आगामी सणांच्या पार्श्वभूमीवर देशांतर्गत विमान प्रवासाचे तिकीट दर ५० ते १०० टक्क्यांपर्यंत गगनाला भिडले आहेत. अचानक झालेल्या या अवाढव्य भाडेवाढीविरुद्ध उद्योजक व व्यापाऱ्यांनी हवाई वाहतूक मंत्रालयाकडे तातडीने हस्तक्षेपाची मागणी केली आहे.
५० ते १०० टक्के
विमान भाड्यातील एकूण वाढ
५ हजार ते १५ हजार रुपये
वाढलेले तिकीट दर
४.५ ते ८.८ टक्के
विमान कंपन्यांची कमी केलेली आसन क्षमता
३ हजार रुपये
लहानांच्या (शिशू) तिकिटाचे नवीन शुल्क
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
आगामी सणांच्या काळात देशांतर्गत विमान प्रवासाचे तिकीट दर ५० ते १०० टक्क्यांपर्यंत वाढले असून प्रवाशांना मोठा आर्थिक भुर्दंड सहन करावा लागत आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
चेंबर ऑफ ट्रेड अँड इंडस्ट्री (CTI), केंद्रीय नागरी हवाई वाहतूक मंत्रालय, इंडिगो व एअर इंडिया या विमान कंपन्या आणि प्रवासी यात सहभागी आहेत.
तात्कालिक परिणाम
सणासुदीत घरी जाणाऱ्या आणि प्रवास करणाऱ्या हजारो मध्यमवर्गीय कुटुंबांचे आर्थिक नियोजन विस्कळीत झाले असून प्रवाशांमध्ये तीव्र असंतोष पसरला आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
CTI संघटनेने केंद्रीय हवाई वाहतूक मंत्र्यांना पत्र पाठवून तिकीट दरांचे पुनरावलोकन करण्याची आणि दरांवर मर्यादा घालण्याची मागणी केली आहे.
सणांच्या तोंडावर तिकिटांचे दर गगनाला
दुर्गापूजा, दसरा आणि दिवाळी या आगामी प्रमुख सणांच्या काळात देशांतर्गत मार्गांवर विमान प्रवासाची मागणी प्रचंड वाढली आहे. मागणीतील वाढीचा फायदा घेत विमान कंपन्यांनी भाड्यात मोठी वाढ केली आहे.
- ५ हजार रुपयांचे तिकीट आता विविध मार्गांवर १० ते १५ हजार रुपयांपर्यंत पोहोचले आहे.
- दिल्ली-मुंबई मार्गावरील दुहेरी प्रवासाचे भाडे १८ हजार ते २५ हजार रुपयांवर गेले आहे.
आसन क्षमता कपात आणि संघटनांची मागणी
पर्यटन क्षेत्रातील तज्ज्ञ सचिन आरोटे आणि CTI च्या पदाधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, विमान कंपन्यांनी सप्टेंबर महिन्यात उपलब्ध जागांच्या क्षमतेत ५.६ टक्क्यांची कपात केली आहे. इंडिगोने ४.५ टक्के तर एअर इंडियाने ८.८ टक्के जागा कमी केल्याचे समोर आले आहे. जागा कमी करून दरात वाढ करण्याच्या या धोरणावर सर्व स्तरांमधून टीका होत आहे. तसेच दोन वर्षांखालील लहानांच्या प्रवासाचे शुल्क २ हजार रुपयांवरून ३ हजार रुपये केल्यानेही प्रवाशांवर अतिरिक्त भार पडला आहे.
“सणांच्या दिवसांत जेव्हा नागरिकांची ये-जा वाढते, तेव्हा अशा प्रकारची अवाढव्य भाडेवाढ मध्यमवर्गीय कुटुंबांच्या बजेटवर थेट हल्ला करते. सरकारने यात तातडीने हस्तक्षेप करून दरांचा आढावा घ्यावा.”
— ब्रिजेश गोयल, अध्यक्ष, चेंबर ऑफ ट्रेड अँड इंडस्ट्री (CTI)“सणांच्या काळात विमान प्रवाशांची संख्या मोठी असते. कंपन्यांनी क्षमतेत कपात केल्याने दरांमध्ये प्रचंड वाढ झाली असून प्रवाशांना मोठा आर्थिक फटका बसत आहे.”
— सचिन आरोटे, पर्यटन व्यावसायिक- दिल्ली-बंगळुरू मार्गाचे भाडे ३० ते ३५ हजार रुपयांपर्यंत पोहोचले आहे.
- सीटीआय संघटनेने केंद्रीय हवाई वाहतूक मंत्रालयाकडे तात्काळ कारवाईची मागणी केली आहे.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| भाडेवाढ प्रमाण | ५०% ते १००% पर्यंत | नोंदवले |
| मुख्य बाधित मार्ग | दिल्ली-मुंबई, दिल्ली-बंगळुरू | नोंदवले |
| हस्तक्षेप याचिका | नागरी हवाई वाहतूक मंत्रालय | दाखल |
| क्षमता कपात | ५.६ टक्के एकूण कपात | नोंदवले |
पार्श्वभूमी
विमान भाडेवाढीमागील पार्श्वभूमी काय?
दरवर्षी सणासुदीच्या काळात देशांतर्गत प्रवाशांची संख्या मोठ्या प्रमाणावर वाढते. विमान कंपन्या dynamic pricing चा वापर करून टप्प्याटप्प्याने तिकीट दर वाढवतात. यंदा मात्र प्रवासाची मागणी वाढलेली असतानाच प्रमुख विमान कंपन्यांनी आपल्या एकूण उड्डाण क्षमतेत आणि जागांमध्ये कपात केली. यामुळे तिकिटांची टंचाई निर्माण होऊन दरांनी उच्चांक गाठला. यापूर्वीही अशाच प्रकारे सणांच्या काळात दर वाढल्यानंतर प्रवाशांनी तक्रारी केल्या होत्या. आता केंद्रीय नागरी हवाई वाहतूक मंत्रालय या संदर्भात काय पावले उचलते आणि विमान कंपन्यांना दरांवर नियंत्रण ठेवण्याचे आदेश देते का, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन नागरी हवाई वाहतूक महासंचालनालयाकडून (DGCA) विमान कंपन्यांच्या तिकीट दर आकारणीची आणि उपलब्ध जागांची माहिती मागवली जाण्याची शक्यता आहे. डिजिटल बुकिंग आणि तिकीट प्रणालीवर बारीक लक्ष ठेवण्याचे निर्देश दिले जाऊ शकतात.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर चिंतेचे वातावरण आहे. सणांच्या काळात होणाऱ्या व्यावसायिक फेऱ्या, पर्यटन उद्योग आणि व्यापार क्षेत्रातील प्रवासाचा खर्च कमालीचा वाढला आहे. यामुळे पर्यटन क्षेत्रातील हॉटेल्स आणि ट्रॅव्हल एजंट्सच्या बुकिंगवर प्रतिकूल परिणाम होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम दिसून येत आहे. सणांच्या काळात आपल्या गावी किंवा नातेवाईकांकडे जाणाऱ्या नोकरदार आणि मध्यमवर्गीय नागरिकांचे आर्थिक नियोजन पार कोलमडून गेले आहे. ऐन मोसमात हवाई प्रवास आवाक्याबाहेर गेल्याने अनेकांना लांब पल्ल्याच्या रेल्वे किंवा रस्ते प्रवासाचा पर्याय शोधावा लागत आहे.
व्यापारी, विद्यार्थी व पर्यटक
व्यापारी, विद्यार्थी व पर्यटक यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून सणांच्या काळात घरी जाऊ इच्छिणाऱ्या विद्यार्थ्यांना आणि अल्प मुदतीत प्रवास करणाऱ्या व्यापाऱ्यांना या वाढीव दरांमुळे मोठा आर्थिक फटका बसत आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
सणासुदीच्या काळात देशांतर्गत विमान तिकिटांच्या दरांमध्ये झालेली ५० ते १०० टक्क्यांची वाढ ही अत्यंत चिंताजनक बाब आहे. मुक्त बाजाराच्या नावाखाली विमान कंपन्यांकडून केली जाणारी ही अडवणूक आणि अनियंत्रित भाडेवाढ रोखण्यासाठी केंद्र सरकारने कठोर धोरण आखणे आवश्यक आहे. एकीकडे ‘उडान’ सारख्या योजनांमधून सर्वसामान्यांना हवाई प्रवासाचे स्वप्न दाखवले जात असताना, दुसरीकडे सणांच्या काळात तिकिटांचे दर मध्यमवर्गीयांच्या आवाक्याबाहेर जाणे परस्परविरोधी ठरते. डायनामिक प्रायसिंगच्या नावाखाली होणाऱ्या नफेखोरीला मर्यादा घालणे गरजेचे आहे. नागरी हवाई वाहतूक मंत्रालयाने केवळ बैठका न घेता तिकीट दरांची कमाल मर्यादा (upper cap) निश्चित करून प्रवाशांना या आर्थिक भुर्दंडापासून तातडीने दिलासा दिला पाहिजे.