भारतीय नौदलाच्या ताफ्यात ‘मछलीपट्टणम’ ही अँटी-सबमरीन वॉरफेअर शॅलो वॉटर क्राफ्ट युद्धनौका जलार्पण सोहळ्याद्वारे दाखल झाली आहे. कोचिन शिपयार्ड लिमिटेडने या अत्याधुनिक युद्धनौकेची निर्मिती केली आहे. आठ युद्धनौकांच्या मालिकेतील ही सातवी युद्धनौका आहे. सैन्याची सागरी क्षमता वाढवणे आणि किनारपट्टीच्या सुरक्षेला बळ देणे हा या प्रकल्पाचा मुख्य उद्देश आहे.
७
आठ युद्धनौकांच्या मालिकेतील ही सातवी युद्धनौका
८०%
स्वदेशी साहित्याचा वापर
८
या मालिकेतील एकूण निर्मित युद्धनौकांची संख्या
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
भारतीय नौदलासाठी कोचिन शिपयार्डने तयार केलेल्या ‘मछलीपट्टणम’ या सातव्या अँटी-सबमरीन युद्धनौकेचा कोची येथे यशस्वी जलार्पण सोहळा पार पडला.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
व्हाइस ॲडमिरल अतुल आनंद आणि गुलरुख आनंद यांच्या उपस्थितीत हा सोहळा पार पडला. कोचिन शिपयार्ड लिमिटेड आणि भारतीय नौदलाचे वरिष्ठ अधिकारी यात सहभागी झाले.
तात्कालिक परिणाम
किनारपट्टीची सुरक्षा यंत्रणा अधिक मजबूत झाली आहे. पाण्याखालील हालचालींवर बारीक लक्ष ठेवणे नौदलाला शक्य होणार आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
संरक्षण मंत्रालयाने या प्रकल्पाद्वारे स्वदेशी संरक्षण उत्पादनाला चालना दिली आहे. आत्मनिर्भर भारत मोहिमेला यामुळे मोठे बळ मिळाले आहे.
नाव आणि ऐतिहासिक वारशाचे महत्त्व
आंध्र प्रदेशातील कृष्णा जिल्ह्यातील ऐतिहासिक बंदर शहर ‘मछलीपट्टणम’ वरून या युद्धनौकेला नाव दिले आहे.
- पूर्व किनारपट्टीवरील समृद्ध सागरी व्यापार आणि वारशाचे ही युद्धनौका प्रतिनिधित्व करते.
- देशाच्या सागरी हितसंबंधांचे रक्षण करण्याची नौदलाची कटिबद्धता यातून दिसून येते.
अत्याधुनिक तंत्रज्ञान आणि कार्यक्षमता
‘मछलीपट्टणम’ ही युद्धनौका विशेषतः पाण्याखालील शत्रूच्या हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी डिझाइन केली आहे. यात अँटी-सबमरीन वॉरफेअर, खाणींचा शोध घेणे आणि कमी तीव्रतेच्या सागरी मोहिमा राबवण्याची क्षमता आहे. ८० टक्क्यांहून अधिक स्वदेशी घटकांचा वापर करून कोचिन शिपयार्डने ही निर्मिती केली आहे. यामुळे भारतीय जहाजबांधणी उद्योगाची तांत्रिक क्षमता सिद्ध होते. हिंद महासागर क्षेत्रात operational readiness वाढवण्यासाठी ही युद्धनौका अत्यंत उपयुक्त ठरणार आहे.
“मछलीपट्टणम युद्धनौकेचे जलार्पण हा आत्मनिर्भर भारताच्या दिशेने टाकलेला महत्त्वाचा टप्पा आहे. ८० टक्क्यांपेक्षा जास्त स्वदेशी साहित्य वापरून बनवलेली ही नौका सागरी सुरक्षा अधिक मजबूत करेल.”
— संरक्षण मंत्रालय अधिकृत निवेदन- भारतीय नौदलाच्या ताफ्यात जलद गतीने जाणाऱ्या स्वदेशी युद्धनौकांची भर पडत आहे.
- किनारपट्टी भागात गस्त घालणे आणि घुसखोरी रोखणे अधिक सुलभ होणार आहे.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| युद्धनौकेचे नाव | मछलीपट्टणम (BY 529) | नोंदवले |
| निर्माती संस्था | कोचिन शिपयार्ड लिमिटेड | पूर्ण |
| स्वदेशी घटक प्रमाण | ८० टक्क्यांपेक्षा जास्त | नोंदवले |
| प्रमुख वैशिष्ट्य | अँटी-सबमरीन आणि अंडरवॉटर सर्व्हेलन्स | कार्यरत |
पार्श्वभूमी
नौदलाच्या अँटी-सबमरीन प्रकल्पाची पार्श्वभूमी
भारतीय नौदलाची किनारपट्टी सुरक्षा आणि उथळ पाण्यातील युद्धक्षमता वाढवण्यासाठी अँटी-सबमरीन वॉरफेअर शॅलो वॉटर क्राफ्ट (ASW SWC) प्रकल्प सुरू करण्यात आला. कोचिन शिपयार्ड लिमिटेडकडे आठ युद्धनौका बनवण्याचे कंत्राट देण्यात आले होते. या मालिकेतील सातवी युद्धनौका ‘मछलीपट्टणम’ आता यशस्वीपणे पाण्यात उतरवली आहे. यापूर्वीच ‘माहे’ वर्गवारीतील इतर युद्धनौका ताफ्यात दाखल झाल्या आहेत. उर्वरित आठवी युद्धनौका लवकरच पूर्ण करून नौदलाकडे सोपवण्यात येणार आहे. हिंद महासागरातील वाढत्या आव्हानांचा सामना करण्यासाठी नौदलाने आपल्या ताफ्याचे आधुनिकीकरण सुरू ठेवले आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन भारतीय नौदल आणि किनारपट्टी सुरक्षा दलाने सागरी सीमेवर समन्वय वाढवला आहे. देशाच्या सागरी हद्दीत होणाऱ्या बेकायदेशीर हालचालींवर लक्ष ठेवणे आता अधिक सोपे होणार आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर भारतीय जहाजबांधणी आणि संरक्षण उत्पादन क्षेत्राला मोठा दिलासा मिळाला आहे. ८० टक्के स्वदेशी साहित्याचा वापर झाल्यामुळे स्थानिक सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगांना (MSME) मोठे कंत्राट मिळाले आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम सागरी सुरक्षेच्या रुपाने दिसून येतो. किनारपट्टी भागात राहणाऱ्या नागरिकांना आणि मच्छिमारांना सुरक्षिततेची खात्री मिळते.
नागरिक व संरक्षण क्षेत्र
नागरिक आणि संरक्षण क्षेत्रातील तज्ज्ञ यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून भारताच्या स्वदेशी लष्करी क्षमतेचा हा मोठा पुरावा आहे. तरुण संशोधक आणि अभियंत्यांसाठी संरक्षण जहाजबांधणी क्षेत्रात रोजगाराच्या नवीन संधी उपलब्ध होत आहेत.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
भारतीय नौदलात ‘मछलीपट्टणम’ या सातव्या अँटी-सबमरीन युद्धनौकेचा समावेश होणे ही भारताच्या संरक्षण क्षेत्रासाठी अत्यंत अभिमानाची बाब आहे. हिंद महासागरात आंतरराष्ट्रीय पातळीवर निर्माण होणारी आव्हाने आणि वाढती स्पर्धा पाहता सागरी सीमा सुरक्षित ठेवणे आवश्यक आहे. ८० टक्क्यांपेक्षा जास्त स्वदेशी तंत्रज्ञानाचा वापर करून कोचिन शिपयार्डने देशाच्या तांत्रिक क्षमतेचे प्रदर्शन केले आहे. केवळ परदेशी शस्त्रास्त्रांवर अवलंबून न राहता स्वतःच्या जहाजबांधणी उद्योगाला दिलेले हे बळ कौतुकास्पद आहे. या युद्धनौकेमुळे नौदलाची उथळ पाण्यातील आणि पाण्याखालील गस्त घालण्याची क्षमता कैक पटीने वाढणार आहे. आत्मनिर्भर भारताच्या दिशेने टाकलेले हे पाऊल भविष्यात भारताला जागतिक पातळीवर संरक्षण उत्पादन हब म्हणून ओळख मिळवून देईल.
