स्वतंत्र बातमी

रोज सकाळी उठल्यावर मोबाईलवर एखादं नवीन ‘नोटिफिकेशन’ पाहिल्यावर चेहऱ्यावर जे हसू उमलतं, किंवा आवडीचं काम पूर्ण झाल्यावर जे समाधान मिळतं, त्यामागे शरीरातलं एक अद्भूत रसायन असतं. त्याला म्हणतात ‘डोपामाईन’. आपल्या मेंदूत पाझरणारं हे एक असं न्यूरोट्रांसमीटर (चेतासंवादाचे माध्यम) आहे, ज्याला सोप्या भाषेत ‘आनंदाचा झरा’ किंवा ‘फील गुड हार्मोन’ म्हटलं जातं. हे केवळ आपल्याला आनंदच देत नाही, तर जगण्याची उर्मी आणि प्रेरणाही टिकवून ठेवतं.

मेंदूच्या ‘रिवॉर्ड सिस्टम’चा डोपामाईन हा मुख्य कणा आहे. जेव्हा आपण एखादं ध्येय गाठतो, तेव्हा मेंदू आपल्याला शाबासकी म्हणून डोपामाईनची छोटीशी भेट देतो. यामुळेच आपल्याला पुन्हा तेच काम करण्याची इच्छा होते. अभ्यास असो, कला असो वा खेळ, कोणतीही गोष्ट शिकण्याची आणि त्यात सातत्य ठेवण्याची जिद्द याच रसायनामुळे निर्माण होते. जेव्हा शरीरात याची पातळी पुरेशी असते, तेव्हा आपण उत्साही, लक्ष केंद्रित करू शकणारे आणि मानसिकदृष्ट्या सक्षम अनुभवतो.

जेव्हा डोपामाईनची पातळी खालावते, तेव्हा आयुष्यातील रंग उडाल्यासारखे वाटतात. नैराश्य, आळस, कशातही लक्ष न लागणे आणि सतत थकवा जाणवणे ही त्याचीच लक्षणे आहेत.

हे आनंदाचं रसायन नैसर्गिक आणि योग्य रित्या वाढवणं आपल्याच हातात आहे. त्यासाठी महागड्या औषधांची गरज नसते, तर आपल्या जीवनशैलीत छोटे बदल करावे लागतात. रोज सकाळी केलेली थोडीशी कसरत, धावणं किंवा योगासने मेंदूतील डोपामाईनचा प्रवाह वेगाने वाढवतात. याशिवाय, पुरेशी आणि शांत झोप घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. जेव्हा आपण गाढ झोपतो, तेव्हा मेंदू स्वतःला रीसेट करतो आणि दुसऱ्या दिवशीसाठी डोपामाईनचा साठा तयार ठेवतो.

आपला आहारही यात मोठी भूमिका बजावतो. प्रथिनांनी समृद्ध असलेला आहार, जसे की बदाम, अंडी, दूध, दही आणि केळी मेंदूमध्ये डोपामाईन तयार करण्यास मदत करतात. त्यासोबतच, रोजच्या जगण्यात छोटी-छोटी ध्येये ठरवणे आणि ती पूर्ण झाल्यावर स्वतःचे कौतुक करणे, यामुळेही हे रसायन योग्य प्रमाणात स्रवत राहते. संगीत ऐकणे किंवा आपल्या आवडीचा छंद जोपासणे हा तर डोपामाईन वाढवण्याचा सर्वात सोपा आणि सुंदर मार्ग आहे. चला तर मग, छोट्या छोट्या गोष्टींत आनंद शोधूया आणि हा अंतर्गत झरा जपूया!