लोणावळा घाटात मुसळधार पावसामुळे अनेक ठिकाणी भूस्खलन झाले होते. रेल्वेचे तांत्रिक पथक तिसरी मार्गिका सुरू करण्यासाठी राडारोडा उपसण्याचे काम करत आहे. तिसरी मार्गिका कार्यान्वित करण्यासाठी संरक्षक भिंत आणि रुळांची दुरुस्ती केली जात आहे.
१३
एक्स्प्रेस गाड्या रद्द
२०
एक्स्प्रेस गाड्या वळविल्या
४
एक्स्प्रेस गाड्या अंशतः रद्द
३७
बाधित एक्स्प्रेस फेऱ्या
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
कर्जत ते लोणावळा दरम्यान ६ जुलै रोजी मुसळधार पावसामुळे तीन ठिकाणी मोठे भूस्खलन झाले. कूरवाडी ते मंकी हिल आणि खंडाळा परिसरात रेल्वे रुळांवर दरडी कोसळल्या. डाऊन आणि मध्य मार्गिका सुरू झाल्या असून तिसऱ्या मार्गिकेचे दुरुस्ती काम युद्धपातळीवर सुरू आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
मध्य रेल्वे प्रशासन मुख्य समन्वयक म्हणून काम पाहत आहे. रेल्वेचे आपत्कालीन तांत्रिक पथक आणि अभियंते घटनास्थळी कार्यरत आहेत. प्रवासी संघटनांचे प्रतिनिधी रेल्वे स्थानकांवर नागरिकांना मदत करत असून रेल्वे पोलीस सुरक्षा व्यवस्था सांभाळत आहेत.
तात्कालिक परिणाम
मुंबई आणि पुणे दरम्यान धावणाऱ्या ३७ लांब पल्ल्याच्या एक्स्प्रेस गाड्यांवर थेट परिणाम झाला. स्थानकांवर प्रवाशांची प्रचंड गर्दी जमली असून ऐनवेळी प्रवासाचे नियोजन कोलमडले. इगतपुरी, मनमाड आणि दौंड मार्गे गाड्या वळविल्याने प्रवासाचा वेळ वाढला.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
मध्य रेल्वेने २४ जुलैपर्यंत अनेक एक्स्प्रेस गाड्या रद्द करण्याचा अधिकृत निर्णय घेतला. प्रशासनाने प्रवाशांना रेल्वे मदतवाहिनी आणि राष्ट्रीय रेल्वे चौकशी यंत्रणेच्या (NTES) ॲपचा वापर करण्याचे आवाहन केले. पोलीस यंत्रणा गर्दीच्या ठिकाणी चोख बंदोबस्त ठेवून आहे.
घाटातील रेल्वे मार्गिकांची ताजी स्थिती
कर्जत लोणावळा घाट विभागात मुसळधार पावसाचे सावट असून दोन मार्गिकांवरून धीम्या गतीने रेल्वे वाहतूक सुरू ठेवण्यात यश आले आहे. तिसऱ्या मार्गिकेवर साचलेला मातीचा ढिगारा उपसण्यासाठी आधुनिक यंत्रसामग्री तैनात केली आहे.
- डाऊन मुख्य मार्ग आणि मध्य मार्गिकेवरून एक्स्प्रेस गाड्या चालवल्या जात आहेत.
- खंडाळा ते मंकी हिल दरम्यान तिसऱ्या मार्गिकेची पुनर्बांधणी करण्याचे काम प्रगतीपथावर आहे.
रेल्वे प्रवाशांचे हाल आणि पर्यायी मार्ग
मध्य रेल्वेने दिलेल्या अधिकृत माहितीनुसार मुंबई ते चेन्नई, हैदराबाद, सातारा आणि शिर्डी जाणाऱ्या गाड्या विविध तारखांना रद्द करण्यात आल्या आहेत. काही गाड्या मध्य प्रदेश आणि गुजरातकडे जाणाऱ्या मार्गांवरून वळवण्यात आल्या आहेत. विशाखापट्टणम, मदुराई आणि कराईकल येथून लोकमान्य टिळक टर्मिनसकडे (LTT) येणाऱ्या गाड्या दौंड, मनमाड, इगतपुरी मार्गे चालवल्या जात आहेत. कोल्हापूर ते मुंबई एक्स्प्रेस केवळ खडकी स्थानकापर्यंत धावत असून तेथूनच परतीचा प्रवास सुरू करत आहे. होस्पेट ते मुंबई एक्स्प्रेसचा प्रवास पुणे स्थानकावर समाप्त केला जात आहे. घाटात सातत्याने कोसळणारा पाऊस आणि कठीण डोंगररांगा यामुळे दुरुस्ती कामात अनेक अडथळे येत आहेत. रेल्वे कर्मचारी सुरक्षिततेला प्राधान्य देऊन काम पूर्ण करत आहेत.
“प्रवाशांच्या सुरक्षेला आमचे सर्वोच्च प्राधान्य आहे. प्रतिकूल हवामानात आमची पथके २४ तास घाटात काम करत असून २४ जुलैपर्यंत परिस्थिती पूर्णपणे पूर्ववत करण्याचा प्रयत्न आहे.”
— मुख्य जनसंपर्क अधिकारी, मध्य रेल्वे“अचानक गाड्या रद्द झाल्याने प्रवाशांचे नियोजन पूर्णपणे कोलमडले आहे. रेल्वे प्रशासनाने तिकीट खिडक्यांवर तात्काळ परतावा देण्याची व्यवस्था सक्षम करणे गरजेचे आहे.”
— अध्यक्ष, रेल्वे प्रवासी कल्याण संघटना- मुंबई ते चेन्नई, हैदराबाद, सातारा आणि शिर्डी जाणाऱ्या गाड्या विविध तारखांना रद्द.
- विशाखापट्टणम, मदुराई, कराईकल येथून LTT कडे येणाऱ्या गाड्या दौंड, मनमाड, इगतपुरी मार्गे वळविल्या.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| भूस्खलन तारीख | ६ जुलै | नोंदवले |
| दुरुस्ती अंतिम मुदत | २४ जुलै | पूर्ण |
| बाधित मार्गिका संख्या | ३ | कार्यरत |
| महत्त्वाचे रेल्वे ॲप | NTES | कार्यरत |
पार्श्वभूमी
घाटातील रेल्वे वाहतुकीची ऐतिहासिक आव्हाने
कर्जत ते लोणावळा दरम्यानचा भोर घाट हा रेल्वे वाहतुकीसाठी नेहमीच संवेदनशील भाग राहिला आहे. पावसाळ्यात या घाटात दरडी कोसळण्याच्या घटना वारंवार घडतात. ६ जुलै रोजी झालेल्या अतिवृष्टीमुळे एकाच वेळी तीन वेगवेगळ्या ठिकाणी हजारो टन माती आणि दगड रेल्वे रुळांवर आले. यापूर्वीही अनेकदा या भागात संरक्षक जाळ्या बसवून उपाययोजना करण्यात आल्या होत्या. चालू वर्षातील हे अत्यंत गंभीर भूस्खलन मानले जात आहे. मध्य रेल्वेने दोन मार्गिका तात्काळ सुरू केल्या असल्या तरी सुरक्षेचा उपाय म्हणून वेग मर्यादित ठेवला आहे. तिसरी मार्गिका पूर्णपणे सुरक्षित झाल्याशिवाय तेथून वाहतूक सुरू न करण्याचा निर्णय प्रशासनाने घेतला आहे. पुढील आठवडाभर या भागातील हवामान अंदाजावर रेल्वे अधिकारी बारीक लक्ष ठेवून आहेत.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन रेल्वे सुरक्षा बल आणि स्थानिक पोलीस यंत्रणा सतर्क झाली आहे. प्रमुख रेल्वे स्थानकांवर प्रवाशांची गर्दी नियंत्रित करण्यासाठी अतिरिक्त पोलीस बंदोबस्त तैनात केला आहे. रेल्वे नियंत्रण कक्ष २४ तास परिस्थितीवर देखरेख ठेवून आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर चिंतेचे वातावरण पाहायला मिळत आहे. मुंबई आणि पुणे दरम्यान होणाऱ्या मालवाहतुकीला फटका बसला आहे. जीवनावश्यक वस्तूंची वाहतूक करणाऱ्या गाड्या पर्यायी मार्गाने वळवल्याने वाहतूक खर्च वाढल्याचे व्यापाऱ्यांनी सांगितले.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम झाला असून नोकरी आणि व्यवसायासाठी प्रवास करणाऱ्या नागरिकांचे अतोनात हाल होत आहेत. ऐनवेळी खासगी बस चालकांकडून जादा भाडे आकारले जात आहे. लांब पल्ल्याच्या प्रवाशांना स्थानकांवर ताटकळत राहावे लागत आहे.
प्रवासी आणि नोकरदार
प्रवासी आणि नोकरदार यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून त्यांचे नियमित वेळापत्रक विस्कळीत झाले आहे. रेल्वे प्रशासनाने प्रवाशांना अधिकृत ॲप आणि समाज माध्यमांवरील माहिती तपासूनच घराबाहेर पडण्याची सूचना केली आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
कर्जत ते लोणावळा घाटातील भूस्खलन ही केवळ एक नैसर्गिक आपत्ती नसून ती रेल्वेच्या पायाभूत सुविधांची परीक्षा घेणारी घटना आहे. सह्याद्रीच्या कठीण भौगोलिक रचनेत पावसाळ्यात रेल्वे वाहतूक सुरक्षित ठेवणे हे नेहमीच मोठे आव्हान राहिले आहे. मध्य रेल्वेच्या तांत्रिक पथकांनी दोन मार्गिका तात्काळ सुरू करून दाखवलेली तत्परता कौतुकास्पद आहे. वारंवार घडणाऱ्या अशा घटनांवर कायमस्वरूपी तांत्रिक तोडगा काढण्याची गरज आता निर्माण झाली आहे. घाटातील संवेदनशील भागांचे आधुनिक उपग्रहांद्वारे सर्वेक्षण करून संभाव्य दरडींचा शोध घेणे आवश्यक आहे. प्रवाशांना ऐनवेळी होणारा त्रास टाळण्यासाठी रेल्वेने माहिती यंत्रणा अधिक वेगवान केली पाहिजे. नैसर्गिक संकटाचा सामना करताना प्रवाशांचा संयम आणि रेल्वेचे नियोजन यांची सांगड घालणे काळाची गरज आहे.
