२१ सप्टेंबर, टोकियो. भारत आणि जपान देशांच्या हवाई दलात ‘वीर गार्डियन’ युद्धाभ्यास यशस्वीपणे पार पडला. इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रात दोन्ही देशांची सामरिक भागीदारी दृढ होत असल्याचे चित्र स्पष्ट दिसते. या सरावात दोन्ही बाजूंच्या आधुनिक लढाऊ विमानांनी सहभाग घेतला. दोन्ही देशांमधील लष्करी सहकार्य वाढवणे हा मुख्य उद्देश आहे.
२
सहभागी देश
१६
सराव दिवस
४
सुखोई-३० एमकेआय विमाने
२
सी-१७ विमाने
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
भारत आणि जपान दरम्यान संयुक्त हवाई युद्धाभ्यास जपानच्या हयाकुरी हवाई तळावर संपन्न झाला. यामध्ये दोन्ही देशांच्या हवाई तुकड्यांनी विविध लढाऊ कौशल्यांचे प्रात्यक्षिक दाखवले. हा सराव परस्पर समन्वय आणि विश्वास वाढवण्यासाठी आयोजित करण्यात आला.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
भारतीय हवाई दलाचे नेतृत्व आणि जपान एअर सेल्फ-डिफेन्स फोर्सचे वरिष्ठ अधिकारी या सरावाचे प्रमुख नियोजनकर्ते आहेत. दोन्ही देशांच्या संरक्षण मंत्रालयांनी या संयुक्त उपक्रमाला अधिकृत मान्यता दिली.
तात्कालिक परिणाम
इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रात वाढत्या आव्हानांना तोंड देण्यासाठी सज्जता वाढली. दोन्ही देशांच्या वैमानिकांना एकमेकांच्या आधुनिक युद्धपद्धती समजून घेण्याची थेट संधी मिळाली. हवाई सुरक्षेला बळकटी आली.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
दोन्ही देशांच्या सरकारांनी संरक्षण सहकार्य करारांतर्गत या सरावाला पाठबळ दिले. प्रादेशिक शांतता आणि स्थिरता राखण्यासाठी परस्पर लष्करी संबंध दृढ करणे हा प्रशासकीय अजेंडा आहे.
इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रात वाढती सामरिक भागीदारी
भारत आणि जपान देशांमधील लष्करी सहकार्य नवीन टप्प्यावर पोहोचले आहे. ‘वीर गार्डियन’ युद्धाभ्यास या भागीदारीचा मुख्य आधार आहे. सध्याच्या जागतिक परिस्थितीत इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील सुरक्षा व्यवस्था मजबूत करणे आवश्यक बनले आहे. दोन्ही देशांचे नौदल आणि हवाई दल सतत संयुक्त सराव करत आहेत. यामुळे परस्पर संवाद वाढतो. संकट काळात संयुक्तपणे मोहीम राबवणे सुलभ बनते. भारतीय हवाई दलाचे सुखोई लढाऊ विमान आणि जपानचे एफ-२ विमान यांनी आकाशात संयुक्त कसरती केल्या. दोन्ही सैन्यांमधील हा सराव भविष्यातील सुरक्षा आव्हानांना तोंड देण्यास उपयुक्त ठरत आहे. या सरावाच्या यशाने आशियाई प्रदेशात शांततेचा संदेश दिला आहे.
- भारत आणि जपान यांच्यात द्विपक्षीय संरक्षण सहकार्य वाढवण्यावर भर दिला.
- आधुनिक तंत्रज्ञान आणि युद्ध रणनीतीची देवाणघेवाण यशस्वीपणे पूर्ण झाली.
हवाई दलाची ताकद आणि संयुक्त रणनीती
या युद्धाभ्यासात दोन्ही देशांच्या हवाई दलांनी त्यांच्या सर्वोत्तम युद्ध कौशल्यांचे प्रदर्शन केले. भारताकडून सुखोई-३० एमकेआय विमानांनी उत्कृष्ट कामगिरी बजावली. जपानी हवाई दलाने त्यांच्या लढाऊ विमानांसह यात सहभाग घेतला. या सरावात हवेतून हवेत मारा करणे आणि शत्रूच्या विमानांना रोखणे यासारख्या कठीण मोहिमांचे यशस्वी आयोजन केले गेले. वैमानिकांनी एकमेकांच्या कार्यपद्धतीचा सखोल अभ्यास केला. दोन देशांच्या लष्करातील विश्वास वाढवण्यासाठी असे उपक्रम वारंवार आयोजित करण्यात येतात. यातून संरक्षण क्षेत्रातील तंत्रज्ञान देवाणघेवाणीला गती मिळते. दोन्ही बाजूंच्या संरक्षण तज्ज्ञांनी या सरावाचे कौतुक केले.
“हा संयुक्त सराव दोन्ही देशांच्या हवाई दलांमधील परस्पर सहकार्य आणि विश्वास वाढवणारा आहे. यामुळे इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रात शांतता राखण्यास मदत मिळते.”
— एअर चीफ मार्शल व्ही. आर. चौधरी, भारतीय हवाई दल प्रमुख| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| सरावाचे नाव | वीर गार्डियन | यशस्वी |
| सहभागी देश | भारत आणि जपान | पूर्ण |
| मुख्य ठिकाण | हयाकुरी हवाई तळ, जपान | नोंदवले |
| पुढील सराव | द्विपक्षीय करार नियोजन | प्रलंबित |
पार्श्वभूमी
भारत-जपान संरक्षण कराराची पार्श्वभूमी काय आहे?
भारत आणि जपान यांच्यातील विशेष धोरणात्मक भागीदारी ऐतिहासिक आहे. दोन्ही देशांनी २००० च्या दशकापासून संरक्षण क्षेत्रात सहकार्य वाढवण्यास सुरुवात केली. ‘टू प्लस टू’ (२+२) मंत्रीस्तरीय चर्चेनंतर लष्करी सराव नियमित करण्याचे निश्चित झाले. ‘धर्म गार्डियन’ आणि ‘जिमेक्स’ या सरावांच्या यशानंतर हवाई दलासाठी ‘वीर गार्डियन’ सरावाची रचना केली गेली. चीनच्या वाढत्या प्रभावाच्या पार्श्वभूमीवर इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रात समतोल राखणे गरजेचे आहे. पुढील काळात दोन्ही देशांचे लष्कर आणखी व्यापक सराव आयोजित करण्याच्या तयारीत आहे. या संरक्षण धोरणांना अंतिम स्वरूप दिले जात आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन दोन्ही देशांच्या संरक्षण मंत्रालयांनी भविष्यातील धोरणात्मक पावले उचलली आहेत. सरकारी स्तरावर लष्करी करारांची प्रभावी अंमलबजावणी सुनिश्चित करण्यात येत आहे. प्रादेशिक सुरक्षा आणि हवाई हद्दीच्या सुरक्षेसाठी कायदेशीर चौकटी अंतर्गत समन्वय वाढवण्यावर प्रशासनाचा विशेष भर आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर संरक्षण क्षेत्रातील कंपन्यांमध्ये उत्साह दिसून येत आहे. भारत आणि जपान दरम्यानच्या मजबूत संबंधांमुळे औद्योगिक गुंतवणुकीला गती मिळण्याची शक्यता आहे. तंत्रज्ञान आणि संरक्षण साहित्याची निर्मिती करणाऱ्या उद्योगांना यामुळे नवीन संधी उपलब्ध होऊ शकतात.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम होत नसला तरी राष्ट्रीय सुरक्षा मजबूत झाल्याने जनतेमध्ये सुरक्षिततेची भावना निर्माण झाली आहे. आंतरराष्ट्रीय पातळीवर भारताची पत वाढल्याने देशातील नागरिकांमध्ये अभिमानाचे वातावरण आहे. जागतिक शांततेसाठी हे पाऊल महत्त्वाचे मानले जात आहे.
वैमानिक आणि लष्करी कर्मचारी
वैमानिक आणि लष्करी कर्मचारी यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून त्यांना आंतरराष्ट्रीय स्तरावर आधुनिक तंत्रज्ञानाचे प्रशिक्षण मिळण्यास मदत होत आहे. यामुळे भारतीय सैन्यातील जवानांना जागतिक दर्जाचा अनुभव मिळतो आणि त्यांच्या व्यावसायिक कौशल्यात वृद्धी होते.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
इंडो-पॅसिफिकमधील नवा सुरक्षा समतोल. ‘वीर गार्डियन’ सराव केवळ लष्करी कसरत नसून भारत आणि जपानमधील वाढत्या धोरणात्मक एकीचा पुरावा आहे. आशिया-पॅसिफिक क्षेत्रात भू-राजकीय तणावाच्या काळात हा सराव शांतता राखण्यासाठी आवश्यक आहे. दोन्ही देशांचे संबंध केवळ व्यापारापुरते मर्यादित नसून संरक्षण क्षेत्रातही ते दृढ झाले आहेत. अशा सरावातून एकाधिकारशाहीला प्रतिबंध बसण्यास मदत मिळते. भारताचे लष्करी सामर्थ्य आणि जपानचे तंत्रज्ञान एकत्र आल्याने प्रादेशिक स्थिरता राखणे सुलभ होते. भविष्यातील सुरक्षा आव्हानांना तोंड देण्यासाठी ही भागीदारी महत्त्वाची ठरते.