स्वतंत्र बातमी

पृथ्वीच्या कुशीत खोलवर दडलेलं एक रहस्यमय जग आहे — काळ्या रंगाचं, पण जगाला उजळवणारं. कोळसा, ज्याला अनेकदा ‘काळं सोनं’ म्हटलं जातं, हे केवळ इंधन नाही; तो औद्योगिक क्रांतीचा आधार, शहरांच्या उजेडाचा स्रोत आणि अनेक ऐतिहासिक घटनांचा साक्षीदार आहे. जगाच्या विविध भागांत पसरलेल्या कोळशाच्या खाणी म्हणजे जणू पृथ्वीच्या स्मृतींची गुहा आहे; जिथे लाखो वर्षांपूर्वीची वनराई आज ऊर्जा बनून उभी आहे.

चीन हा जगातील सर्वात मोठा कोळसा उत्पादक देश मानला जातो. येथे शांक्सी आणि अंतर्गत मंगोलिया भागातील खाणींमध्ये दिवस-रात्र काम चालू असतं. त्या खाणींच्या अंधाऱ्या बोगद्यांमध्ये हजारो कामगार घाम गाळत असतात आणि त्या श्रमांमुळे संपूर्ण देशाची अर्थव्यवस्था धगधगती राहते. त्याचप्रमाणे भारतातील झारखंड आणि ओडिशा राज्यांतील खाणीही देशाच्या विकासाचा कणा मानल्या जातात — जिथे कोळशाचा प्रत्येक कण उद्योगांना प्राणवायू देतो.

दूर अमेरिकेत अपलॅचियन पर्वतरांगेत पसरलेल्या खाणींनी एक वेगळीच कहाणी सांगितली आहे. येथे कोळशामुळे गावं उभी राहिली, संस्कृती निर्माण झाली आणि लोकांच्या जीवनाला एक नवा अर्थ मिळाला. ऑस्ट्रेलियामधील क्वीन्सलँड प्रदेशातील खुल्या खाणी म्हणजे देशाच्या अर्थव्यवस्थेची शक्ती.

युरोपात जर्मनीमधील रूर खोरे हे औद्योगिक इतिहासाचं हृदय मानलं जातं. इथे कोळशाच्या खाणींनी संपूर्ण प्रदेशाला औद्योगिक युगात नेलं. तसेच रशियाच्या सायबेरिया भागातील खाणी, बर्फाच्या साम्राज्यातही उष्णता निर्माण करतात. त्या थंड प्रदेशातही कोळसा म्हणजे जीवनाचा आधार आहे—थंडीशी झुंज देणाऱ्या लोकांसाठी उबदार आश्रय.

कोळशाच्या खाणी म्हणजे केवळ संसाधनांचा साठा नाहीत; त्या मानवी श्रम, संघर्ष आणि आशेचं प्रतीक आहेत. पण त्या केवळ प्रगतीच्या नाहीत तर मानवाच्या लालसेच्याही जळजळीत प्रतिक आहेत. या लालसेपोटी मानवाने केवळ या समृद्ध साठ्यावरच नाही तर तो साठा काढण्यासाठी आपल्यासारख्याच माणसाचा अनन्वित छळ केला आहे. त्याच्या अनेक गाथा या काळ्या भूमीत गडप झाल्या आहेत. कोळसा आपल्याला उर्जा देणारे एक संसाधन आहे, यासाठी त्यात उतरून काम करणाऱ्या लोकांचे अयोग्यही उत्तम असले पाहिजे हे जेव्हा या खाणी ओरबाडणाऱ्या लोकांना कळेल तेव्हा हा कोळसा अधिक प्रकाशमान होईल.