भारतीय नौदलाच्या ताफ्यात ‘आयएनएस महेंद्रगिरी’ ही अत्याधुनिक युद्धनौका अधिकृतपणे सामील झाली आहे. संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांच्या प्रमुख उपस्थितीत विशाखापट्टणम येथील नौदल गोदीत आयोजित एका विशेष कार्यक्रमात या स्वदेशी बनावटीच्या स्टेल्थ फ्रिगेटचे लोकार्पण करण्यात आले.
७५ टक्के
स्वदेशी उपकरणांचे प्रमाण
६,६७० टन
एकूण वजन क्षमता
२८ नॉट्स
कमाल वेग मर्यादा
६
प्रोजेक्ट १७ए मधील क्रम
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
भारतीय नौदलाच्या ताफ्यात आयएनएस महेंद्रगिरी ही अत्याधुनिक युद्धनौका दाखल झाली आहे. विशाखापट्टणम येथील नौदल गोदीत पार पडलेल्या शानदार सोहळ्यात या युद्धनौकेचे जलावतरण करण्यात आले.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
केंद्रीय संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांच्या हस्ते या युद्धनौकेचे लोकार्पण झाले. नौदल प्रमुख ॲडमिरल कृष्णा स्वामीनाथन आणि माझगाव डॉक शिपबिल्डर्स लिमिटेडचे वरिष्ठ अधिकारी या सोहळ्याला उपस्थित होते.
तात्कालिक परिणाम
आयएनएस महेंद्रगिरी नौदलाच्या ‘ईस्टर्न फ्लीट’ म्हणजेच पूर्व ताफ्यात सामील झाली आहे. यामुळे बंगालच्या उपसागरात आणि हिंदी महासागर क्षेत्रात भारतीय नौदलाची टेहळणी क्षमता तातडीने वाढली आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
केंद्र सरकारने संरक्षण क्षेत्रात ‘आत्मनिर्भर भारत’ धोरणाला गती देण्याचा निर्णय घेतला आहे. स्वदेशी युद्धनौका बांधणी उद्योगाला प्रोत्साहन देणे हे संरक्षण मंत्रालयाचे अधिकृत उद्दिष्ट आहे.
युद्धनौकेची वैशिष्ट्ये आणि बांधणी
मुंबईतील माझगाव डॉक शिपबिल्डर्स लिमिटेडने या युद्धनौकेची यशस्वी बांधणी केली आहे.
- ही युद्धनौका हवेतील, समुद्राच्या पृष्ठभागावरील आणि पाण्याखालील शत्रूच्या आव्हानांना तोंड देण्यास सक्षम आहे.
- यामध्ये आधुनिक रडार यंत्रणा आणि अत्याधुनिक इलेक्ट्रॉनिक युद्धप्रणाली बसवण्यात आली आहे.
स्वदेशी तंत्रज्ञान आणि क्षेपणास्त्र सज्जता
या युद्धनौकेची रचना भारतीय नौदलाच्या ‘वॉरशिप डिझाईन ब्युरो’ या संस्थेने केली आहे. या युद्धनौकेमध्ये ७५ टक्क्यांपेक्षा जास्त स्वदेशी उपकरणांचा वापर करण्यात आला आहे. देशातील लघु आणि मध्यम उद्योगांनी या युद्धनौकेच्या विविध भागांची निर्मिती केली आहे. आयएनएस महेंद्रगिरीवर जगातील सर्वात वेगवान क्रूझ क्षेपणास्त्र ‘ब्रह्मोस’ तैनात करण्याची सुविधा उपलब्ध आहे. याशिवाय लांब पल्ल्याची हवेत मारा करणारी क्षेपणास्त्र यंत्रणा, स्वदेशी रॉकेट लॉन्चर आणि टॉरपेडो लाँचर या युद्धनौकेवर बसवण्यात आले आहेत. ही युद्धनौका शत्रूच्या रडारला चकवा देण्यास सक्षम आहे. सागरी सुरक्षेसोबतच शोध आणि बचाव कार्य, आपत्ती व्यवस्थापन मोहिमांमध्ये ही युद्धनौका कार्य करेल.
“आयएनएस महेंद्रगिरी हवेतील, समुद्रावरील आणि पाण्याखालील धोक्यांना चोख प्रत्युत्तर देईल. ही युद्धनौका केवळ किनारपट्टीजवळच नव्हे तर खोल महासागरातही भारताच्या सागरी हितसंबंधांचे रक्षण करेल.
— राजनाथ सिंह, केंद्रीय संरक्षण मंत्री- आयएनएस महेंद्रगिरीवर ब्रह्मोस क्रूझ क्षेपणास्त्र तैनात करण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.
- ही युद्धनौका शत्रूच्या रडारला चकवा देण्यास सक्षम आहे.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| बांधणी केंद्र | माझगाव डॉक शिपबिल्डर्स, मुंबई | पूर्ण |
| रचनाकार संस्था | वॉरशिप डिझाईन ब्युरो | पूर्ण |
| क्षेपणास्त्र क्षमता | ब्रह्मोस क्षेपणास्त्र सज्जता | नोंदवले |
| तैनाती क्षेत्र | पूर्व नौदल कमांड, विशाखापट्टणम | कार्यरत |
पार्श्वभूमी
प्रोजेक्ट १७ए अंतर्गत नौदलाचे सक्षमीकरण काय?
भारतीय नौदलाने आधुनिक स्टेल्थ फ्रिगेट्सच्या निर्मितीसाठी ‘प्रोजेक्ट १७ए’ हा महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प सुरू केला आहे. या प्रकल्पांतर्गत एकूण सात युद्धनौका बांधण्याचे नियोजन आहे. या मालिकेतील पहिली युद्धनौका ‘आयएनएस निलगिरी’ जानेवारी २०२५ मध्ये नौदलात दाखल झाली होती. त्यानंतर ‘आयएनएस उदयगिरी’, ‘आयएनएस हिमगिरी’, ‘आयएनएस तारागिरी’ आणि ‘आयएनएस दुनागिरी’ या युद्धनौका नौदलात सामील झाल्या आहेत. आता या मालिकेतील सहावी युद्धनौका आयएनएस महेंद्रगिरी ताफ्यात आली आहे. या प्रकल्पातील शेवटची युद्धनौका ‘आयएनएस विंध्यगिरी’ सध्या चाचणी टप्प्यात असून ती देखील लवकरच नौदलात सामील होईल.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
शासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन संरक्षण मंत्रालयाने सागरी सीमांच्या सुरक्षेसाठी विशेष नियमावली तयार केली आहे. नौदलाच्या तांत्रिक आणि प्रशासकीय विभागांनी विशाखापट्टणम केंद्र अधिक सक्षम करण्याचे काम सुरू केले आहे. किनारपट्टी सुरक्षा यंत्रणांमधील समन्वय वाढवण्यासाठी नवीन आदेश जारी झाले आहेत.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर देशांतर्गत संरक्षण उत्पादन क्षेत्राला बळ मिळाले आहे. देशातील २०० पेक्षा जास्त सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगांना (MSMEs) या युद्धनौकेच्या निर्मितीमुळे थेट काम मिळाले आहे. यामुळे आगामी काळात उद्योगांमध्ये गुंतवणुकीची शक्यता निर्माण झाली आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम देशाच्या अंतर्गत सुरक्षेच्या दृष्टीने अत्यंत दिलासादायक ठरेल. सागरी सीमा सुरक्षित झाल्याने किनारपट्टी भागातील नागरिकांमध्ये सुरक्षिततेची भावना वाढेल. या भव्य प्रकल्पामुळे देशभरातील हजारो कुशल तरुणांना रोजगाराच्या नवीन संधी उपलब्ध झाल्या आहेत.
नौदल कर्मचारी आणि तरुण अभियंते
नौदल कर्मचारी आणि तरुण अभियंते यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून भारतीय संरक्षण क्षेत्रातील तंत्रज्ञानाचा हा नवा टप्पा आहे. तरुणांना स्वदेशी संरक्षण तंत्रज्ञान क्षेत्रात संशोधन आणि नोकरीच्या उत्तम संधी या माध्यमातून उपलब्ध होतील.
संपादकीय दृष्टिकोन
सागरी सुरक्षेचा स्वदेशी हुंकार
‘आयएनएस महेंद्रगिरी’चे भारतीय नौदलात झालेले आगमन हा भारताच्या सागरी सत्तेचा नवा अध्याय आहे. केवळ दीड वर्षात सहा अत्याधुनिक युद्धनौका नौदलाच्या ताफ्यात दाखल करणे ही भारतीय जहाजबांधणी क्षेत्राची महत्त्वाची कामगिरी आहे. एकेकाळी संरक्षणासाठी परदेशांवर अवलंबून राहणारा भारत आता स्वतःच्या गरजा स्वतः पूर्ण करत आहे. ७५ टक्के स्वदेशी उपकरणांचा वापर हे आत्मनिर्भरतेचे उत्तम उदाहरण आहे. हिंद-प्रशांत क्षेत्रात आणि हिंदी महासागरात वाढत्या आव्हानांच्या पार्श्वभूमीवर नौदलाची ताकद वाढवणे ही काळाची गरज आहे. ही युद्धनौका केवळ सीमांचे रक्षण करणार नाही, तर जागतिक स्तरावर भारताची लष्करी पत अधिक मजबूत करेल. स्वदेशी तंत्रज्ञानाचा हा विकास भारताला भविष्यात महासत्ता बनवण्याच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल ठरेल.
