दिनांक २३ सप्टेंबर – दिनविशेष, सत्यशोधक समाज स्थापना दिन
🏆 आजचे विशेष दिन
आंतरराष्ट्रीय सांकेतिक भाषा दिन (International Day of Sign Languages): मूक-बधिर व्यक्तींच्या मानवी हक्कांचे रक्षण करण्यासाठी आणि सांकेतिक भाषेच्या महत्त्वाविषयी जनजागृती करण्यासाठी दरवर्षी दिनांक २३ सप्टेंबर रोजी हा दिवस जगभरात साजरा केला जातो. संयुक्त राष्ट्र महासभेने (UNGA) २०१७ मध्ये या दिवसाची घोषणा केली. दिनांक २३ सप्टेंबर १९५१ रोजी ‘वर्ल्ड फेडरेशन ऑफ द डेफ’ (WFD) ची स्थापना झाली होती, म्हणून याच दिवसाची निवड करण्यात आली.
आजच्या दिवशी संपूर्ण देशासाठी लागू असणारा कोणताही अधिकृत राष्ट्रीय दिन उपलब्ध नाही. (तथापि, हरियाणा राज्यात आजच्या दिवशी ‘वीर शहीदी दिवस’ पाळला जातो).
आजच्या दिवशी महाराष्ट्र राज्यापुरता मर्यादित असलेला कोणताही विशेष अधिकृत शासकीय दिन उपलब्ध नाही.
🚩 महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या घटना
दुसऱ्या इंग्रज-मराठा युद्धादरम्यान जालना जिल्ह्यातील ‘असायी’ या गावी ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी आणि मराठा साम्राज्य यांच्यात ही ऐतिहासिक आणि अत्यंत भीषण लढाई झाली. यात जनरल आर्थर वेलस्लीच्या नेतृत्वाखालील ब्रितीश सैन्याने मराठ्यांच्या संयुक्त सैन्याचा पराभव केला.
क्रांतीसूर्य महात्मा ज्योतिराव फुले यांनी पुणे येथे विषमतेविरुद्ध लढा देण्यासाठी आणि बहुजन समाजाला सामाजिक, धार्मिक गुलामगिरीतून मुक्त करण्यासाठी ‘सत्यशोधक समाज’ या ऐतिहासिक संस्थेची स्थापना केली.
महात्मा ज्योतिराव फुले यांचे सहकारी आणि कामगार नेते रावबहादूर नारायण मेघाजी लोखंडे यांनी मुंबईत भारतातील पहिली कामगार संघटना ‘बॉम्बे मिल हँड्स असोसिएशन’ची स्थापना केली. या संघटनेने कामगारांच्या हक्कांना संघटित स्वरूप दिले.
🇮🇳 भारतातील महत्त्वाच्या घटना
पहिल्या महायुद्धादरम्यान भारतीय घोडदळाने (जोधपूर, म्हैसूर आणि हैदराबाद लान्सर्स) विलक्षण पराक्रम गाजवत ऑटोमन साम्राज्याच्या ताब्यातून इस्रायलमधील ‘हायफा’ शहर मुक्त केले. आधुनिक लष्करी इतिहासातील ही शेवटची आणि सर्वात यशस्वी घोडदळ चढाई मानली जाते.
१९६५ च्या युद्धात भारतीय सैन्याने दाखवलेल्या पराक्रमानंतर, संयुक्त राष्ट्रांच्या (UN) सुरक्षा परिषदेच्या आवाहनावरून दिनांक २३ सप्टेंबर १९६५ रोजी मध्यरात्री दोन्ही देशांनी युद्धविराम घोषित केला.
🌎 जगातील महत्त्वाच्या घटना
जपानच्या क्योटो शहरात फुसाजिरो यामाउची यांनी सुरुवातीला खेळण्याचे पत्ते (हनाफुडा कार्ड्स) बनवणारी कंपनी म्हणून निन्टेन्डोची स्थापना केली. पुढे जाऊन ही कंपनी जगातील सर्वात मोठी आणि लोकप्रिय व्हिडिओ गेम उत्पादक कंपनी बनली.
🔬 आजचा शोध / तंत्रज्ञान
युरेनस ग्रहाच्या कक्षेतील विचलनाचा अभ्यास करून शास्त्रज्ञांनी गणितीय आकडेमोडीद्वारे एका अज्ञात ग्रहाचे अस्तित्व वर्तवले होते. या गणितीय सिद्धांताच्या आधारे जर्मन खगोलशास्त्रज्ञ जोहान गाले यांनी दिनांक २३ सप्टेंबर १८४६ च्या रात्री बर्लिन वेधशाळेतून दुर्बिणीद्वारे नेपच्यूनचा प्रत्यक्ष वेध घेतला.
🎂 जयंती
🪔 स्मृतिदिन
🎉 आज वाढदिवस असलेल्या प्रसिद्ध व्यक्ती
📖 विशेष उल्लेख
सत्यशोधक समाजाची स्थापना (दिनांक २३ सप्टेंबर १८७३)
दिनांक २३ सप्टेंबर १८७३ हा दिवस महाराष्ट्राच्या आणि देशाच्या सामाजिक प्रबोधनाच्या इतिहासातील अत्यंत सुवर्णमय दिवस मानला जातो. आजच्याच दिवशी क्रांतीसूर्य महात्मा ज्योतिराव फुले यांनी पुणे येथे ‘सत्यशोधक समाजा’ची स्थापना केली होती.
या संस्थेचे मुख्य उद्दिष्ट शूद्र आणि अतिशूद्र समाजाला पुरोहितांच्या धार्मिक व मानसिक गुलामगिरीतून मुक्त करणे, शिक्षणाचा प्रसार करणे आणि मानवी हक्कांची जाणीव करून देणे हे होते. सत्यशोधक समाजाने तत्कालीन समाजातील जातिभेद, अंधश्रद्धा आणि विषमतेवर प्रखर प्रहार केला. या समाजाने विना-पुरोहित विवाह लावण्याची प्रथा सुरू केली, ज्याला कायदेशीर मान्यता मिळवण्यासाठी मोठा संघर्ष करावा लागला.
महाराष्ट्रातील बहुजन समाजाला स्वाभिमानाने जगण्याची नवी दिशा सत्यशोधक चळवळीने दिली. महात्मा फुलेंचा हा विचार पुढे राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी अधिक व्यापक केला. आजच्या आधुनिक महाराष्ट्राचा पाया रचण्यात सत्यशोधक समाज या संस्थेचे योगदान अनन्यसाधारण आहे.
💡 आणखी थोडं
देशाच्या स्वातंत्र्य चळवळीला दिशा देणाऱ्या दोन सर्वात मोठ्या आणि प्रभावी घोषणा — ‘सायमन गो बॅक’ (Simon Go Back) आणि ‘क्विट इंडिया’ (Quit India – चले जाव) — या प्रत्यक्षात महात्मा गांधी किंवा इतर काँग्रेस ज्येष्ठ नेत्यांनी तयार केल्या नव्हत्या. या घोषणा मुंबईचे समाजवादी नेते आणि स्वातंत्र्यसैनिक युसूफ मेहरअली यांनी लिहिल्या होत्या, ज्यांचा जन्म आजच्याच दिवशी म्हणजेच दिनांक २३ सप्टेंबर १९०३ रोजी झाला होता!
क्रांतीसूर्य महात्मा ज्योतिराव फुले यांनी दिनांक २३ सप्टेंबर १८७३ रोजी पुणे येथे स्थापन केलेल्या ‘सत्यशोधक समाजा’चे अधिकृत ध्येयवाक्य (ब्रीदवाक्य) काय होते?
आजच्या अनंत चतुर्दशीच्या मंगलदिनी लाडक्या बाप्पाला निरोप देताना जलप्रदूषण टाळण्यासाठी आपण कोणत्या पर्यावरणपूरक पद्धतींचा अवलंब करत आहात? खाली कमेंट करून आपले विचार नक्की शेअर करा!