भारतीय नौदलाच्या सामर्थ्यात ऐतिहासिक भर पडली आहे. स्वदेशी तंत्रज्ञानाने निर्मित बहुउद्देशीय युद्धनौका ‘आयएनएस समर्थक’ अधिकृतपणे नौदलात समाविष्ट झाली.
१०७
मीटर लांबी
७५
टक्के स्वदेशी सामग्री
४
एकूण नौकांची निर्मिती
१
पहिली नौका समाविष्ट
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
कारवार येथील आयएनएस कदंब नौदल तळावर पार पडलेल्या विशेष सोहळ्यात उपराष्ट्रपतींनी आयएनएस समर्थक नौकेचे भारतीय नौदलात नौकायन केले. ही अत्याधुनिक नौका सागरी गस्त, टेहळणी, प्रशिक्षण आणि आपत्कालीन मदत कार्यासाठी पूर्णपणे तयार करण्यात आली असून नौदलाच्या ताफ्यात तिचा यशस्वी समावेश झाला आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
उपराष्ट्रपती सी. पी. राधाकृष्णन यांनी या सोहळ्याचे प्रमुख पाहुणे म्हणून नौकेचे नौकायन केले. नौदल प्रमुख एडमिरल कृष्ण स्वामीनाथन, वरिष्ठ नौदल अधिकारी तसेच कर्नाटकचे कामगार मंत्री संतोष लाड या ऐतिहासिक कार्यक्रमाला उपस्थित होते.
तात्कालिक परिणाम
आयएनएस समर्थक नौकेच्या आगमनामुळे पश्चिम किनारपट्टीवरील भारताची सागरी सुरक्षा यंत्रणा अधिक वेगवान झाली आहे. शस्त्रास्त्रे, रडार आणि सेन्सर्सच्या चाचण्या घेण्यासाठी नौदलाला एक अत्याधुनिक आणि स्वतंत्र व्यासपीठ उपलब्ध झाले आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
केंद्र सरकारच्या आत्मनिर्भर भारत धोरणाला बळ देत एल अँड टी कंपनीने तामिळनाडूतील कट्टुपल्ली येथे ही नौका पूर्ण केली आहे. देशांतर्गत संरक्षण उत्पादनाला चालना देणारी ही महत्त्वपूर्ण प्रशासकीय व धोरणात्मक उपलब्धी मानली जात आहे.
आयएनएस समर्थक नौकेचे नौदलात जमनार्पण
भारतीय नौदलाची ताकद वाढवण्यासाठी कारवारच्या नौदल तळावर स्वदेशी बनावटीच्या बहुउद्देशीय नौकेचे लोकार्पण झाले. ही नौका देशाच्या संरक्षण क्षेत्रातील आत्मनिर्भरतेचे उत्तम प्रतीक ठरली आहे.
- तामिळनाडूतील कट्टुपल्ली येथे निर्मिती पूर्ण झाली.
- मानवी मदत आणि आपत्ती निवारणासाठी सक्षम आहे.
स्वदेशी संरक्षण निर्मिती आणि नौदलाची धोरणात्मक क्षमता
भारतीय नौदलाच्या ताफ्यात समाविष्ट झालेली आयएनएस समर्थक ही चार बहुउद्देशीय जहाजांपैकी पहिली नौका आहे. प्रसिद्ध लಾರ್सन अँड टुब्रो (एल अँड टी) कंपनीने मेक इन इंडिया उपक्रमांतर्गत या जहाजाची निर्मिती केली आहे. या नौकेमध्ये पंच्याहत्तर टक्क्यांहून अधिक भाग पूर्णपणे स्वदेशी सामग्रीचा वापर करून तयार केला गेला आहे. साधारणपणे शंभर सात मीटर लांबी असलेल्या या जहाजावर सागरी टेहळणी, गस्त घालणे आणि नौदल कर्मचाऱ्यांना प्रशिक्षण देणे सुलभ होणार आहे. याशिवाय अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रे, रडार तसेच रडार सेन्सर्सच्या चाचण्या घेणे आता सोपे झाले आहे. मानवी सहायता आणि आपत्ती निवारण मोहिमांमध्ये ही नौका अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावणार आहे.
“स्वदेशी तंत्रज्ञानाने सज्ज असलेली आयएनएस समर्थक नौका भारतीय नौदलाची ताकद आणि आत्मनिर्भरतेची नवी ओळख आहे. यामुळे देशाची सागरी सीमा अधिक सुरक्षित झाली आहे.”
— सी. पी. राधाकृष्णन, उपराष्ट्रपती“संरक्षण क्षेत्रात स्वदेशी उत्पादनांचा वाढता वाटा देशाच्या धोरणात्मक स्वावलंबनासाठी अत्यंत आवश्यक आहे. अशा बहुउद्देशीय नौकांमुळे भारताची सागरी पकड अधिक मजबूत होते.”
— कमांडर विजय शहा, धोरणात्मक सुरक्षा तज्ज्ञ| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| नौका नौकायन | आयएनएस समर्थक | कार्यरत |
| निर्मिती स्थळ | कट्टुपल्ली तामिळनाडू | पूर्ण |
| स्वदेशी अंश | पंच्याहत्तर टक्के | नोंदवले |
| प्रमुख उपस्थिती | नौदल प्रमुख | कार्यरत |
पार्श्वभूमी
संरक्षण क्षेत्रातील स्वदेशीकरणाची दिशा आणि पुढील पावले
मागील काही वर्षांत भारतीय नौदलाने परदेशी आयातीवर अवलंबून न राहता देशांतर्गत संरक्षण उत्पादनांवर भर देण्याचे धोरण स्वीकारले आहे. याच धोरणाचा भाग म्हणून मेक इन इंडिया अंतर्गत अनेक अत्याधुनिक युद्धनौका आणि पाणबुड्यांची निर्मिती देशातच केली जात आहे. आयएनएस समर्थकच्या यशस्वी नौकायनानंतर आता उर्वरित तीन जहाजांच्या निर्मितीचे काम अंतिम टप्प्यात आले आहे. नौदलाच्यावतीने आगामी काळात समुद्रातील सुरक्षा जाळे आणखी व्यापक करण्यासाठी अशा प्रकारच्या अनेक स्वदेशी प्लॅटफॉर्म्सचा समावेश केला जाणार आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन संरक्षण मंत्रालयाने देशाच्या सागरी सीमांचे संरक्षण अधिक कडक केले असून नौदलाच्या विविध युनिट्समध्ये समन्वय वाढवण्यासाठी विशेष प्रशासकीय मार्गदर्शक तत्त्वे लागू केली आहेत.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर देशांतर्गत संरक्षण उत्पादन क्षेत्राला मोठी चालना मिळाली असून खाजगी व सार्वजनिक क्षेत्रातील उद्योग समूहांना आत्मनिर्भर भारताअंतर्गत नवनवीन कंत्राटे मिळण्याचा मार्ग सुकर झाला आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम देशाच्या सुरक्षिततेची खात्री मिळाल्यामुळे निर्माण झालेल्या आत्मविश्वासाच्या रूपात झाला असून नागरिक राष्ट्राच्या प्रगतीबद्दल गौरवान्वित अनुभवत आहेत.
संरक्षण कर्मचारी व नौदल अधिकारी
संरक्षण कर्मचारी व नौदल अधिकारी यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून अत्याधुनिक स्वदेशी तंत्रज्ञानामुळे त्यांना सागरी मोहिमा राबवणे अधिक सुलभ आणि सुरक्षित झाले आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
आयएनएस समर्थकचे नौदलातील नौकायन हे भारताच्या संरक्षण क्षेत्रातील स्वदेशी प्रवासाचा एक सुवर्णध्याय आहे. परदेशी बनावटीच्या उपकरणांवर विसंबून राहण्याची जुनी मानसिकता आता बदलत असून भारतीय अभियंते आणि उद्योगांनी जागतिक दर्जाची युद्धनौका तयार करून दाखवली आहे. ही केवळ एक नौका नसून भारताच्या सामरिक आत्मनिर्भरतेचे ठळक प्रतिबिंब आहे. अशा उपक्रमांमुळे देशाचा परकीय चलनावरचा ताण कमी होतोच, शिवाय राष्ट्रीय सुरक्षेला अभेद्य कवच लाभते. भविष्यात भारताला महासत्तेच्या पंगतीत बसवण्यासाठी संरक्षण क्षेत्रातील हे स्वदेशी पाऊल अत्यंत निर्णायक ठरणार यात शंका नाही.
