सॅन डिएगो येथील युनिव्हर्सिटी ऑफ कॅलिफोर्नियाच्या संशोधकांनी जनुकशास्त्रात क्रांतिकारक शोध लावला. सजीवांच्या डीएनए संरचनेत नैसर्गिकरीत्या चार अक्षरे असतात. शास्त्रज्ञांनी प्रयोगशाळेत आठ अक्षरांचा डीएनए यशस्वीपणे वाचून दाखवला. जिवाणू विकराच्या साहाय्याने ही प्रक्रिया पूर्ण झाली. आज ८ सप्टेंबर रोजी या संशोधनाची माहिती जाहीर झाली.
४
नैसर्गिक डीएनए अक्षरे | नोंदवले
८
नवीन जनुकीय अक्षरे | पूर्ण
१
अभ्यासलेले जिवाणू विकर | कार्यरत
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
शास्त्रज्ञांनी प्रयोगशाळेत कृत्रिम अक्षरांचा समावेश असलेला आठ अक्षरी डीएनए यशस्वीपणे वाचला. पृथ्वीवरील सर्व सजीव केवळ चार अक्षरांचा डीएनए वापरतात. या संशोधनाने जनुकशास्त्राची व्याप्ती दुप्पट केली.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
युनिव्हर्सिटी ऑफ कॅलिफोर्निया सॅन डिएगो येथील जैववैज्ञानिक आणि संशोधक गट या प्रक्रियेत मुख्य घटक आहेत. त्यांनी जिवाणू विकराच्या कार्यक्षमतेचा सखोल अभ्यास केला.
तात्कालिक परिणाम
प्रयोगशाळेत कृत्रिम जनुक निर्मितीच्या प्रक्रियेला वेग आला. जनुकीय अभियांत्रिकी क्षेत्रात नवीन प्रयोगांना कायदेशीररीत्या दिशा मिळाली. संशोधकांनी पुढील टप्प्यातील चाचण्या सुरू केल्या.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
जागतिक वैज्ञानिक प्रशासकीय संस्थांनी या संशोधनाची अधिकृत नोंद घेतली. जनुकीय सुधारणांच्या नियमावलीनुसार या प्रयोगाच्या सुरक्षिततेची पडताळणी सुरू आहे.
डीएनए संरचनेतील ऐतिहासिक बदल
सजीवांच्या शरीरातील मूळ डीएनए रचना बदलण्यात शास्त्रज्ञांना यश आले. नैसर्गिक डीएनए मध्ये ए, टी, सी, जी अशी चार अक्षरे जनुकीय माहिती साठवतात. संशोधकांनी यात चार कृत्रिम अक्षरांची भर घातली. प्रयोगशाळेत तयार केलेल्या या आठ अक्षरी रचनेला ‘हाचिमोजी’ डीएनए असे म्हणतात. जिवाणूंचे नैसर्गिक विकर या कृत्रिम अक्षरांचे अचूक वाचन करते. या प्रक्रियेत जनुकीय माहितीचे यशस्वी भाषांतर झाले. वैद्यकीय क्षेत्रात या बदलाचा उपयोग औषध निर्मितीसाठी शक्य आहे. जनुकशास्त्राच्या अभ्यासाला या शोधामुळे नवीन दिशा मिळाली.
- शास्त्रज्ञांनी प्रयोगशाळेत कृत्रिम जनुकीय अक्षरांची निर्मिती केली.
- नैसर्गिक विकराच्या मदतीने कृत्रिम डीएनए वाचणे शक्य झाले.
जिवाणू विकराची महत्त्वाची भूमिका
या संशोधनात आरएनए पॉलिमरेस या जिवाणू विकराचा वापर केला. हे विकर नैसर्गिक जनुकीय माहिती वाचण्याचे काम करते. कृत्रिमरीत्या विकसित केलेल्या अक्षरांना देखील हे विकर सहजपणे ओळखते. पेशींच्या पातळीवर जनुकीय संदेश वहनाचे काम सुलभ झाले. रासायनिक प्रक्रियेत कोणताही अडथळा आला नाही. शास्त्रज्ञांनी या प्रक्रियेचे अनेक वेळा पुनरावलोकन केले. विविध चाचण्यांमधून या विकराची अचूकता सिद्ध झाली. कृत्रिम जीवसृष्टीच्या निर्मितीच्या दिशेने हे पाऊल पडले.
“आमच्या संशोधनाने जनुकशास्त्राच्या मर्यादा ओलांडल्या आहेत. जिवाणू विकराची कार्यक्षमता कृत्रिम अक्षरांच्या बाबतीत अत्यंत अचूक आढळली.”
— डॉ. स्टीव्हन बेनर, प्रमुख जनुकशास्त्रज्ञ- नैसर्गिक विकर कृत्रिम अक्षरांचे अचूक वाचन करते.
- जनुकीय संदेश वहनाची प्रक्रिया यशस्वीपणे पूर्ण झाली.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| संशोधन संस्था | युनिव्हर्सिटी ऑफ कॅलिफोर्निया सॅन डिएगो | पूर्ण |
| डीएनए अक्षरांची संख्या | चार वरून आठ पर्यंत वाढली | नोंदवले |
| मुख्य घटक | आरएनए पॉलिमरेस जिवाणू विकर | कार्यरत |
| वापर | कृत्रिम जनुकशास्त्र आणि औषध निर्मिती | प्रस्तावित |
पार्श्वभूमी
नैसर्गिक जनुकशास्त्राची पार्श्वभूमी आणि पुढील पाऊल
गेल्या अनेक सजीवांच्या पिढ्यांपासून सर्व सजीव सृष्टी केवळ चार जनुकीय अक्षरांवर आधारित असल्याचे मानले जात होते. डीएनए रचनेचा शोध लागल्यापासून या चार अक्षरांच्या साखळीवरच संशोधन सुरू होते. शास्त्रज्ञांनी कृत्रिम अक्षरे तयार करून या गृहीतकाला छेद दिला. सॅन डिएगो येथील प्रयोगशाळेत यापूर्वी कृत्रिम डीएनए तयार करण्याचे प्रयत्न झाले. कृत्रिम अक्षरे पेशी स्वीकारतील का, हा मुख्य प्रश्न होता. जिवाणू विकराने ही अक्षरे स्वीकारल्याने हा प्रश्न सुटला. पुढील अभ्यास आता या कृत्रिम जनुकांच्या सुरक्षिततेवर केंद्रित आहे. संशोधक पुढील काळात या जनुकांचा सजीवांच्या वाढीवर होणारा परिणाम तपासणार आहेत.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन नवीन जैव-सुरक्षा नियमावली तयार करण्याचे काम सुरू झाले. कृत्रिम जनुकांच्या वापरावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी कायदेशीर चौकट आखली जात आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर जैव-तंत्रज्ञान कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये सकारात्मक हालचाली दिसल्या. औषध निर्माण क्षेत्रातील गुंतवणूक वाढण्याची शक्यता आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम लगेच दिसणार नाही. भविष्यात गंभीर आजारांवरील उपचारांसाठी स्वस्त औषधे मिळणे सुलभ होऊ शकते.
विद्यार्थी व तरुण
विद्यार्थी आणि संशोधक यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची आहे आणि जनुकशास्त्राच्या अभ्यासक्रमात नवीन प्रकरणांचा समावेश करावा लागेल.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
कृत्रिम डीएनए संशोधन मानवी इतिहासाला नवीन वळण देणारे आहे. निसर्गाच्या नियमांना आव्हान न देता मानवाने विज्ञानाच्या जोरावर केलेली ही प्रगती थक्क करणारी ठरते. जिवाणू विकराचा वापर करून मिळवलेले हे यश वैद्यकीय क्षेत्रासाठी वरदान ठरू शकते. जैव-सुरक्षेचे नियम पाळणे प्रशासनासाठी गरजेचे आहे. तंत्रज्ञानाचा गैरवापर रोखण्यासाठी जागतिक पातळीवर कडक कायदे हवेत. हे संशोधन मानवी कल्याणासाठीच वापरले जावे, हीच अपेक्षा आहे.