इराणच्या ‘इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्स’ या सामरिक लष्करी दलाने मंगळवारी एक अत्यंत खळबळजनक घोषणा केली आहे. होर्मुज सामुद्रधुनीतून होणारी सर्व प्रकारची सागरी वाहतूक आता पूर्णपणे बंद करण्यात आली आहे. इराणच्या अधिकृत राज्य प्रसारमाध्यमांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या सागरी मार्गाचे उल्लंघन करण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या कोणत्याही परकीय जहाजाला इराणचे लष्कर थेट जाळून नष्ट करेल. या कठोर भूमिकेमुळे जागतिक स्तरावर युद्धासदृश परिस्थिती निर्माण झाली असून, आंतरराष्ट्रीय समुदायामध्ये कमालीची अस्वस्थता पसरली आहे. इराणच्या या आक्रमक पवित्र्याची दखल जागतिक प्रसारमाध्यमांनी तातडीने घेतली आहे.
होर्मुज सामुद्रधुनी हा जागतिक अर्थव्यवस्थेचा मुख्य कणा मानला जातो. हा महत्त्वाचा जलमार्ग पर्शियन आखाताला ओमानच्या खाडीशी जोडण्याचे काम करतो. जगातील एकूण कच्च्या तेलाच्या व्यापारापैकी सुमारे एक पंचमांश भाग दररोज याच चिंचोळ्या मार्गातून जहाजांद्वारे वाहून नेला जातो. इराणने या मार्गावर घातलेल्या बंदीमुळे जागतिक ऊर्जा पुरवठ्याची साखळी पूर्णपणे विस्कळीत होण्याची दाट शक्यता आहे. या निर्णयामुळे जागतिक तेल बाजारपेठेत घबराट पसरली असून, आगामी काळात खनिज तेलाच्या किमतीत मोठी वाढ होण्याची भीती तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
इराणी लष्कराचे वरिष्ठ सल्लागार ब्रिगेडियर जनरल एब्राहिम जबारी यांनी या बंदीबाबत अतिशय जहाल आणि स्पष्ट शब्दांत इशारा दिला आहे. त्यांनी म्हटले आहे की, “जर कोणत्याही देशाच्या जहाजाने हा जलमार्ग ओलांडण्याचा धाडसी प्रयत्न केला, तर इराणचे क्रांतिकारक रक्षक दल आणि नियमित नौदल मिळून त्या जहाजाचा कोळसा करतील.” या धमकीवजा इशाऱ्यामुळे या जलमार्गावरील वाहतूक आता अनिश्चित काळासाठी ठप्प झाली आहे. इराणच्या या पवित्र्यामुळे कोणत्याही व्यापारी जहाजाला आता या मार्गावरून जाणे जीवघेणे ठरू शकते, असा स्पष्ट संदेश संपूर्ण जगाला देण्यात आला आहे.
या टोकाच्या निर्णयामागील पार्श्वभूमी मध्य पूर्वेतील सध्याच्या धगधगत्या संघर्षात दडलेली आहे. विशेषतः अमेरिका आणि इस्रायल यांनी इराणच्या भूभागावर केलेल्या हल्ल्यांनंतर इराणने हे प्रतिशोध घेणारे पाऊल उचलल्याचे समजते. या भागातील तणाव आता सर्वोच्च पातळीवर पोहोचला असून, इराणने या सामरिक जलमार्गाचे संरक्षण आणि नियंत्रण पूर्णपणे स्वतःच्या हातात घेण्याचे ठरवले आहे. यामुळे या क्षेत्रातील शक्ती संतुलन बिघडले असून, मोठ्या युद्धाची ठिणगी पडण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. इराणच्या या कृतीमुळे केवळ आशियाच नव्हे, तर पाश्चात्य देशांच्या सुरक्षिततेलाही मोठे आव्हान निर्माण झाले आहे.
जागतिक तज्ज्ञांच्या मते, होर्मुज सामुद्रधुनीतील ही बंदी केवळ इंधन पुरवठ्यापुरती मर्यादित राहणार नाही. याचा व्यापक परिणाम जागतिक व्यापारी मालवाहतुकीवर आणि पर्यायाने वस्तूंच्या किमतींवर होईल. यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत कमालीची अस्थिरता वाढेल आणि अनेक देशांच्या अर्थव्यवस्था कोसळण्याची भीती आहे. ऊर्जा टंचाईमुळे देश-विदेशातील औद्योगिक उत्पादन आणि वाहतूक व्यवस्थेवर न भरून निघणारे परिणाम दिसून येतील. या संकटातून जागतिक अर्थव्यवस्थेला सहजासहजी सुटका मिळणे अशक्य असून, येणारा काळ संपूर्ण जगासाठी अत्यंत आव्हानात्मक ठरणार आहे.