पुण्यात गणेशोत्सवात डीजे, लेझर बंदीची मागणी तीव्र
दि. 08दि. 09 । सप्टेंबर । 2026
पुणे: ८ सप्टेंबर (मंगळवार) रोजी गणेशोत्सवातील डीजे आणि लेझर दिव्यांच्या अतिवापरावर बंदी घालण्याची मागणी पुण्यात तीव्र झाली आहे. ध्वनी प्रदूषणाच्या वाढत्या पातळीने नागरिकांचे आरोग्य धोक्यात आले आहे. प्रशासनाने या संदर्भात तातडीने कडक पावले उचलण्याची मागणी विविध सामाजिक संस्थांनी केली आहे.
७५ डेसिबल
निवासी क्षेत्रातील कमाल मर्यादा
१०० पेक्षा जास्त
उत्सवातील नोंदवलेली ध्वनी पातळी
३० हून अधिक
रुग्णालयांत दाखल झालेले रुग्ण
२५०
पुणे पोलिसांकडील तक्रारी
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
पुण्यात गणेशोत्सवात वाजणाऱ्या डीजे आणि लेझर दिव्यांमुळे नागरिकांना हृदयविकार तसेच डोळ्यांचे त्रास जाणवत आहेत. या त्रासाच्या विरोधात स्थानिक नागरिक आणि सामाजिक संघटना आक्रमक झाल्या आहेत.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
पुणे पोलीस आयुक्त, महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाचे अधिकारी आणि शहरातील नामांकित गणेश मंडळांचे पदाधिकारी या समस्येवर चर्चा करत आहेत.
तात्कालिक परिणाम
शहरातील संवेदनशील भागात ध्वनी पातळी मोजणारी यंत्रे बसवली आहेत. नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या मंडळांवर पोलिसांकडून गुन्हे दाखल करण्याचे सत्र सुरू झाले आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
उच्च न्यायालयाच्या आदेशांचे पालन करण्याचे निर्देश पुणे पोलिसांनी दिले आहेत. शांतता क्षेत्रांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर कठोर कायदेशीर कारवाईचा इशारा प्रशासनाने दिला आहे.
ध्वनी प्रदूषणाचा पुणेकरांना त्रास आणि वाढता विरोध
पुण्यातील गणेशोत्सवाला वैभवशाली इतिहास आहे. गेल्या काही वर्षांत पारंपरिक वाद्यांऐवजी अवाढव्य डीजे सिस्टीमचा वापर वाढला आहे. उत्सवाच्या काळात डेसिबल मर्यादा ओलांडली जाते. या आवाजाने वृद्ध, लहान मुले आणि रुग्णांना प्रचंड त्रास सहन करावा लागतो. लेझर दिव्यांच्या तीव्र किरणांमुळे काही नागरिकांच्या डोळ्यांना गंभीर इजा झाली आहे. या समस्येवर कायमस्वरूपी तोडगा काढण्याची गरज आहे. नागरिक आता या विरोधात एकत्र येत आहेत.
- ध्वनी मर्यादा ओलांडणाऱ्या डीजे यंत्रणेवर जप्तीची कारवाई सुरू आहे.
- शहरातील स्वयंसेवी संस्थांनी ध्वनीमुक्त उत्सवासाठी स्वाक्षरी मोहीम राबवली आहे.
लेझर किरणांच्या धोक्यांवर वैद्यकीय तज्ज्ञांचा इशारा
उत्सवातील लेझर शो हा सध्या आकर्षणाचा केंद्रबिंदू बनला आहे. या दिव्यांचे अतितीव्र किरण थेट डोळ्यांवर पडल्याने दृष्टी अधू होण्याचा धोका तज्ज्ञ व्यक्त करतात. नेत्ररोग तज्ज्ञांनी दिलेल्या अहवालानुसार, उत्सवाच्या काळात डोळ्यांच्या त्रासाच्या रुग्णांमध्ये वाढ नोंदवली गेली आहे. लेझर दिव्यांच्या वापरावर तातडीने कायदेशीर निर्बंध घालण्याची मागणी होत आहे. पोलीस या तंत्रज्ञानाच्या वापरावर नियंत्रण आणण्यासाठी नवीन नियमावली तयार करत आहेत.
“सर्वोच्च न्यायालयाच्या ध्वनी मर्यादा नियमांचे पालन करणे बंधनकारक आहे. नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर कडक कायदेशीर कारवाई करण्याचे आदेश विभागाला दिले आहेत.”
— अमितेश कुमार, पोलीस आयुक्त, पुणे“तीव्र आवाजाने हृदयविकाराचा झटका येण्याचा धोका असतो. लेझर किरण डोळ्यांच्या पडद्याला कायमची इजा पोहोचवू शकतात.”
— डॉ. अविनाश भोंडवे, माजी अध्यक्ष, आयएमए महाराष्ट्र| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| डीजे वापर नियम | रात्री १० नंतर पूर्ण बंदी | लागू |
| डेसिबल मर्यादा | औद्योगिक ७५, निवासी ५५ डेसिबल | नोंदवले |
| लेझर दिवे बंदी | वैद्यकीय अहवालानुसार बंदीची मागणी | प्रस्तावित |
| पोलीस कारवाई | नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर गुन्हे | कार्यरत |
पार्श्वभूमी
उच्च न्यायालयाचे आधीचे आदेश आणि सद्यस्थिती काय?
मुंबई उच्च न्यायालयाने यापूर्वीच सण-उत्सवांमध्ये शांतता क्षेत्रांचे रक्षण करण्याचे स्पष्ट निर्देश दिले आहेत. पुण्यातील गणेशोत्सवात आवाजाची मर्यादा ओलांडल्याच्या अनेक याचिका न्यायालयात दाखल झाल्या होत्या. न्यायालयाने ध्वनी प्रदूषण नियंत्रण कायद्याची कडक अंमलबजावणी करण्याचे आदेश दिले आहेत. पुढील आठवड्यात या संदर्भात न्यायालयात नवीन अहवाल सादर केला जाणार आहे. पोलीस या तपासाची व्याप्ती वाढवून कारवाईचा अहवाल तयार करत आहेत.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन पोलीस बंदोबस्तात वाढ केली आहे. शांतता क्षेत्रांच्या संरक्षणासाठी फिरते पथक तैनात केले आहे. नियमांचे उल्लंघन रोखण्यासाठी विशेष नियंत्रण कक्ष २४ तास कार्यरत ठेवला आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर डीजे तसेच इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे भाड्याने देणाऱ्या व्यवसायांवर त्याचा आर्थिक परिणाम दिसत आहे. लेझर उपकरणांची विक्री मंदावली असून पर्यायी पारंपरिक वाद्यांच्या मागणीत वाढ झाली आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम झाला असून रात्रीच्या शांततेचा हक्क नागरिकांना मिळत आहे. रुग्णालयांच्या परिसरातील गोंगाट कमी होण्यास मदत झाली आहे. ज्येष्ठ नागरिकांनी या कारवाईचे स्वागत केले आहे.
गणेश मंडळ कार्यकर्ते
गणेश मंडळ कार्यकर्त्यांसाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून त्यांना उत्सवाच्या स्वरूपात बदल करावे लागत आहेत. पारंपारिक ढोल-ताशा पथकांना अधिक पसंती दिली जात आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
धार्मिक सण आणि उत्सवांचा उत्साह हा लोकसंस्कृतीचा भाग आहे. या उत्साहाचे रूपांतर नागरिकांच्या त्रासात होऊ नये. डीजेचा कानठळ्या बसवणारा आवाज आणि डोळे दिपवणारे लेझर किरण उत्सवाचे पावित्र्य कमी करतात. कायद्याचे पालन करून पारंपरिक पद्धतीने उत्सव साजरा करणे ही काळाची गरज आहे. प्रशासनाने केवळ उत्सवापुरती कारवाई न करता वर्षभर या नियमांची अंमलबजावणी करणे आवश्यक आहे. नागरिकांनी स्वतःहून या बदलाचा स्वीकार करायला हवा.