दिनांक 19 सप्टेंबर 2026 - इतिहासातील आजचा दिवस

दिनविशेष

दिनांक १९ सप्टेंबर २०२६

शनिवार · इतिहासातील आजचा दिवस

🌍 आज विशेष: ज्येष्ठ गौरी विसर्जन (दिनांक १९ सप्टेंबर २०२६): महाराष्ट्रातील अत्यंत जिव्हाळ्याचा आणि मांगल्याचा सण असलेल्या तीन दिवसीय गौरी पूजनाचा आज शेवटचा दिवस आहे. अनुराधा नक्षत्रावर आगमन झालेल्या आणि ज्येष्ठा नक्षत्रावर पूजन झालेल्या माता गौरीचे आज मूळ नक्षत्रावर म्हणजेच दिनांक १९ सप्टेंबर रोजी अत्यंत भावपूर्ण वातावरणात विसर्जन केले जाते. गौरीला निरोप देताना सुवासिनी हळदी-कुंकू आणि नैवेद्य दाखवून सुख-समृद्धीचे वरदान मागतात. राधा अष्टमी (दिनांक १९ सप्टेंबर २०२६): भाद्रपद शुक्ल अष्टमीला साजरी केली जाणारी राधा अष्टमी हा श्रीकृष्णाची परमशक्ती आणि प्राणप्रिय सखी श्री राधा राणी यांचा जन्मोत्सव आहे. विशेषतः मथुरा, वृंदावन आणि बरसाना येथे हा सण अत्यंत भक्तीभावाने साजरा केला जातो. राधा राणीची उपासना केल्याशिवाय कृष्णाची भक्ती अपूर्ण मानली जाते.

१महाराष्ट्र घटना १भारत घटना २जग घटना १शोध/तंत्रज्ञान १जयंती १स्मृतिदिन

🏆 आजचे विशेष दिन

🌍 जागतिक दिन

आंतरराष्ट्रीय समुद्री चाच्यांसारखे बोलण्याचा दिवस (International Talk Like a Pirate Day): दरवर्षी दिनांक १९ सप्टेंबर रोजी हा मजेशीर आणि आगळावेगळा दिवस जगभरात साजरा केला जातो. या दिवशी लोक गमतीने समुद्री चाच्यांसारखा (Pirate) पेहराव करतात आणि त्यांच्या ‘अहोय!’, ‘मॅट’ यांसारख्या सांकेतिक शब्दांचा वापर करून संवाद साधतात. दिनांक १९ सप्टेंबर १९९५ रोजी जॉन बॉर आणि मार्क समर्स यांनी या उपक्रमाची गमतीने सुरुवात केली होती.

🇮🇳 राष्ट्रीय दिन

आजच्या दिवशी असा दिन नोंदवलेला नाही.

🚩 महाराष्ट्र दिन

आजच्या दिवशी असा दिन नोंदवलेला नाही.

🚩 महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या घटना

१९३६

पंडित विष्णू नारायण भातखंडे यांचे मुंबईत निधन

भारतीय शास्त्रीय संगीताचे पुनरुज्जीवन करणारे थोर संगीततज्ज्ञ, संशोधक व पंडित विष्णू नारायण भातखंडे यांचे मुंबई येथे निधन झाले. हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीताला ‘१० थाट’ पद्धतीमध्ये शास्त्रशुद्ध आणि पद्धतशीर चौकटीत बांधण्याचे ऐतिहासिक कार्य त्यांनी केले.

🇮🇳 भारतातील महत्त्वाच्या घटना

१९६०

ऐतिहासिक ‘सिंधू पाणी करार’ (Indus Waters Treaty) संपन्न

भारताचे तत्कालीन पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरू आणि पाकिस्तानचे तत्कालीन अध्यक्ष अयुब खान यांनी कराची येथे सिंधू नदीच्या पाणी वाटपाच्या ऐतिहासिक करारावर स्वाक्षऱ्या केल्या. जागतिक बँकेच्या मध्यस्थीने झालेला हा जगातील सर्वात यशस्वी आणि टिकून राहिलेला आंतरराष्ट्रीय करार मानला जातो.

🌎 जगातील महत्त्वाच्या घटना

२०००

कर्णम मल्लेश्वरी यांचा सिडनी ऑलिम्पिकमध्ये ऐतिहासिक विजय

भारताची दिग्गज भारोत्तोलक (Weightlifter) कर्णम मल्लेश्वरी यांनी सिडनी ऑलिम्पिकमध्ये ६९ किलो वजन गटात कांस्य पदक जिंकून इतिहास रचला. ऑलिम्पिकच्या वैयक्तिक क्रीडा प्रकारात पदक जिंकणारी ती भारतातील पहिली महिला खेळाडू ठरली.

२००७

युवराज सिंगने ठोकले एकाच षटकात ६ षटकार

दक्षिण आफ्रिकेत खेळल्या गेलेल्या पहिल्या वहिल्या टी-२० विश्वचषक स्पर्धेत, इंग्लंड विरुद्धच्या सामन्यात भारताच्या युवराज सिंगने स्टुअर्ट ब्रॉडच्या एकाच षटकात सलग ६ षटकार मारण्याचा जागतिक विक्रम नोंदवला. त्याने अवघ्या १२ चेंडूंमध्ये सर्वात वेगवान अर्धशतक झळकावण्याचा पराक्रमही याच दिवशी केला.

🔬 आजचा शोध / तंत्रज्ञान

१९८२

जगातील पहिल्या डिजिटल इमोटिकॉनचा (Smiley ‘:-)’) शोध

👤 प्रा. स्कॉट फाह्लमन (Scott Fahlman), कॉम्प्युटर सायंटिस्ट, कार्नेगी मेलन युनिव्हर्सिटी

कॉम्प्युटरच्या बुलेटिन बोर्डवर संवाद साधताना लिहिलेल्या वाक्यांमधील विनोद किंवा उपरोधिकपणा समजावा आणि गैरसमज टळावेत, म्हणून प्रा. स्कॉट फाह्लमन यांनी कीबोर्डवरील कोलन, डॅश आणि कंसाचा वापर करून ‘:-)’ आणि ‘:-( ‘ हे संकेत वापरण्याचा प्रस्ताव मांडला.

🌍 परिणाम: या साध्या कीबोर्ड चिन्हांनी डिजिटल विश्वात क्रांती घडवून आणली. आज आपण वापरत असलेल्या रंगीबेरंगी ‘इमोजी’ (Emoji) आणि ‘स्टिकर्स’चा पाया याच शोधातून रचला गेला. यामुळे संवादात भावना प्रभावीपणे मांडणे शक्य झाले.

🎂 जयंती

बी. व्ही. कारंत १९२९ – २००२

📍 जन्मस्थळमांची गाव, दक्षिण कन्नड, कर्नाटक

👨‍👩‍👧 कुटुंबएका गरीब कुटुंबात जन्म झालेल्या कारंत यांना लहानपणापासूनच संगीताची आणि नाटकांची प्रचंड आवड होती. त्यांच्या पत्नी प्रेमा कारंत यांनीही नाट्यक्षेत्रात मोलाचे योगदान दिले.

📝 परिचय बाबुकोडी व्यंकटरामण कारंत (बी. व्ही. कारंत) हे भारतातील आघाडीचे नाट्यदिग्दर्शक, अभिनेते, पटकथा लेखक आणि संगीतकार होते. ते राष्ट्रीय नाट्य विद्यालयाचे (NSD) संचालकही होते.

⭐ योगदान भारतीय प्रायोगिक रंगभूमीला आधुनिक आणि वास्तववादी चेहरा देण्यात त्यांचे योगदान मोठे आहे. त्यांनी कन्नड आणि हिंदी सिनेमांमध्ये ‘पॅरलल सिनेमा’ चळवळ रुजवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्यांना संगीत नाटक अकादमी आणि ‘पद्मश्री’ पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले होते.

🤔 रंजक माहिती त्यांनी शालेय जीवनातच घर सोडून प्रसिद्ध ‘गुब्बी वीरण्णा’ नाटक कंपनीत प्रवेश केला होता. तेथूनच त्यांच्या खऱ्या अभिनय प्रवासाला सुरुवात झाली.

🪔 स्मृतिदिन

दत्ता डावजेकर १९१७ – २००७

📍 जन्मस्थळपुणे, महाराष्ट्र

🎯 क्षेत्रसंगीत दिग्दर्शन (मराठी व हिंदी चित्रपटसृष्टी)

👨‍👩‍👧 कुटुंब त्यांचे वडील बाबूराव डावजेकर हे नाटकांमध्ये तबला वाजवायचे, त्यामुळे घरातच संगीताचे बाळकडू मिळाले.

📝 परिचय दत्ता डावजेकर (डी. डी. या टोपणनावाने प्रसिद्ध) हे मराठी चित्रपटसृष्टीतील अत्यंत लोकप्रिय संगीतकार होते. त्यांनी अनेक अजरामर मराठी भावगीतांचे संगीत संयोजन केले.

⭐ योगदान गानकोकिळा लता मंगेशकर, आशा भोसले आणि उषा मंगेशकर या भावंडांना त्यांच्या सुरुवातीच्या काळात गाण्याची पहिली मोठी संधी मिळवून देण्याचे श्रेय दत्ता डावजेकर यांना जाते. ‘सरकारी पाहुणे’ (१९४७) या चित्रपटासाठी त्यांनी लतादीदींकडून गाणे गाऊन घेतले होते.

🤔 रंजक माहिती ते ‘पेटी’ (हार्मोनियम) वाजवण्यात इतके निष्णात होते की अनेक दिग्गज संगीतकार त्यांच्याकडे पेटी वादक म्हणून आग्रह धरायचे.

🎉 आज वाढदिवस असलेल्या प्रसिद्ध व्यक्ती

सुनीता विल्यम्स जन्म: १९६५

📍 जन्मस्थळयुकलिड, ओहायो, अमेरिका

🎯 क्षेत्रअंतराळ मोहीम आणि विज्ञान (नासा अंतराळवीर)

👨‍👩‍👧 कुटुंब त्यांचे वडील दीपक पंड्या हे भारतीय वंशाचे मेंदू संशोधक (Neuroanatomist) असून आई उर्सुलीन पंड्या या स्लोव्हेनियन वंशाच्या आहेत.

📝 परिचय सुनीता विल्यम्स या भारतीय वंशाच्या प्रसिद्ध अमेरिकन अंतराळवीर आणि युनायटेड स्टेट्स नेव्हीच्या निवृत्त कॅप्टन आहेत. अंतराळात प्रदीर्घ काळ राहण्याचा आणि सर्वाधिक वेळा स्पेस वॉक (Spacewalk) करण्याचा विक्रम त्यांच्या नावावर आहे.

⭐ विशेष कामगिरी त्यांनी अंतराळात ६०८ पेक्षा जास्त दिवस व्यतीत केले आहेत. त्यांनी अंतराळातून बोस्टन मॅरेथॉन धावण्याचा अनोखा पराक्रमही केला होता. भारताने त्यांना ‘पद्मभूषण’ पुरस्काराने गौरविले आहे.

🤔 रंजक माहिती अंतराळात प्रवास करताना सुनीता विल्यम्स आपल्यासोबत ‘भगवद्गीता’ आणि गणपतीची मूर्ती घेऊन गेल्या होत्या.

📖 विशेष उल्लेख

आजच्या दिवसातील सर्वात ठळक घटना म्हणजे पंडित विष्णू नारायण भातखंडे आणि दत्ता डावजेकर यांच्याशी संबंधित स्मृतिदिन. हिंदुस्तानी संगीत आणि मराठी सुगम संगीताला दिशा देणाऱ्या या दोन्ही महान विभूतींचा आजच्या तारखेशी थेट संबंध आहे.

पंडित विष्णू नारायण भातखंडे यांनी विखुरलेल्या शास्त्रीय रागांना नियमाबद्ध करून, संगीत शिकणे सर्वसामान्यांसाठी सोपे केले. त्यांच्या या थोर संशोधनामुळेच आजचे संगीत शाळा-महाविद्यालयांमध्ये अभ्यासले जात आहे.

दुसरीकडे, दत्ता डावजेकर यांनी भारतीय संगीत क्षेत्राला मंगेशकर भगिनींसारखा दैवी ठेवा दिला. या दोन्ही दिग्गज संगीत साधकांच्या कार्याची आठवण करून देणारा हा दिवस संगीत विश्वासाठी अत्यंत पवित्र आणि कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा दिवस आहे.

💡 आणखी थोडं

💡 तुम्हाला माहिती आहे का?

जगातील पहिला हसरा डिजिटल चेहरा ‘:-)’ शोधणारे प्रा. स्कॉट फाह्लमन यांना या शोधासाठी कोणतेही पेटंट किंवा रॉयल्टी मिळाली नाही. त्यांनी हा शोध केवळ सहकाऱ्यांमधील गप्पागोष्टी अधिक मजेदार आणि स्पष्ट करण्यासाठी लावला होता. आज कोट्यवधी डॉलर्सची उलाढाल असणाऱ्या इमोजी उद्योगाचा पाया या अवघ्या १० मिनिटांच्या कल्पनेवर आधारलेला आहे!

❓ आजचा प्रश्न

तुम्हाला काय वाटते, डिजिटल संवादात इमोजी आणि इमोटिकॉन्समुळे खरोखरच संवाद अधिक सोपा झाला आहे की यामुळे माणसांची प्रत्यक्ष संवाद साधण्याची क्षमता आणि भाषेचा कस कमी होत चालला आहे?

💬 तुमचे मत

आम्हाला खालील कमेंट बॉक्समध्ये नक्की कळवा आणि ही ऐतिहासिक माहिती तुमच्या मित्रांसोबत शेअर करायला विसरू नका!