कोयना धरण सत्याहत्तर टक्के भरले
दि. 29दि. 09 । जुलै । 2026
कोयना धरणक्षेत्रात ३ हजार ५ मिलीमीटर पावसाची नोंद झाली आहे. पश्चिम महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या मानल्या जाणाऱ्या कोयना धरणातील जलसाठा ८१.१२ टीएमसी म्हणजेच ७७ टक्क्यांवर पोहोचला आहे.
३००० मिमी
सरासरी पाऊस नोंद
८१.१२ टीएमसी
धरणातील एकूण जलसाठा
३२१९१ क्युसेक
धरणात पाण्याची आवक
१०५० क्युसेक
नदीपात्रात पाण्याचा विसर्ग
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
कोयना धरण पाणलोट क्षेत्रात ३ हजार मिलीमीटर पावसाचा टप्पा पार पडला आहे. धरणात ८१.१२ टीएमसी जलसाठा जमा झाला असून पाणी पातळी वेगाने वाढत आहे. सध्या पायथा विद्युतगृहातून १ हजार ५० क्युसेक विसर्ग सुरू करण्याचे नियोजन आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
कोयना धरण व्यवस्थापन प्रशासन, पाटबंधारे विभाग आणि भारतीय हवामान विभाग या घडामोडींवर लक्ष ठेवून आहेत. जलसंपदा विभागाचे अधिकारी धरणातील पाण्याच्या आवकेनुसार विसर्गाचे निर्णय घेत आहेत.
तात्कालिक परिणाम
कोयना नदीकाठच्या गावांना सतर्कतेचा इशारा देण्यात आला आहे. पायथा विद्युतगृहातून पाणी सोडल्याने वीजनिर्मितीला गती मिळाली आहे. सांगली आणि सातारा जिल्ह्यातील नदीकाठची बंधारे पाण्याखाली जाण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
पाटबंधारे विभागाने धरण सुरक्षा आणि पाणी व्यवस्थापनासाठी २४ तास नियंत्रण कक्ष सुरू ठेवला आहे. पूर परिस्थिती टाळण्यासाठी स्थानिक जिल्हा प्रशासनाला सतर्क राहण्याच्या स्पष्ट सूचना देण्यात आल्या आहेत.
हवामान खात्याचे अंदाज फोल आणि धरणात मुबलक साठा
हवामान खात्याने यंदा ‘एल निनो’च्या प्रभावामुळे पाऊस कमी पडण्याची भीती व्यक्त केली होती. कोयना परिसर आणि पश्चिम घाटात झालेल्या मुसळधार पावसाने सर्व अंदाज पूर्णपणे चुकीचे ठरवले आहेत.
- नवजा येथे ३,२६० मिमी तर महाबळेश्वर येथे ३,०३९ मिमी पावसाची नोंद झाली आहे.
- धरणात ७६ टीएमसी उपयुक्त जलसाठा उपलब्ध झाल्याने पाणीटंचाईचे संकट टळले आहे.
जलविद्युत निर्मिती आणि नदीपात्रात पाणी सोडण्याचे नियोजन
पाणलोट क्षेत्रातून प्रतिसेकंद ३२ हजार १९१ क्युसेक वेगाने पाणी धरणात येत आहे. जलपातळी सुरक्षित मर्यादेत ठेवण्यासाठी प्रशासनाने पायथा विद्युतगृहातून १ हजार ५० क्युसेक विसर्ग कोयना नदीत सोडण्याचा निर्णय घेतला आहे. यामुळे जलविद्युत प्रकल्पातील वीजनिर्मिती पूर्ण क्षमतेने सुरू झाली आहे. गतवर्षीच्या तुलनेत पावसाचे प्रमाण थोडे कमी असले तरी धरणाची टक्केवारी ७७ टक्क्यांवर पोहोचल्याने समाधान व्यक्त होत आहे. येत्या काही दिवसांत पाऊस असाच राहिल्यास धरणाचे वक्र दरवाजे उघडून पूर नियंत्रणासाठी विसर्ग वाढवावा लागू शकतो.
“पाणलोट क्षेत्रात पावसाचा जोर कायम असून धरणात समाधानकारक पाणी साठले आहे. जलपातळी संतुलित ठेवण्यासाठी पायथा विद्युतगृहातून १ हजार ५० क्युसेक विसर्ग सुरू करत आहोत. नदीकाठच्या नागरिकांनी सतर्क राहावे.”
— कोयना धरण व्यवस्थापन अधिकारी- नवजा येथे ३,२६० मिमी तर महाबळेश्वर येथे ३,०३९ मिमी पावसाची नोंद झाली आहे.
- धरणात ७६ टीएमसी उपयुक्त जलसाठा उपलब्ध झाल्याने पाणीटंचाईचे संकट टळले आहे.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| धरणाचे नाव | कोयना प्रकल्प सातारा | कार्यरत |
| पाऊस प्रमाण | ३०००.३३ मिलीमीटर सरासरी | पूर्ण |
| एकूण साठा | ८१.१२ टीएमसी (७७.०७ टक्के) | नोंदवले |
| पाणी विसर्ग | १०५० क्युसेक पायथा गृह | नियोजित |
पार्श्वभूमी
एल निनोची धास्ती आणि प्रत्यक्ष पावसाची परिस्थिती
मान्सूनच्या सुरुवातीला आंतरराष्ट्रीय हवामान संस्थांनी ‘एल निनो’ या नैसर्गिक स्थितीमुळे भारतात दुष्काळी परिस्थिती निर्माण होण्याचा इशारा दिला होता. महाराष्ट्रातील सर्व प्रमुख धरणांमध्ये पाणीसाठा चिंताजनक पातळीवर जाईल असा दावा केला गेला होता. जून आणि जुलै महिन्याच्या कालावधीत पश्चिम घाटातील सह्याद्रीच्या रांगांमध्ये तुफान पाऊस झाला. कोयनानगर, नवजा आणि महाबळेश्वर भागात पावसाने ३ हजार मिलीमीटरची वेगाने आघाडी घेतली. वार्षिक सरासरीच्या ६० टक्के पाऊस जमा झाल्याने सर्व भीतीदायक अंदाज कागदावरच राहिले आहेत.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन सातारा व सांगली जिल्हा प्रशासनाने नदीकाठच्या गावांमध्ये आपत्ती व्यवस्थापन यंत्रणा तैनात केली आहे. पाण्याचा विसर्ग वाढल्यास पूर परिस्थिती निर्माण होऊ नये यासाठी महसूल व पोलिस विभाग सतर्क स्थितीत ठेवला आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर अत्यंत उत्साहाचे वातावरण पाहायला मिळत आहे. कोयना जलविद्युत प्रकल्पातून मुबलक वीजनिर्मिती सुरू झाल्याने राज्यातील औद्योगिक क्षेत्राला खंडित वीजपुरवठ्याचा सामना करावा लागणार नाही.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम अत्यंत सकारात्मक दिसून येत आहे. सातारा, सांगली, कोल्हापूर आणि सोलापूर जिल्ह्यांतील पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न पुढील पूर्ण वर्षासाठी कायमचा मिटला आहे.
शेतकरी वर्ग
शेतकरी वर्ग यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून खरीप पिकांना संजीवनी मिळाली आहे. कृष्णा खोऱ्यातील सिंचन विहिरी आणि बंधारे भरल्याने रब्बी हंगामातील पिकांची चिंता मिटली असून कृषी उत्पादनात वाढ दिसणार आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
हवामान खात्याचे अंदाज बाजूला सारत निसर्गाने कोयना धरणक्षेत्राला दिलेल्या मुबलक पाण्यामुळे दिलासा मिळाला आहे. ‘एल निनो’ची भीती फेटाळून लावत ३ हजार मिलीमीटर पावसाचा टप्पा पार होणे ही पश्चिम महाराष्ट्रासाठी जमेची बाजू आहे. मुबलक पाणीसाठा उपलब्ध झाल्यावर त्याचे नियोजन कसे होते यावर पुढील सर्व गणित अवलंबून असते. धरणातील पाणी अचानक नदीत सोडून सांगली आणि कोल्हापूर शहरांना पुराचा फटका बसणार नाही याची खबरदारी पाटबंधारे विभागाने आत्तापासूनच घेतली पाहिजे. संभाव्य आवक विचारात घेऊन टप्प्याटप्प्याने पाण्याचा विसर्ग करणे आणि जलविद्युत निर्मितीचा पुरेपूर वापर करणे अत्यंत गरजेचे आहे. निसर्गाच्या या वरदानाचे रुपांतर आपत्तीत होणार नाही याची काळजी प्रशासनाला घ्यावी लागेल.