाठी दरवर्षी दिनांक ७ सप्टेंबर रोजी हा जागतिक दिवस पाळला जातो. हा आजार प्रामुख्याने लहान मुलांच्या शरीरातील स्नायू हळूहळू कमकुवत करतो. या आजाराने ग्रस्त असलेल्या रुग्णांना योग्य उपचार आणि सहानुभूती मिळावी यासाठी हा दिवस समर्पित आहे.

🇮🇳 राष्ट्रीय दिन

आजच्या दिवशी असा दिन नोंदवलेला नाही.

🚩 महाराष्ट्र दिन

आजच्या दिवशी असा दिन नोंदवलेला नाही.

🚩 महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या घटना

१९०६

बँक ऑफ इंडियाची स्थापना

दिनांक ७ सप्टेंबर १९०६ रोजी मुंबईतील काही प्रतिथयश उद्योगपतींनी एकत्र येऊन ‘बँक ऑफ इंडिया’ची स्थापना केली. स्वदेशी चळवळीच्या प्रभावातून स्थापन झालेली ही देशातील पहिली स्वदेशी व्यापारी बँक मानली जाते. सुरुवातीला केवळ ५० लाख रुपयांच्या भांडवलावर सुरू झालेल्या या बँकेचे मुख्यालय मुंबईत असून, १९६९ मध्ये तिचे राष्ट्रीयीकरण करण्यात आले.

१६६१

छत्रपती शिवाजी महाराजांनी केदार खोपडे यांना दिलेला कौलनामा

दिनांक ७ सप्टेंबर १६६१ रोजी छत्रपती शिवाजी महाराजांनी जावळी खोऱ्यातील केदार खोपडे यांना अभय देणारा ऐतिहासिक कौलनामा जारी केला होता. स्वराज्याचा विस्तार करत असताना स्थानिक सरदारांना आपल्या पक्षात सामील करून घेण्यासाठी महाराजांनी घेतलेल्या महत्त्वपूर्ण राजकीय निर्णयांपैकी हा एक होता.

🇮🇳 भारतातील महत्त्वाच्या घटना

१९३१

दुसऱ्या गोलमेज परिषदेची सुरुवात

दिनांक ७ सप्टेंबर १९३१ रोजी लंडन येथे दुसऱ्या गोलमेज परिषदेची (Second Round Table Conference) सुरुवात झाली. या परिषदेमध्ये भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे एकमेव प्रतिनिधी म्हणून महात्मा गांधी सहभागी झाले होते. भारताच्या घटनात्मक सुधारणांवर चर्चा करण्यासाठी ही परिषद अत्यंत महत्त्वाची ठरली होती.

२०१९

चांद्रयान-२ मोहिमेतील ‘विक्रम लँडर’चा संपर्क तुटला

भारताच्या महत्त्वाकांक्षी ‘चांद्रयान-२’ मोहिमेदरम्यान दिनांक ७ सप्टेंबर २०१९ रोजी एक अत्यंत नाट्यमय घडामोड घडली. चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर उतरत असताना चंद्राच्या पृष्ठभागापासून अवघ्या २.१ किलोमीटर अंतरावर ‘विक्रम लँडर’चा भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेच्या (ISRO) नियंत्रण कक्षाशी संपर्क तुटला. हा क्षण भारतीय अंतराळ शास्त्रज्ञांसाठी अत्यंत भावुक आणि भविष्यातील चांद्रयान-३ मोहिमेसाठी शिकवण देणारा ठरला.

🌎 जगातील महत्त्वाच्या घटना

१८२२

ब्राझीलचा स्वातंत्र्य दिन

दिनांक ७ सप्टेंबर १८२२ रोजी प्रिन्स पेड्रो यांनी पोर्तुगालपासून ब्राझीलच्या स्वातंत्र्याची घोषणा केली. यामुळे दक्षिण अमेरिकेतील सर्वात मोठ्या देशाची पोर्तुगीज वसाहतवादी राजवटीतून मुक्तता झाली आणि ब्राझीलचे साम्राज्य स्थापन झाले.

१९५३

निकिता ख्रुश्चेव्ह सोव्हिएत युनियनच्या प्रमुखपदी

दिनांक ७ सप्टेंबर १९५३ रोजी निकिता ख्रुश्चेव्ह यांची सोव्हिएत युनियनच्या कम्युनिस्ट पक्षाचे प्रथम सचिव म्हणून निवड झाली. जोसेफ स्टॅलिन यांच्या मृत्यूनंतर सोव्हिएत युनियनच्या सत्तेची सूत्रे ख्रुश्चेव्ह यांच्या हातात आली, ज्याने शीतयुद्धाच्या काळातील जागतिक राजकारणाला नवीन दिशा दिली.

🔬 आजचा शोध / तंत्रज्ञान

१९७८

जनुक अभियांत्रिकी पद्धतीने मानवी इन्सुलिनची पहिली निर्मिती

👤 ‘जेनेन्टेक’ (Genentech) कंपनी आणि ‘सिटी ऑफ होप राष्ट्रीय वैद्यकीय केंद्र’ (City of Hope National Medical Center) चे वैज्ञानिक

दिनांक ७ सप्टेंबर १९७८ रोजी शास्त्रज्ञांनी जनुक अभियांत्रिकी (Genetic Engineering) तंत्रज्ञानाचा यशस्वी वापर करून प्रयोगशाळेत ई-कोलाय (E. coli) जीवाणूंच्या मदतीने पहिल्यांदाच हुबेहूब मानवी इन्सुलिनची निर्मिती केली.

🌍 परिणाम: या क्रांतिकारी शोधामुळे मधुमेहाच्या (Diabetes) लाखो रुग्णांसाठी प्राण्यांच्या स्वादुपिंडातून इन्सुलिन काढण्याची गरज संपली. यामुळे अत्यंत सुरक्षित, शुद्ध आणि स्वस्त इन्सुलिन मोठ्या प्रमाणावर उपलब्ध होऊ शकले, जे आजही कोट्यवधी रुग्णांचे प्राण वाचवत आहे.

🎂 जयंती

भाऊ दाजी लाड (रामकृष्ण विठ्ठल लाड) १८२२ – १८७४

📍 जन्मस्थळपार्से, गोवा

👨‍👩‍👧 कुटुंबअत्यंत सामान्य सारस्वत कुटुंबात जन्म. वडिलांचे नाव विठ्ठल लाड होते.

📝 परिचय मुंबईच्या प्रसिद्ध ‘ग्रँट मेडिकल कॉलेज’च्या पहिल्या तुकडीतील अत्यंत हुशार विद्यार्थी, निष्णात डॉक्टर, थोर इतिहासकार आणि प्राच्यविद्या पंडित.

⭐ योगदान त्यांनी कुष्ठरोगावर (Leprosy) औषध शोधण्यासाठी वनौषधींवर सखोल संशोधन केले, ज्यामुळे त्यांना ‘धन्वंतरी’ म्हणून ओळखले गेले. मुंबईत स्त्री शिक्षणाचा प्रसार, विधवा विवाहाला पाठिंबा आणि मुंबईतील पहिल्या वस्तुसंग्रहालयाची (आजचे डॉ. भाऊ दाजी लाड संग्रहालय) स्थापना करण्यात त्यांचा मोलाचा वाटा होता.

🤔 रंजक माहिती ते प्राचीन शिलालेख, ताम्रपट आणि नाणी जमा करण्याचे शौकीन होते. त्यांच्या या छंदातूनच महाराष्ट्राच्या आणि प्राचीन भारताच्या इतिहासाचे अनेक महत्त्वाचे धागेदोरे उलगडले गेले.

नीरजा भानोत १९६३ – १९८६

📍 जन्मस्थळचंदीगड

👨‍👩‍👧 कुटुंबवडील हरीश भानोत हे मुंबईत पत्रकार होते आणि आई रमा भानोत.

📝 परिचय पॅन ॲम (Pan Am) एअरलाइन्सची धाडसी मुख्य फ्लाइट पुरसेर (हवाई सुंदरी).

⭐ योगदान दिनांक ५ सप्टेंबर १९८६ रोजी कराची येथे दहशतवाद्यांनी अपहरण केलेल्या विमानातील प्रवाशांचे प्राण वाचवताना तिने स्वतःच्या प्राणाची आहुती दिली. तिच्या या बलिदानाबद्दल तिला मरणोत्तर भारताचा सर्वोच्च शांतताकालीन ‘अशोक चक्र’ पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.

🤔 रंजक माहिती नीरजा भानोत ही भारताचा ‘अशोक चक्र’ पुरस्कार मिळवणारी आजवरची सर्वात तरुण व्यक्ती आणि पहिली महिला ठरली.

🪔 स्मृतिदिन

फिरोज गांधी १९१२ – १९६०

📍 जन्मस्थळमुंबई

🎯 क्षेत्रराजकारण, पत्रकारिता आणि स्वातंत्र्य लढा

👨‍👩‍👧 कुटुंब मुंबईतील पारशी कुटुंबात जन्म. त्यांचा विवाह भारताच्या पहिल्या महिला पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांच्याशी झाला होता.

📝 परिचय भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक आणि संसदेचे अत्यंत कर्तव्यदक्ष व निर्भीड खासदार.

⭐ योगदान लोकसभेत भ्रष्टाचार आणि आर्थिक घोटाळ्यांविरुद्ध सर्वप्रथम आवाज उठवणारे खासदार म्हणून त्यांची मोठी ख्याती होती. त्यांनी ‘द नॅशनल हेराल्ड’ वृत्तपत्राचे व्यवस्थापकीय संचालक म्हणूनही जबाबदारी सांभाळली होती.

🤔 रंजक माहिती संसदेच्या कामकाजाचे वार्तांकन वृत्तपत्रांमध्ये प्रसिद्ध करण्याचे पत्रकारांचे स्वातंत्र्य अबाधित राखणारा ऐतिहासिक ‘Feroze Gandhi Press Privilege Act’ संसदेत मंजूर करून घेण्यात त्यांनी मुख्य भूमिका बजावली होती.

🎉 आज वाढदिवस असलेल्या प्रसिद्ध व्यक्ती

आशा भोसले जन्म: स्त्रोत सापडला नाही

📍 जन्मस्थळसांगली, महाराष्ट्र

🎯 क्षेत्रपार्श्वगायन (संगीत क्षेत्र)

👨‍👩‍👧 कुटुंब थोर शास्त्रीय गायक पंडित दीनानाथ मंगेशकर यांच्या कन्या आणि गानकोकिळा लता मंगेशकर यांच्या धाकटी भगिनी.

📝 परिचय अष्टपैलूपणा आणि आवाजातील वैविध्यासाठी ओळखल्या जाणाऱ्या भारताच्या आघाडीच्या पार्श्वगायिका.

⭐ विशेष कामगिरी त्यांनी हिंदी, मराठीसह २० हून अधिक भाषांमध्ये हजारो गाणी गायली आहेत. त्यांच्या या कामगिरीसाठी त्यांना ‘दादासाहेब फाळके पुरस्कार’ आणि ‘पद्मविभूषण’ या सर्वोच्च नागरी सन्मानाने गौरवण्यात आले आहे. गिनीज बुकने त्यांची सर्वाधिक गाणी रेकॉर्ड करणाऱ्या गायिका म्हणून नोंद केली आहे.

🤔 रंजक माहिती आशाजी गाण्यासोबतच उत्तम सुगरण (शेफ) आहेत. दुबई, कुवैत आणि बर्मिंगहॅम यांसारख्या आंतरराष्ट्रीय शहरांमध्ये त्यांच्या ‘Asha’s’ नावाच्या लोकप्रिय रेस्टॉरंट्सच्या साखळ्या आहेत.

📖 विशेष उल्लेख

बँक ऑफ इंडियाची स्थापना (दिनांक ७ सप्टेंबर १९०६)
विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला भारतात इंग्रजांच्या परदेशी बँकांचे वर्चस्व होते. सामान्य भारतीयांना आणि देशी व्यापाऱ्यांना कर्ज मिळवणे किंवा आर्थिक व्यवहार करणे अत्यंत कठीण जात असे. अशा काळात स्वदेशी चळवळीची लाट संपूर्ण देशात पसरली होती. या लाटेतूनच प्रेरणा घेऊन मुंबईतील काही प्रतिष्ठित आणि राष्ट्रप्रेमी उद्योगपतींनी एकत्र येऊन स्वतःची भारतीय बँक सुरू करण्याचा धाडसी निर्णय घेतला.

त्यानुसार दिनांक ७ सप्टेंबर १९०६ रोजी ‘बँक ऑफ इंडिया’ या पहिल्या पूर्णतः स्वदेशी व्यापारी बँकेची स्थापना झाली. सर ससून जे. डेव्हिड यांच्या नेतृत्वाखाली मुंबईतील एका छोट्या कार्यालयापासून या बँकेचा प्रवास सुरू झाला. सुरुवातीला अत्यंत मर्यादित भांडवलावर सुरू झालेल्या या बँकेने केवळ भारतीय व्यापाऱ्यांना मदत केली नाही, तर देशाच्या आर्थिक प्रगतीला नवा वेग दिला.

पुढे जाऊन १९६९ मध्ये तत्कालीन सरकारने या बँकेचे राष्ट्रीयीकरण केले. आज ही बँक देशाच्या कानाकोपऱ्यात कोट्यवधी ग्राहकांना सेवा देत असून, भारताच्या आर्थिक सार्वभौमत्वाचा आणि स्वदेशी स्वावलंबनाचा एक ऐतिहासिक मैलाचा दगड ठरली आहे.

💡 आणखी थोडं

💡 तुम्हाला माहिती आहे का?

भारताची वीर कन्या नीरजा भानोत हिला तिच्या असीम धैर्यासाठी केवळ भारतानेच ‘अशोक चक्र’ दिले नाही, तर पाकिस्तान सरकारने देखील तिला त्यांचा सर्वोच्च मानवतावादी नागरी सन्मान ‘तमगा-ए-इन्सानियत’ बहाल केला होता. शत्रू राष्ट्राकडून असा सर्वोच्च बहुमान मिळवणारी ती पहिली भारतीय महिला आहे.

❓ आजचा प्रश्न

“दिनांक ७ सप्टेंबर १९०६ रोजी स्थापन झालेल्या बँक ऑफ इंडियासारख्या स्वदेशी संस्थांनी भारताच्या आर्थिक स्वातंत्र्याचा पाया मजबूत करण्यात काय भूमिका बजावली असे तुम्हाला वाटते?”

💬 तुमचे मत

“आजच्या दिनविशेषातील कोणती माहिती तुम्हाला सर्वात जास्त प्रेरणादायी वाटली? कमेंट करून आम्हाला नक्की सांगा!”