सिंधुदुर्गात भात पीक संकटात
दि. 24दि. 24 । सप्टेंबर । 2026
सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात पावसाच्या अनियमिततेमुळे भातशेतीचे पीक तीव्र संकटात सापडले आहे. जिल्ह्यातील काही भागात परिपक्व पिकांची कापणी सुरू असली तरी अनेक भागांत फुलोरा आणि दाणे भरण्याच्या टप्प्यावर पावसाने दडी मारल्याने शेतकरी वर्ग चिंतेत पडला आहे.
२३ ते २७ सप्टेंबर
कृषी सल्ला कालावधी
२ ते ५ सेंटीमीटर
शेतात ठेवायची पाणी पातळी
१ टक्का
पोटॅशियम नायट्रेट फवारणी प्रमाण
८ तालुके
बाधित क्षेत्र विस्तार
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
पावसाच्या अनिश्चिततेमुळे आणि फुलोऱ्याच्या काळात पावसाने दडी मारल्याने सिंधुदुर्गात भात पिकांच्या उत्पादनावर गंभीर परिणाम दिसू लागला आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ दापोली, ग्रामिण कृषी मौसम सेवा आणि उद्यानविद्या महाविद्यालय मुळदे यांच्या तज्ज्ञांनी परिस्थितीचा आढावा घेतला आहे.
तात्कालिक परिणाम
देवगड परिसरात परिपक्व भात कापणी सुरू झाली असून सावंतवाडीसह अर्ध्या जिल्ह्यात पाण्याच्या ताणामुळे पीक संकटात आले आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
कृषी विद्यापीठाने २३ ते २७ सप्टेंबर या कालावधीसाठी सविस्तर कृषी सल्ला प्रसिद्ध करून पाणी व खत व्यवस्थापनाचे निर्देश दिले आहेत.
हवामानातील तफावत आणि पिकाची स्थिती
सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील भौगोलिक भिन्नतेमुळे भात पिकाच्या कालावधीत फरक दिसून येतो.
- किनारी भागातील वेंगुर्ले, मालवण, देवगड आणि सह्याद्रीजवळील वैभववाडी, कणकवली, कुडाळ, सावंतवाडी, दोडामार्ग तालुक्यांत पिकांची स्थिती भिन्न आहे.
- देवगड भागात कापणीची लगबग सुरू असून सावंतवाडी परिसरात पाऊस नसल्याने पिकाला फटका बसला आहे.
कृषी विद्यापीठाचा तातडीचा सल्ला आणि उपाययोजना
हवामानातील बदलांमुळे हलक्या व मध्यम मुदतीच्या भात पिकांमध्ये सध्या फुलोरा ते दाणे भरण्याची नाजूक अवस्था आहे. या काळात पिकाचे नुकसान टाळण्यासाठी विशेष खबरदारी घेण्याचे आवाहन कृषी शास्त्रज्ञांनी केले आहे.
“फुलोऱ्याच्या आणि दाणे भरण्याच्या काळात पाणी व्यवस्थापन अत्यंत महत्त्वाचे आहे. शेतात साचलेल्या जादा पाण्याचा तात्काळ निचरा करावा.”
— डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ सल्लागार मंडळ“अन्नद्रव्यांची कमतरता भरून काढण्यासाठी पोटॅशियम नायट्रेटची फवारणी फायदेशीर ठरेल.”
— कृषी संशोधन केंद्र तज्ज्ञ- हलक्या भात पिकात पाण्याच्या ताणापासून संरक्षणासाठी २ ते ५ सेंटीमीटर पाणी पातळी नियंत्रित ठेवावी.
- १० ग्रॅम प्रति लिटर पाण्यात पोटॅशियम नायट्रेट (१३:००:४५) मिसळून फवारणी पूर्ण करावी.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| मुख्य पीक | भातशेती | बाधित |
| सल्ला कालावधी | २३ ते २७ सप्टेंबर | जारी |
| विशेष फवारणी | पोटॅशियम नायट्रेट (१३:००:४५) | सुचवले |
| बाधित टप्पा | फुलोरा व दाणे भरण्याची अवस्था | नोंदवले |
पार्श्वभूमी
पावसाच्या खंडामागील पार्श्वभूमी काय?
सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात यंदा पावसाचे वेळापत्रक बिघडले आहे. मान्सूनच्या सुरुवातीनंतर अनेक दिवसांचा प्रदीर्घ खंड पडल्यामुळे शेतीचे नियोजन कोलमडले आहे. समुद्रकिनारी असलेला भाग आणि सह्याद्रीच्या कुशीतील गावे यांच्या हवामानातील फरकामुळे कापणीच्या वेळेत तफावत निर्माण झाली आहे. पिकांना पाण्याचा ताण बसू नये यासाठी जिल्हास्तरीय दुष्काळ देखरेख समितीच्या वतीने ‘ट्रिगर-१’ लागू करण्याची शिफारस राज्य शासनाकडे करण्यात आली आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन कृषी विभाग आणि जिल्हा प्रशासनाने ग्रामीण भागात कृषी सल्ल्याचा प्रसार सुरू केला आहे. स्थानिक कृषी सहाय्यकांना प्रत्यक्ष बांधावर जाऊन पाहणी करण्याचे काम सोपवण्यात आले आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर खते आणि औषध पुरवठादारांकडे विद्राव्य खतांची मागणी वाढली आहे. भाताचे उत्पन्न घटण्याच्या शक्यतेमुळे स्थानिक बाजारपेठेतील तांदळाच्या दरावर परिणाम दिसून येत आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम होत असून ग्रामीण भागातील शेतकरी कुटुंबांचे वार्षिक आर्थिक गणित विस्कळीत झाले आहे. अन्नधान्याची टंचाई भासण्याची चिंतातुर परिस्थिती निर्माण झाली आहे.
शेतकरी
शेतकरी यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून ऐन फुलोऱ्याच्या टप्प्यात पीक संकटात आल्यामुळे बळीराजा आर्थिक अडचणीत सापडला आहे. कृषी विद्यापीठाच्या तंत्रज्ञानाचा वापर करून शेतकरी पीक वाचवण्याचा प्रयत्न करत आहेत.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील भात पिकावर ओढावलेले संकट हे हवामान बदलाच्या तीव्रतेचे स्पष्ट लक्षण आहे. पावसाचे अनियमित वेळापत्रक आणि फुलोऱ्याच्या अत्यंत महत्त्वाच्या काळात पावसाने मारलेली दडी यांमुळे पारंपरिक शेती पूर्णपणे कोलमडत आहे. दापोली कृषी विद्यापीठाने दिलेला कृषी सल्ला तात्कालिक दिलासा देऊ शकतो. परंतु, बदलत्या हवामानाला तोंड देण्यासाठी दीर्घकालीन जलव्यवस्थापन आणि हवामानमान्य बियाण्यांचा वापर वाढवणे गरजेचे आहे. शासनाने केवळ सल्ला देऊन न थांबता दुष्काळसदृश स्थितीची गंभीर दखल घेऊन बाधित शेतकऱ्यांना त्वरित आर्थिक पाठबळ पुरवले पाहिजे.