केंद्रीय वाणिज्य व उद्योगमंत्री पीयुष गोयल यांनी भारत आता डिझाइनपासून ते तयार उत्पादनांपर्यंत पूर्ण मूल्य साखळी देशामध्येच विकसित करत असल्याचे अधिकृतपणे स्पष्ट केले आहे. बेंगळुरू येथे आयोजित ‘इन्व्हेस्ट कर्नाटक २०२५’ या कार्यक्रमाच्या उद्घाटनादरम्यान त्यांनी देशाच्या औद्योगिक धोरणाबाबत महत्त्वपूर्ण माहिती दिली.
१
जागतिक उत्पादन मूल्य साखळी उपक्रम
२०२५
इन्व्हेस्ट कर्नाटक परिषद वर्ष
१०
पेक्षा जास्त प्रमुख उत्पादन क्षेत्रे
१
राष्ट्रीय औद्योगिक विकास कार्यक्रम
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
केंद्रीय मंत्री पीयुष गोयल यांनी बेंगळुरू येथील जागतिक गुंतवणूकदार परिषदेत भारताच्या उत्पादन क्षेत्रातील नवीन धोरणात्मक वाटचालीचा अधिकृत आराखडा मांडला आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
केंद्रीय वाणिज्य व उद्योग मंत्रालय, कर्नाटक राज्य सरकार, जागतिक गुंतवणूकदार आणि भारतीय औद्योगिक क्षेत्रातील प्रमुख उद्योजक या उपक्रमात मुख्य घटक आहेत.
तात्कालिक परिणाम
आंतरराष्ट्रीय कंपन्यांचा भारतातील गुंतवणुकीबाबतचा दृष्टिकोन अधिक सकारात्मक बनला असून स्थानिक उत्पादन क्षमतेला बळ मिळण्याचा मार्ग सुकर झाला आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
केंद्र सरकारने ‘मेक इन इंडिया’ आणि उत्पादन संलग्न प्रोत्साहन (PLI) योजनांच्या माध्यमातून सर्व प्रशासकीय मंजुऱ्या सुलभ करण्याचे आणि उद्योगांना पाठबळ देण्याचे धोरण आखले आहे.
भारताची उत्पादन क्षेत्रातील नवीन रणनीती
जागतिक बाजारपेठेत भारताचे स्थान मजबूत करण्यासाठी केंद्र सरकारने नवीन औद्योगिक चौकट तयार केली आहे.
- उत्पादनाची मूळ संकल्पना, डिझाइन आणि प्रत्यक्ष निर्मिती एकाच ठिकाणी केली जात आहे.
- जागतिक पुरवठा साखळीतील अवलंबित्व कमी करून स्थानिक उद्योगांना सक्षम केले जात आहे.
इन्व्हेस्ट कर्नाटक परिषदेत जागतिक गुंतवणुकीचा रोडमॅप
केंद्रीय मंत्री पीयुष गोयल यांनी बेंगळुरू येथील परिषदेत बोलताना सांगितले की, भारत जागतिक तंत्रज्ञान आणि उत्पादन क्षेत्राचे नेतृत्व करण्यास पूर्णपणे सज्ज आहे. कर्नाटक राज्याने आयटी आणि इलेक्ट्रॉनिक्स क्षेत्रात केलेली प्रगती कौतुकास्पद आहे. केंद्र सरकार राज्य सरकारांच्या सहकार्याने देशात औद्योगिक कॉरिडॉरची निर्मिती करत आहे. जागतिक गुंतवणूकदारांना आकर्षित करण्यासाठी कायद्यांचे सुलभीकरण केले जात आहे. स्वदेशी तंत्रज्ञानाचा वापर करून उच्च दर्जाच्या वस्तूंची निर्मिती करण्यावर भर दिला जात आहे. या धोरणामुळे देशातील तरुणांसाठी मोठ्या प्रमाणावर रोजगाराच्या संधी निर्माण होत आहेत.
“भारत आता केवळ वस्तूंची जुळवाजुळव करणारा देश राहिला नाही. आम्ही डिझाइन तयार करण्यापासून ते अंतिम उत्पादन बाजारात आणण्यापर्यंतची पूर्ण मूल्य साखळी देशातच उभारणी करत आहोत.”
— पीयुष गोयल, केंद्रीय वाणिज्य व उद्योगमंत्री (नवी दिल्ली)| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| कार्यक्रम नाव | इन्व्हेस्ट कर्नाटक २०२५ | पूर्ण |
| प्रमुख वक्ते | केंद्रीय मंत्री पीयुष गोयल | नोंदवले |
| केंद्रबिंदू | संपूर्ण उत्पादन मूल्य साखळी | कार्यरत |
| गुंतवणूक उद्दिष्ट | जागतिक उत्पादन केंद्र | निश्चित |
पार्श्वभूमी
‘मेक इन इंडिया’ची यशस्वी वाटचाल आणि पुढील दिशा
भारताला जागतिक उत्पादनाचे केंद्र बनवण्यासाठी केंद्र सरकारने गेल्या काही वर्षांत अनेक महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतले आहेत. पारंपारिक पद्धतींना फाटा देऊन आधुनिक तंत्रज्ञानाचा स्विकार करण्यात आला आहे. उत्पादन संलग्न प्रोत्साहन (PLI) योजनेमुळे इलेक्ट्रॉनिक्स, ऑटोमोबाईल आणि औषध निर्माण क्षेत्रात मोठी क्रांती घडून आली आहे. बेंगळुरू येथील परिषदेच्या माध्यमातून परदेशी गुंतवणुकीचा ओघ वाढवण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. पुढील काळात सर्व प्रकारच्या कच्च्या मालापासून तयार वस्तूंची निर्मिती देशातच करण्याचे लक्ष्य ठेवण्यात आले आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन वाणिज्य व उद्योग मंत्रालयाने सर्व संबंधित विभागांना उद्योगस्नेही धोरणांची अंमलबजावणी करण्याचे आदेश दिले आहेत. परदेशी गुंतवणुकीसाठी एक खिडकी योजना अधिक प्रभावीपणे लागू करण्यात येत आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर प्रचंड उत्साहाचे वातावरण दिसून येत आहे. स्थानिक उत्पादकांना जागतिक पुरवठा साखळीत थेट प्रवेश मिळण्याची शक्यता निर्माण झाली असून नवीन उद्योगांना मोठी चालना मिळत आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम आर्थिक स्थैर्य आणि नवीन रोजगाराच्या रूपाने दिसून येईल. उच्च दर्जाच्या स्वदेशी वस्तू रास्त दरात उपलब्ध होण्यास मदत होणार आहे.
संबंधित वर्ग (कौशल्यधारक तरुण व अभियंते)
तरुण आणि तंत्रज्ञ यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून संशोधन, डिझायनिंग आणि उत्पादन क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणात नवीन रोजगाराच्या संधी उपलब्ध होणार आहेत.
संपादकीय दृष्टिकोन
स्वावलंबी उत्पादनाकडे भारताची भक्कम पावले
केंद्रीय वाणिज्य मंत्र्यांनी मांडलेली पूर्ण ‘मूल्य साखळी’ उभारणीची संकल्पना भारताच्या आर्थिक भविष्यासाठी अत्यंत दिशादर्शक आहे. केवळ कच्चा माल पुरवणारा किंवा सुटे भाग जोडणारा देश ही जुनी ओळख पुसून भारत आता स्वतःच्या तंत्रज्ञानावर आधारित उत्पादने तयार करत आहे. बेंगळुरू सारख्या तंत्रज्ञान केंद्राचा वापर करून जागतिक गुंतवणुकीला आकर्षित करण्याचे धोरण योग्य आहे. स्थानिक पातळीवर डिझाइन आणि संशोधन क्षमतेचा विकास केल्यास भारताचे परकीय अवलंबित्व पूर्णपणे संपुष्टात येईल. जागतिक आर्थिक मंदीच्या सावटात भारताची ही मजबूत औद्योगिक वाटचाल देशाच्या अर्थव्यवस्थेला नवी उंचावणार नेणारी ठरेल.
