दिनांक २१ सप्टेंबर : इतिहासातील महत्त्वाच्या घटना आणि दिनविशेष
🏆 आजचे विशेष दिन
१. आंतरराष्ट्रीय शांतता दिन (International Day of Peace): संयुक्त राष्ट्रांद्वारे (UN) दरवर्षी दिनांक २१ सप्टेंबर रोजी हा दिवस जगभरात शांततेचा प्रसार करण्यासाठी साजरा केला जातो. या दिवशी सर्व देशांमध्ये २४ तास युद्धविराम आणि अहिंसा पाळण्याचे आवाहन केले जाते. युद्धाचे सावट दूर करून जागतिक पातळीवर बंधुभाव आणि सलोखा निर्माण करणे हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे.
२. जागतिक अल्झायमर दिन (World Alzheimer’s Day): अल्झायमर (स्मृतीभ्रंश) या गंभीर आजाराबद्दल जनसामान्यांमध्ये जागृती निर्माण करण्यासाठी आणि या आजाराने ग्रस्त रुग्णांना आधार देण्यासाठी दरवर्षी दिनांक २१ सप्टेंबर रोजी हा दिवस पाळला जातो. विस्मरणाच्या या आजारावरील उपचारांचा प्रचार करणे हा या मागचा उद्देश आहे.
आज या प्रकारची नोंद उपलब्ध नाही (भारत सरकारने घोषित केलेला विशिष्ट राष्ट्रीय दिन आजच्या तारखेला उपलब्ध नाही).
आज या प्रकारची नोंद उपलब्ध नाही (महाराष्ट्र राज्य शासनाने घोषित केलेला अधिकृत विशेष दिन या तारखेला उपलब्ध नाही).
🚩 महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या घटना
दिनांक २१ सप्टेंबर १९३४ रोजी मराठी चित्रपटसृष्टीचे वैभव असलेल्या ‘प्रभात फिल्म कंपनी’च्या दामलेमामांनी इंदूर येथील किबे यांचे लक्ष्मी थिएटर भाड्याने घेऊन ‘प्रभात चित्रमंदिर’ या नावाने सुरू केले. तेथे ‘प्रभात’चाच ऐतिहासिक ‘अमृतमंथन’ हा चित्रपट प्रदर्शित करण्यात आला. या यशस्वी पाऊलानंतर महाराष्ट्रातील अनेक शहरांमध्ये ‘प्रभात’ चित्रपटगृहे सुरू झाली.
दिनांक २१ सप्टेंबर १९९५ रोजी महाराष्ट्रासह संपूर्ण भारतात “गणपतीची मूर्ती दूध पीत आहे” ही अफवा वाऱ्यासारखी पसरली. लाखो भाविकांनी चमचाभर दूध मूर्तीच्या तोंडाशी धरले आणि वैज्ञानिकदृष्ट्या पृष्ठभागावरील ताणामुळे (Capillary Action) ते दूध शोषले गेले. या घटनेने देशात विज्ञान विरुद्ध अंधश्रद्धा यावर मोठे समाजमंथन घडवून आणले.
🇮🇳 भारतातील महत्त्वाच्या घटना
१८५७ च्या पहिल्या भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील एक अत्यंत निर्णायक व दुर्दैवी वळण म्हणून दिनांक २१ सप्टेंबर १८५७ रोजी ब्रिटिश सैन्याने दिल्लीवर पुन्हा पूर्ण नियंत्रण मिळवले. त्यांनी शेवटचा मुघल सम्राट बहादूरशाह जफर याला हुमायूंच्या कबरीतून अटक केली, ज्यामुळे मुघल साम्राज्याचा आणि या उठावाचा मुख्य राजकीय कणा मोडला.
भारताच्या बाह्य सुरक्षा आणि गुप्तचर माहिती संकलनासाठी दिनांक २१ सप्टेंबर १९६८ रोजी ‘रॉ’ची स्थापना करण्यात आली. १९६२ चे भारत-चीन युद्ध आणि १९६५ च्या भारत-पाकिस्तान युद्धानंतर देशाच्या सुरक्षेसाठी अशा प्रभावी बाह्य गुप्तहेर यंत्रणेची गरज भासू लागली होती. रामेश्वर नाथ काव हे या संस्थेचे पहिले प्रमुख होते.
🌎 जगातील महत्त्वाच्या घटना
फ्रेंच राज्यक्रांतीचा महत्त्वाचा टप्पा गाठत दिनांक २१ सप्टेंबर १७९२ रोजी फ्रान्सच्या नॅशनल कन्व्हेन्शनने तेथील राजेशाही पूर्णपणे बरखास्त करून पहिल्या फ्रेंच प्रजासत्ताकाची स्थापना केली. यामुळे युरोपमधील सरंजामशाहीला मोठा धक्का बसला.
दिनांक २१ सप्टेंबर १९६४ रोजी माल्टा या युरोपीय बेटाने ब्रिटिश साम्राज्यातून पूर्ण स्वातंत्र्य मिळवले. १५० वर्षांहून अधिक काळ चाललेल्या ब्रिटिश राजवटीनंतर हा देश स्वतंत्र प्रजासत्ताक बनण्याच्या दिशेने मार्गक्रमण करू लागला.
🔬 आजचा शोध / तंत्रज्ञान
दिनांक २१ सप्टेंबर १८७५ रोजी फ्रेंच खगोलशास्त्रज्ञ पेरोटिन यांनी टुलूझ वेधशाळेतून निरीक्षण करत असताना मंगळ आणि गुरु यांच्या दरम्यान असलेल्या मुख्य पट्ट्यातील ‘१४९ मेडुसा’ नावाच्या मोठ्या दगडी (S-type) लघुग्रहाचा शोध लावला.
🎂 जयंती
🪔 स्मृतिदिन
🎉 आज वाढदिवस असलेल्या प्रसिद्ध व्यक्ती
📖 विशेष उल्लेख
‘रॉ’ (RAW) या भारतीय बाह्य गुप्तचर संस्थेची स्थापना (१९६८)
दिनांक २१ सप्टेंबर १९६८ रोजी स्थापन झालेली ‘रिसर्च अँड अनालिसिस विंग’ (RAW) ही भारताची आंतरराष्ट्रीय गुप्तचर संस्था आहे. १९६२ च्या चीनविरुद्धच्या आणि १९६५ च्या पाकिस्तानविरुद्धच्या युद्धादरम्यान भारताला गुप्त माहिती मिळवण्यात अनेक अडचणी आल्या होत्या. त्यापूर्वी अंतर्गत आणि बाह्य अशा दोन्ही प्रकारच्या गुप्तवार्ता गोळा करण्याचे काम केवळ ‘इंटेलिजन्स ब्युरो’ (IB) कडे होते. मात्र, युद्धांच्या कटू अनुभवांनंतर बाह्य देशांमधील घडामोडींवर आणि हालचालींवर बारकाईने लक्ष ठेवण्यासाठी स्वतंत्र संस्थेची गरज निर्माण झाली. तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांच्या कार्यकाळात रामेश्वर नाथ काव यांच्या नेतृत्वाखाली ‘रॉ’ची मुहूर्तमेढ रोवली गेली.
स्थापनेनंतर ‘रॉ’ने भारताच्या राष्ट्रीय सुरक्षेमध्ये अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. १९७१ च्या बांगलादेश मुक्ती संग्रामात बांगलादेशी सैन्याला (मुक्ती वाहिनी) प्रशिक्षण देणे आणि गुप्त माहिती पुरवणे, तसेच सिक्कीमचे भारतात शांततापूर्ण विलीनीकरण घडवून आणणे ही ‘रॉ’च्या इतिहासातील सर्वात मोठी यशस्वितेची उदाहरणे मानली जातात. आजही देशावर येणारे परकीय दहशतवादी हल्ले रोखण्यात आणि सीमेबाहेरील धोके वेळीच ओळखून ते नष्ट करण्यात ही गुप्तचर यंत्रणा पडद्यामागून अविरत कार्य करत आहे.
💡 आणखी थोडं
बिअरच्या ग्लासवरून मिळालेली नोबेल विजेत्या शोधाची कल्पना! नोबेल पारितोषिक विजेते डोनाल्ड ग्लेझर यांना अणूचे कण टिपणाऱ्या ‘बबल चेंबर’ची कल्पना एका हॉटेलमध्ये बिअर पिताना आली होती. त्यांनी पाहिले की जेव्हा बिअरच्या ग्लासमध्ये बुडबुडे वर येतात, तेव्हा ते विशिष्ट मार्ग तयार करतात. याच कल्पनेचा वापर करून त्यांनी अति-उष्ण केलेल्या द्रवामध्ये अणूचे कण सोडले, ज्यामुळे त्या कणांनी मागे सोडलेल्या बुडबुड्यांच्या मार्गावरून कणांचे अस्तित्व सिद्ध झाले आणि आधुनिक भौतिकशास्त्राला नवी दिशा मिळाली!
“१९६८ मध्ये स्थापन झालेल्या भारतीय गुप्तचर संस्था ‘रॉ’ (RAW) च्या स्थापनेमागे कोणत्या दोन युद्धांचे कटू अनुभव कारणीभूत ठरले होते?”
“अंधश्रद्धा आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन यांबाबत तुमची मते काय आहेत? १९९५ च्या गणेश दुग्धप्राशनाच्या घटनेवर तुमचे काय मत आहे? आम्हाला खाली कमेंट बॉक्समध्ये नक्की कळवा!”