काश्मिरमध्ये पर्यटकांच्या संख्येत घट

जम्मू-काश्मीरमधील पर्यटकांच्या संख्येत घट नोंदवण्यात आली आहे. पहलगाम भागात झालेल्या दहशतवादी हल्ल्यानंतर पर्यटकांच्या ओघाला अटकाव बसला आहे. केंद्र सरकारने लोकसभेत दिलेल्या अधिकृत आकडेवारीनुसार २०२५ या वर्षात देशांतर्गत पर्यटकांच्या संख्येत सुमारे २३ टक्के घट झाली आहे.
२३ टक्के
देशांतर्गत पर्यटकांत झालेली घट
४४.६२ टक्के
परदेशी पर्यटकांत झालेली घट
१७.७ दशलक्ष
२०२५ मधील देशांतर्गत पर्यटक
३६ हजार
२०२५ मधील परदेशी पर्यटक
वृत्त विशेष
📌
मुख्य घटना
जम्मू-काश्मीरमध्ये २०२५ मध्ये पर्यटकांच्या संख्येत लक्षणीय घट झाली आहे. पहलगाम हल्ल्यानंतर पर्यटकांनी खोऱ्याकडे पाठ फिरवली. केंद्र सरकारने लोकसभेत लेखी उत्तरात ही आकडेवारी अधिकृतपणे जाहीर केली आहे.
👥
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
केंद्र सरकार, पर्यटन मंत्रालय, जम्मू-काश्मीर प्रशासन, लोकसभेचे लोकप्रतिनिधी आणि स्थानिक पर्यटन व्यावसायिक या घडामोडीतील प्रमुख घटक आहेत.
🚨
तात्कालिक परिणाम
स्थानिक पर्यटन उद्योग, हॉटेल व्यवसाय, हाऊसबीट चालक आणि स्थानिक वाहतूकदार यांच्या रोजगारावर अनिष्ट परिणाम झाला आहे. पर्यटक घटल्याने स्थानिक बाजारातील आर्थिक उलाढाल मंदावली आहे.
🏛️
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
केंद्र सरकारने सुरक्षेत वाढ करून परिस्थिती नियंत्रणात आणण्याचे प्रयत्न सुरू केले आहेत. पर्यटकांमध्ये विश्वासाचे वातावरण निर्माण करण्यासाठी विविध पातळीवर प्रशासकीय पावले उचलली जात आहेत.
पर्यटन आकडेवारीतील चढ-उतार आणि घसरणीचे चित्र
पहलगाम हल्ल्यापूर्वी जम्मू-काश्मीरमध्ये पर्यटकांची संख्या सातत्याने वाढत होती. केंद्र सरकारच्या आकडेवारीनुसार कोरोना काळानंतर या क्षेत्रात वेगाने सुधारणा दिसून आली होती.
  • २०२३ मध्ये ऐतिहासिक २० दशलक्षाहून अधिक पर्यटकांनी खोऱ्याला भेट दिली होती.
  • २०२४ मध्ये देशांतर्गत पर्यटक २३ दशलक्ष आणि परदेशी पर्यटक ६५ हजारांपर्यंत पोहोचले होते.
पहलगाम हल्ल्यानंतर पर्यटकांच्या संख्येत झालेली विक्रमी घट
जम्मू-काश्मीरमधील पर्यटनाला दहशतवादी हल्ल्याचा फटका बसला आहे. २०२१ मध्ये देशांतर्गत पर्यटकांची संख्या ११.३ दशलक्ष होती. २०२२ मध्ये यात वाढ होऊन ती १८.४ दशलक्ष झाली. २०२४ पर्यंत पर्यटकांची संख्या सातत्याने वाढत राहिली. पहलगाम येथील दहशतवादी घटनेनंतर हे चित्र पूर्णपणे बदलले. लोकसभेत दिलेल्या माहितीनुसार २०२५ मध्ये देशांतर्गत पर्यटकांची संख्या २३ दशलक्षवरून थेट १७.७ दशलक्षवर आली. परदेशी पर्यटकांची संख्या ६५ हजारावरून ३६ हजारावर घसरली. परदेशी पर्यटकांच्या संख्येत ४४.६२ टक्के घट नोंदवण्यात आली आहे.

“दहशतवादी घटनांमुळे पर्यटकांच्या सुरक्षेचा प्रश्न निर्माण झाला. लोकसभेत सादर केलेल्या आकडेवारीनुसार पर्यटकांच्या संख्येत घट झाली आहे.”

— केंद्रीय पर्यटन मंत्रालय प्रतिनिधी
  • पर्यटकांच्या सुरक्षेसाठी सुरक्षा दलांचा बंदोबस्त कडक करण्यात आला आहे.
  • पर्यटन क्षेत्रातील मंदी दूर करण्यासाठी नवीन प्रोत्साहन योजनांवर काम सुरू आहे.
मुद्दा तपशील स्थिती
देशांतर्गत पर्यटक घट २३ टक्के घसरण नोंदवले
परदेशी पर्यटक घट ४४.६२ टक्के घसरण नोंदवले
२०२५ मधील देशांतर्गत पर्यटक १७.७ दशलक्ष नोंदवले
२०२५ मधील परदेशी पर्यटक ३६,००० नोंदवले
पार्श्वभूमी
जम्मू-काश्मीरमधील पर्यटन क्षेत्राची पार्श्वभूमी आणि पुढील दिशा काय?
कलम ३७० हटवल्यानंतर जम्मू-काश्मीरमधील परिस्थिती हळूहळू पूर्वपदावर येत होती. सुरक्षेतील सुधारणांमुळे २०२० ते २०२४ दरम्यान पर्यटकांच्या संख्येत विक्रमी वाढ झाली होती. अमरनाथ यात्रा आणि स्थानिक प्रेक्षणीय स्थळांवर देश-विदेशातून लाखो पर्यटक दाखल झाले होते. पहलगाममधील दहशतवादी हल्ल्याने या वेगाला ब्रेक लावला. पर्यटन क्षेत्रावर अवलंबून असलेल्या स्थानिक नागरिकांचे जीवन विस्कळीत झाले. केंद्र सरकारने यावर उपाय म्हणून खोऱ्यात अतिरिक्त सुरक्षा यंत्रणा तैनात केली आहे. पर्यटकांमध्ये सुरक्षिततेची भावना निर्माण करून पर्यटनाला पूर्ववत करणे हे प्रशासनापुढील प्रमुख आव्हान आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
💼
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभिर्य लक्षात घेऊन जम्मू-काश्मीर प्रशासनाने पर्यटन स्थळांची सुरक्षा अधिक कडक केली आहे. महत्त्वाच्या ठिकाणी सुरक्षा दलांचे जवान तैनात करण्यात आले असून संशयित हालचालींवर बारकाईने लक्ष ठेवण्यात येत आहे.
📈
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर चिंतेचे सावट पसरले आहे. पर्यटन क्षेत्रावर आधारित हस्तकला, केशर, सफरचंद आणि स्थानिक वस्तूंच्या विक्रीत घट झाली असून व्यापारी आर्थिक संकटाचा सामना करत आहेत.
👥
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम दिसून येत आहे. पर्यटकांवर अवलंबून असलेल्या लहान दुकानदारांची, टॅक्सी चालकांची उलाढाल थांबल्याने सर्वसामान्यांचे अर्थकारण कोलमडले आहे.
🎓
पर्यटन व हॉटेल व्यावसायिक वर्ग
पर्यटन व हॉटेल व्यावसायिक वर्ग यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून हॉटेल बुकींगचे प्रमाण खालावले आहे. व्यवसाय सावरण्यासाठी शासकीय मदतीची आणि सुरक्षा व्यवस्थेची मागणी या वर्गाकडून केली जात आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
जम्मू-काश्मीरच्या अर्थव्यवस्थेचा मुख्य कणा पर्यटन उद्योग आहे. पहलगाम हल्ल्यानंतर पर्यटकांच्या संख्येत झालेली घट ही चिंताजनक बाब आहे. दहशतवादाला पायबंद घालून खोऱ्यात शांतता प्रस्थापित करणे हे शासनाचे प्राथमिक कर्तव्य आहे. केवळ आकडेवारी जाहीर करून चालणार नाही. पर्यटकांच्या मनात सुरक्षिततेचा विश्वास निर्माण करण्यासाठी ठोस पावलांची गरज आहे. स्थानिक रोजगारांचे रक्षण करण्यासाठी केंद्र सरकारने विशेष आर्थिक पॅकेज जाहीर करावे. सुरक्षेची खात्री आणि पर्यटन प्रोत्साहन यांच्या समन्वयातूनच काश्मीरचे सौंदर्य आणि पर्यटन पुन्हा बहरू शकेल.
बातमी मिळवा
ई-मेलवर WhatsApp वर
2,313 वेळा पाहिलं