केंद्रीय रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्री नितीन गडकरी यांनी भारतीय ऑटोमोबाईल क्षेत्राबाबत एक मोठा आणि महत्त्वाकांक्षी संकल्प व्यक्त केला आहे. एचटी ऑटो लीडरबोर्ड अवॉर्ड्स कार्यक्रमात बोलताना त्यांनी भारताच्या ऑटोमोबाईल उद्योगाला जगात पहिल्या क्रमांकावर नेण्याचे स्पष्ट ध्येय जाहीर केले.
२२.७५
ऑटो क्षेत्राचे योगदान (लाख कोटी रुपये)
४
इ२० पेट्रोलवरील चारचाकी वाहने (कोटी)
२०
इ२० पेट्रोलवरील दुचाकी वाहने (कोटी)
१
जागतिक क्रमवारीचे ध्येय (क्रमांक)
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी यांनी भारतीय ऑटोमोबाईल उद्योगाला जगात पहिल्या क्रमांकावर नेण्याचा संकल्प व्यक्त केला आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
केंद्रीय रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्री नितीन गडकरी, वाहन उत्पादक कंपन्या आणि रस्ते वाहतूक मंत्रालय.
तात्कालिक परिणाम
ऑटोमोबाईल क्षेत्रात हरित इंधन, इथेनॉल आणि इलेक्ट्रिक वाहनांच्या निर्मितीला अभूतपूर्व गती मिळाली आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
केंद्र सरकारने एप्रिलपासून देशभरात ई२० इंधन धोरण प्रभावीपणे लागू करून हरित वाहतुकीला प्रोत्साहन दिले आहे.
भारतीय ऑटो क्षेत्राची जागतिक भरारी आणि ध्येय
भारताचा वाहन उद्योग सध्या जागतिक पटलावर वेगाने प्रगती करत असून अमेरिका आणि चीननंतर तिसऱ्या स्थानी आहे.
- ऑटोमोबाईल क्षेत्राचे राष्ट्रीय अर्थव्यवस्थेत २२.७५ लाख कोटी रुपयांचे मोठे योगदान नोंदवले गेले आहे.
- जागतिक स्तरावर पहिल्या क्रमांकाचे स्थान मिळवण्यासाठी संशोधन आणि हरित इंधनावर भर दिला जात आहे.
इथेनॉल अर्थव्यवस्था आणि पर्यायी इंधनाचा यशस्वी प्रयोग
नवी दिल्लीतील कार्यक्रमात बोलताना नितीन गडकरी यांनी देशातील यशस्वी इथेनॉल अर्थव्यवस्थेचा सविस्तर पट मांडला. २०२२ पासून देशात ४ कोटी चारचाकी आणि २० कोटी दुचाकी वाहने ई२० इंधनावर चालत आहेत. ग्राहकांकडून या इंधनाबाबत कोणतीही नकारात्मक तक्रार प्राप्त झालेली नाही. ऊस, मका आणि अतिरिक्त तांदळापासून निर्मित इथेनॉलमुळे परकीय चलनाची मोठी बचत होत आहे. पश्चिम आशियातील तणावामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमती वाढल्या असताना देशांतर्गत जैवइंधनाचा वापर दिलासादायक ठरला आहे.
“भारतीय ऑटोमोबाईल उद्योगाला जगात पहिल्या क्रमांकावर नेणे हे माझे स्वप्न आहे. ई२० पेट्रोलवर चालणाऱ्या लाखो वाहनांकडून एकही तक्रार आलेली नाही.”
— नितीन गडकरी, केंद्रीय रस्ते वाहतूक मंत्री“इथेनॉल आणि पर्यायी इंधनाचा वापर वाढल्याने भारतीय वाहन उद्योगाची आंतरराष्ट्रीय स्पर्धात्मकता उंचावली आहे.”
— ऑटोमोबाईल उद्योग तज्ज्ञ- एप्रिलपासून देशातील इंधन पंपांवर ई२० पेट्रोल हा मुख्य प्रकार उपलब्ध करून दिला गेला आहे.
- जैवइंधनामुळे इंधन आयातीवरील अवलंबित्व कमी होऊन ग्राहकांना रास्त दरात इंधन मिळत आहे.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| भारताचे जागतिक स्थान | तिसरा क्रमांक | नोंदवले |
| ई२० चारचाकी वाहने | ४ कोटी | कार्यरत |
| ई२० दुचाकी वाहने | २० कोटी | कार्यरत |
| आर्थिक योगदान | २२.७५ लाख कोटी | नोंदवले |
पार्श्वभूमी
जैवइंधन क्रांती आणि ऑटो क्षेत्राची पुढील वाटचाल
भारताने इंधन आयातीवरील ताण कमी करण्यासाठी आणि प्रदूषण नियंत्रणासाठी टप्प्याटप्प्याने इथेनॉल मिश्रणाचे धोरण अमलात आणले आहे. सुरुवातीला १० टक्के मिश्रणापासून सुरू झालेला हा प्रवास आता २० टक्क्यांपर्यंत यशस्वीरीत्या पोहोचला आहे. केंद्र शासनाने ऑटोमोबाईल कंपन्यांना फ्लेक्स-फ्युएल इंजिन निर्मितीसाठी प्रोत्साहित केले आहे. आगामी काळात हायड्रोजन आणि इलेक्ट्रिक वाहनांच्या निर्मितीवर भर दिला जाईल. आंतरराष्ट्रीय घडामोडींमुळे तेलाचे भाव उंचावत असताना देशांतर्गत इथेनॉल निर्मितीमुळे ऑटो क्षेत्राला मोठे स्थैर्य मिळाले आहे. पहिल्या क्रमांकाचे ध्येय गाठण्यासाठी तंत्रज्ञान हस्तांतरण आणि निर्यातीवर लक्ष केंद्रित केले जाईल.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालयाने सुरक्षा मानके व इंधन नियमावली कडक केली आहे. नवीन इंधन धोरणाची सुलभ अंमलबजावणी करण्यासाठी प्रशासकीय यंत्रणा कार्यरत आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर वाहन उत्पादक आणि सुटे भाग बनवणाऱ्या कंपन्यांमध्ये नवीन गुंतवणुकीचा उत्साह निर्माण झाला आहे. निर्यात वाढल्याने गंगाजळीत भर पडणार आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम इंधनावरील खर्चात होणाऱ्या बचतीवर आणि प्रदूषणमुक्त पर्यावरणावर दिसून येईल. रास्त दरातील इंधनामुळे वाहनधारकांना आर्थिक दिलासा मिळाला आहे.
वाहन उत्पादक व तंत्रज्ञ वर्ग
वाहन उत्पादक व तंत्रज्ञ वर्ग यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून हरित इंधन आणि प्रगत तंत्रज्ञानावर आधारित संशोधनाला मोठ्या संधी उपलब्ध झाल्या आहेत.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
भारतीय ऑटो क्षेत्राची महत्त्वाकांक्षी झेप
केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी यांनी भारतीय ऑटोमोबाईल उद्योगाला जगात अव्वल स्थानी नेण्याचा व्यक्त केलेला संकल्प अत्यंत दिशादर्शक आहे. जपानला मागे टाकून तिसऱ्या क्रमांकावर पोहोचलेल्या भारतासाठी हे ध्येय अशक्य नाही. २२.७५ लाख कोटी रुपयांचे योगदान देणारा हा उद्योग केवळ रोजगाराची निर्मिती करत नाही, तर देशाच्या सकल राष्ट्रीय उत्पन्नाला (जीडीपी) भक्कम आधार देतो. ई२० पेट्रोलच्या प्रयोगाची यशस्वी अंमलबजावणी आणि २-४ कोटी वाहनांचा तक्रारमुक्त वापर ही देशाच्या तांत्रिक क्षमतेची प्रचिती आहे. पश्चिम आशियातील राजकीय अस्थिरतेच्या पार्श्वभूमीवर जैवइंधनाचा मार्ग अधिक सुरक्षित ठरतो. गुणवत्ता, सुरक्षितता आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड दिल्यास भारत जागतिक ऑटो जगताचा नेता नक्कीच बनेल.