शेजारी देश असलेल्या बांगलादेशवर सध्या ओढवलेल्या इंधन टंचाईच्या भीषण संकटाच्या काळात भारताने खऱ्या अर्थाने एका विश्वासू मित्राची भूमिका पार पाडली आहे. बांगलादेशातील जनजीवन विस्कळीत होऊ नये आणि तेथील ऊर्जा गरजा अखंडपणे पूर्ण व्हाव्यात, या उद्देशाने भारताने चाळीस हजार टन डिझेलचा पुरवठा करण्याचा महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे. भारताच्या या मोठ्या मदतीमुळे बांगलादेशातील उद्योगधंदे, शेती आणि वाहतूक व्यवस्थेला पुन्हा एकदा उभारी मिळणार आहे. या निर्णयामुळे दोन्ही देशांमधील धोरणात्मक सहकार्य अधिक व्यापक आणि दृढ होण्याची शक्यता राजकीय विश्लेषकांकडून व्यक्त केली जात आहे.
भारताकडून केला जाणारा हा डिझेल पुरवठा अतिशय पद्धतशीरपणे आणि टप्प्याटप्प्याने पार पाडला जात आहे. आतापर्यंत या एकूण साठ्यापैकी साधारणतः पाच हजार टन डिझेल बांगलादेशमध्ये सुखरूप पोहोचवण्यात आले आहे. मार्च महिन्याचा पंधरवडा उलटण्यापूर्वी इंधनाची आणखी एक मोठी रसद त्या देशात दाखल होईल, अशी चिन्हे आहेत. हे संपूर्ण मदत कार्य एप्रिल महिन्याच्या शेवटच्या दिवसांपर्यंत पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट भारताने ठेवले आहे. इंधनाचा हा ओघ सातत्यपूर्ण राहिल्यामुळे बांगलादेशमधील अंतर्गत बाजारपेठेतील इंधनाचे दर स्थिर राहण्यास आणि तुटवडा कमी होण्यास मोठी मदत होणार आहे.
भारत आणि बांगलादेश यांच्यातील ऊर्जा क्षेत्रातील मैत्रीचा पाया हा अनेक वर्षांच्या करारांवर आधारित आहे. या विशेष करारानुसार दोन्ही देशांमध्ये इंधनाचा व्यापार आणि तांत्रिक देवाणघेवाण सुरू असते. विशेष म्हणजे, या दोन्ही देशांना जोडणारी एक मोठी सीमापार इंधन नलिका जमिनीखाली कार्यान्वित आहे. या नलिकेद्वारे केल्या जाणाऱ्या पुरवठ्यामुळे रस्ते किंवा रेल्वे मार्गावरील अवलंबित्व कमी झाले आहे. यामुळे इंधनाची गळती थांबते, वाहतुकीचा वेळ वाचतो आणि खर्चातही मोठी कपात होते. ही पाइपलाइन व्यवस्था आज बांगलादेशच्या ऊर्जा सुरक्षेचा कणा मानली जात आहे, ज्याचा फायदा संकटकाळात प्रकर्षाने दिसून येत आहे.
सध्या जागतिक स्तरावर, विशेषतः मध्यपूर्वेतील देशांमध्ये सुरू असलेल्या युद्धजन्य परिस्थितीमुळे आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा बाजारपेठ अस्थिर झाली आहे. तेलाचा पुरवठा करणाऱ्या जागतिक साखळीत अडथळे निर्माण झाल्याने अनेक विकसनशील देशांना इंधन आयातीमध्ये अडचणी येत आहेत. बांगलादेशालाही याचा मोठा फटका बसला असून, तेथे डिझेलची मोठी टंचाई निर्माण झाली आहे. अशा अत्यंत बिकट समयी, जागतिक बाजारपेठेतील चढ-उतारांची पर्वा न करता भारताने आपल्या साठ्यातून बांगलादेशाला इंधन देण्याचा निर्णय घेतला, हे बांगलादेशच्या अर्थव्यवस्थेसाठी एक प्रकारचे जीवदानच ठरले आहे.
भारताने घेतलेल्या या धोरणात्मक निर्णयामुळे केवळ इंधन पुरवठ्याचा प्रश्न सुटणार नाही, तर दक्षिण आशियाई देशांमध्ये भारताची प्रतिमा ‘संकट काळातील साथीदार’ म्हणून अधिक उजळणार आहे. ‘शेजारी प्रथम’ या भारताच्या परराष्ट्र धोरणाचे हे एक उत्तम उदाहरण आहे. संकटाच्या काळात शेजारील राष्ट्राला दिलेली ही निस्वार्थी मदत भारत आणि बांगलादेश यांच्यातील ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि व्यापारी संबंधांना एका नवीन उंचीवर नेऊन ठेवणारी ठरेल. या मदतीमुळे दक्षिण आशियाई प्रदेशात शांतता आणि समृद्धी टिकवून ठेवण्यासाठी दोन्ही देशांमधील परस्पर विश्वास अधिक दृढ होणार असल्याचे बोलले जात आहे.