नवी दिल्ली, २४ सप्टेंबर (गुरुवार): चीनमधील सात वेगवेगळ्या लष्करी तळांवर आण्विक हालचाली वेगाने वाढल्याचे सॅटेलाइट चित्रांमधून समोर आले आहे. या भागात नवीन बोगदे, रस्ते आणि पायाभूत सुविधांचे बांधकाम सुरू आहे. जागतिक सुरक्षा यंत्रणांनी या घडामोडींची गंभीर दखल घेतली असून आंतरराष्ट्रीय पातळीवर चिंता व्यक्त केली जात आहे.
७
लष्करी तळ
२४ सप्टेंबर
रोजी प्रसिद्धी
१
अहवाल सादर
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
चीनच्या सात महत्त्वाच्या लष्करी तळांवर संशयास्पद आण्विक हालचाली आणि गुप्त बांधकामे सुरू आहेत. उपग्रहाने टिपलेल्या छायाचित्रांमधून ही बाब उघड झाली आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
चिनी लष्कर आणि जागतिक संरक्षण अभ्यासक या घडामोडींवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत. आंतरराष्ट्रीय सुरक्षा तज्ज्ञांनी या अहवालाला पुष्टी दिली आहे.
तात्कालिक परिणाम
आशियाई देशांच्या सीमांवर लष्करी सतर्कता वाढवण्यात आली आहे. जागतिक पातळीवर सामरिक संतुलनावर याचा थेट परिणाम दिसून येत आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
आंतरराष्ट्रीय अणुऊर्जा संस्था आणि विविध देशांचे परराष्ट्र मंत्रालय या घडामोडींची सखोल चौकशी करत असून अधिकृत स्पष्टीकरण मागवत आहेत.
चीनच्या आण्विक तळांचे आधुनिकीकरण
उपग्रहाद्वारे मिळालेल्या ताज्या पुराव्यांनुसार चीन आपल्या आण्विक क्षमतांचा वेगाने विस्तार करत आहे. सात वेगवेगळ्या लष्करी तळांवर बोगद्यांचे खोदकाम सुरू आहे. नवीन वाहतूक रस्ते आणि निवासी इमारती उभारण्यात येत आहेत. लॉप नूर या प्रमुख चाचणी केंद्रासह इतर दुर्गम भागात लष्करी हालचाली वाढल्या आहेत. या संरक्षणात्मक बांधकामामुळे आंतरराष्ट्रीय पातळीवर संशयाचे वातावरण निर्माण झाले आहे. विविध देशांच्या गुप्तहेर यंत्रणा या हालचालींची नोंद घेत आहेत.
- लष्करी तळांवर अत्याधुनिक तांत्रिक साधनांची जुळवाजुळव सुरू आहे.
- नवीन क्षेपणास्त्र यंत्रणा तैनात करण्यासाठी गुप्त बंकर तयार केले जात आहेत.
जागतिक सुरक्षेवर निर्माण झालेला दबाव
चीनच्या या कृतीमुळे शेजारील देशांमध्ये चिंतेचे वातावरण आहे. आशिया-पॅसिफिक क्षेत्रात लष्करी वर्चस्व प्रस्थापित करण्याचा हा प्रयत्न मानला जात आहे. अमेरिकेसह इतर पाश्चिमात्य देशांनी या अहवालाची गंभीर दखल घेतली आहे. जागतिक शांतता धोक्यात आणणारी ही कृती असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. अण्वस्त्रांचा प्रसार रोखण्याच्या आंतरराष्ट्रीय प्रयत्नांना या हालचाली धक्का पोहचवत आहेत. संरक्षण बजेटमध्ये वाढ करून चीन आपली ताकद दाखवण्याचा प्रयत्न करत आहे.
“उपग्रहाची छायाचित्रे चीनच्या आण्विक तळांवरील गुप्त कामे स्पष्ट दाखवतात. ही जागतिक शांततेसाठी अत्यंत संवेदनशील बाब आहे.”
— जॉन मिलर, संरक्षण विश्लेषक“आशिया खंडातील सामरिक संतुलन बिघडवण्याचा हा प्रयत्न आहे. सर्व देशांनी एकत्र येऊन यावर आवाज उठवला पाहिजे.”
— आर. के. शर्मा, आंतरराष्ट्रीय सुरक्षा तज्ज्ञ- जागतिक स्तरावर नवीन शीतयुद्धाची परिस्थिती निर्माण होण्याची भीती आहे.
- भारतासह शेजारील देशांच्या संरक्षण धोरणावर याचा थेट परिणाम दिसत आहे.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| आण्विक तळ तपासणी | चीनच्या सात लष्करी केंद्रांचे सर्वेक्षण | पूर्ण |
| सॅटेलाइट ट्रॅकिंग | अत्याधुनिक उपग्रहांद्वारे देखरेख | कार्यरत |
| बोगदा बांधकाम | नवीन भुयारी मार्ग तयार करणे | प्रलंबित |
| सुरक्षा बैठक | आंतरराष्ट्रीय पातळीवर चर्चा | आयोजित |
पार्श्वभूमी
चीनच्या आण्विक चाचण्यांचा इतिहास आणि पुढील दिशा
चीनने १९६४ मध्ये आपली पहिली यशस्वी अणुचाचणी लॉप नूर भागात केली होती. तेव्हापासून या दुर्गम वाळवंटी भागात लष्करी हालचाली सुरू असतात. सध्या जागतिक स्तरावर अण्वस्त्र नियंत्रणाचे विविध करार अस्तित्वात आहेत. चीनने या करारांवर स्वाक्षरी केली असली तरी गुप्तपणे आपली ताकद वाढवणे सुरू ठेवले आहे. अमेरिकेच्या सुरक्षा अहवालात चीन आपल्या अण्वस्त्रांची संख्या २०२७ पर्यंत दुप्पट करेल असा दावा करण्यात आला आहे. पुढील काळात आंतरराष्ट्रीय संस्था या घडामोडींवर सविस्तर सुनावणी आणि तपास करण्याची शक्यता आहे. सुरक्षा परिषदेत हा मुद्दा उपस्थित केला जाऊ शकतो.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन भारतासह अनेक देशांच्या संरक्षण मंत्रालयाने अंतर्गत बैठक बोलावली आहे. देशाच्या सीमेवरील सुरक्षा यंत्रणेला अधिक सतर्क राहण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत. संशयास्पद हालचालींवर बारीक लक्ष ठेवण्यासाठी लष्कराला नवीन सूचना जारी केल्या आहेत.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर जागतिक शेअर बाजारात काहीशी अस्थिरता दिसून येत आहे. संरक्षण क्षेत्रातील कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये तेजी नोंदवली गेली आहे. तांत्रिक आणि लष्करी उपकरणांच्या मागणीत वाढ दिसून येत असून जागतिक व्यापारावर याचे दूरगामी परिणाम संभवतात.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम सध्या दिसून येत नाही. जागतिक पातळीवरील लष्करी हालचालींमुळे नागरिकांमध्ये चिंतेचे वातावरण निर्माण होते. शांततेच्या वातावरणाला धक्का बसल्याने लोकांमध्ये सुरक्षिततेबाबत चर्चा सुरू झाली आहे.
लष्करी अधिकारी आणि जवान
लष्करी अधिकारी आणि जवान यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून सीमा सुरक्षा दलांना विशेष प्रशिक्षण दिले जात आहे. अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून चिनी हालचालींवर लक्ष ठेवण्याची रणनीती आखली जात आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
चीनच्या आण्विक तळांवरील गुप्त हालचाली जागतिक शांततेसाठी अत्यंत चिंताजनक आहेत. कोणत्याही देशाचा अवाजवी लष्करी विस्तार इतर देशांमध्ये असुरक्षिततेची भावना निर्माण करतो. अशा परिस्थितीत आंतरराष्ट्रीय संस्थांनी केवळ चिंता व्यक्त न करता प्रत्यक्ष पावले उचलण्याची गरज आहे. अण्वस्त्रांचा वाढता प्रसार मानवजातीसाठी धोकादायक आहे. सर्व प्रमुख जागतिक सत्तांनी एकत्र येऊन चीनच्या या विस्तारवादी धोरणावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी राजनैतिक दबाव आणणे गरजेचे आहे. संयम आणि संवाद या माध्यमातूनच या समस्येवर तोडगा काढता येऊ शकतो.