जम्मू – काश्मीरमधील गुलमर्ग येथील प्रसिद्ध रोपवे सेवा अनिश्चितकाळासाठी बंद करण्यात आली आहे. जम्मू – काश्मीर केबल कार महामंडळाने या संदर्भात अधिकृत आदेश जाहीर केला आहे. पर्यटकांच्या सुरक्षेला सर्वोच्च प्राधान्य देत हा निर्णय घेण्यात आल्याचे प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे. जोपर्यंत या यंत्रणेची संपूर्ण तांत्रिक तपासणी आणि दुरुस्ती पूर्ण होत नाही, तोपर्यंत ही सेवा सुरू केली जाणार नाही. या अचानक घेतलेल्या निर्णयामुळे पर्यटकांना होणाऱ्या त्रासाबद्दल महामंडळाने दिलगिरी व्यक्त केली आहे.
तांत्रिक बिघाडामुळे उद्भवलेली आणीबाणी
या रोपवे यंत्रणेच्या पहिल्या टप्प्यात पंचवीस मे रोजी अचानक तांत्रिक बिघाड झाला होता. या बिघाडामुळे हवेत चालणाऱ्या पासष्ट केबिन अचानक थांबल्या. त्यामध्ये तीनशे वीस पर्यटक अडकून पडले. या घटनेमुळे पर्यटकांमध्ये प्रचंड भीतीचे वातावरण निर्माण झाले होते. यानंतर स्थानिक प्रशासन, पोलीस दल, लष्कर आणि सीमा सुरक्षा दलाच्या जवानांनी तातडीने मदत कार्य सुरू केले. तब्बल सात तास चाललेल्या अथक प्रयत्नांनंतर सर्व पर्यटकांना शिड्यांच्या आणि इतर साधनांच्या साहाय्याने सुरक्षितपणे खाली उतरवण्यात आले. सुदैवाने या घटनेत कोणालाही दुखापत झाली नाही.
उच्चस्तरीय चौकशी समितीची स्थापना
या गंभीर घटनेची दखल घेत जम्मू – काश्मीर सरकारने घेतली आहे. या तांत्रिक बिघाडाची चौकशी करण्यासाठी पाच सदस्यांची एक उच्चस्तरीय समिती स्थापन केली आहे. काश्मीर ऊर्जा वितरण महामंडळाचे व्यवस्थापकीय संचालक महमूद अहमद शाह यांच्या अध्यक्षतेखाली ही समिती काम करणार आहे. या समितीला पुढील दहा दिवसांत आपला सविस्तर अहवाल पर्यटन विभागाकडे सादर करण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत. ही समिती अपघाताच्या वेळची परिस्थिती, तांत्रिक बिघाडाचे मूळ कारण आणि त्यापूर्वी केलेल्या देखभालीची कागदपत्रे यांची कसून तपासणी करणार आहे.
यंत्रणेचे स्वरूप आणि जागतिक महत्त्व
गुलमर्ग येथील हा रोपवे जगातील सर्वाधिक उंचीवरील केबल कार प्रकल्पांपैकी एक मानला जातो. एकोणिसशे अंठ्याण्णव मध्ये फ्रान्सच्या पोमा या नामांकित अभियांत्रिकी कंपनीच्या सहकार्याने हा प्रकल्प सुरू करण्यात आला होता. हा प्रकल्प दोन टप्प्यांत चालवला जातो. पहिला टप्पा प्रवाशांना समुद्रसपाटीपासून आठ हजार पाचशे तीस फूट उंचीवरील कोंगडोरी येथे घेऊन जातो, तर दुसरा टप्पा तब्बल बारा हजार दोनशे त्र्याण्णव फूट उंचीवरील अफरवात शिखरापर्यंत पोहोचवतो. गेल्या अठ्ठावीस वर्षांच्या इतिहासात या प्रकल्पात कधीही मोठी दुर्घटना झालेली नाही.
पर्यटन क्षेत्रावर झालेला परिणाम
उन्हाळ्याच्या सुट्ट्यांमुळे सध्या काश्मीर खोऱ्यात पर्यटकांची प्रचंड गर्दी आहे. मात्र, हा महत्त्वाचा प्रकल्प बंद असल्यामुळे गुलमर्ग येथील पर्यटन व्यवसायाला फटका बसला आहे. स्थानिक हॉटेल व्यावसायिक, मार्गदर्शक आणि वाहन चालकांनी सांगितले की, या सुविधेअभावी पर्यटकांच्या संख्येत घट होऊ लागली आहे. असे असले तरी पर्यटकांच्या सुरक्षेसाठी प्रशासनाने घेतलेल्या या निर्णयाचे पर्यटन क्षेत्रातील घटकांनी स्वागत केले आहे. संपूर्ण तांत्रिक तपासणी आणि सुरक्षिततेचे प्रमाणपत्र मिळाल्यानंतरच ही सेवा पुन्हा प्रवाशांच्या सेवेत दाखल होणार आहे.