पॅरिस: भारत आणि फ्रान्स देशांमधील द्विपक्षीय संबंध नव्या उंचीवर पोहोचले आहेत. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी फ्रान्स दौऱ्यात दोन्ही देशांमधील संरक्षण, अणुऊर्जा आणि अंतराळ क्षेत्रातील सहकार्य मजबूत केले. थेट परकीय गुंतवणुकीला चालना देण्यावर दोन्ही देशांनी भर दिला आहे.
३६
राफेल लढाऊ विमाने खरेदी | करारबद्ध
१७
सामंजस्य करार | स्वाक्षरी
२
अंतराळ संस्थांचे सहकार्य | सुरू
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या फ्रान्स दौऱ्यात भारत आणि फ्रान्स देशांनी संरक्षण क्षेत्रात महत्त्वपूर्ण करार केले. फ्रान्सकडून थेट ३६ राफेल लढाऊ विमाने खरेदी करण्याचा निर्णय जाहीर झाला. दोन्ही देशांमधील धोरणात्मक भागीदारी मजबूत झाली.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि फ्रान्सचे अध्यक्ष फ्रँकॉईस ओलांद यांच्यात द्विपक्षीय चर्चा झाली. दोन्ही देशांचे परराष्ट्र मंत्रालय, संरक्षण विभाग आणि अंतराळ संशोधन संस्था या करारांचे मुख्य अंमलबजावणी घटक आहेत.
तात्कालिक परिणाम
राफेल विमान खरेदी कराराला तात्काळ मंजुरी मिळाली. जैतापूर अणुऊर्जा प्रकल्पाच्या उभारणीला वेग देण्यास सहमती झाली. भारतीय विद्यार्थ्यांसाठी फ्रान्समधील व्हिसा नियम सुलभ करण्यात आले.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
दोन्ही देशांच्या सरकारांनी अंतराळ क्षेत्रात संयुक्त उपक्रम राबवण्याची घोषणा केली. इस्रो आणि फ्रेंच अंतराळ संस्था संयुक्त उपग्रहाच्या प्रक्षेपणासाठी काम करत आहेत. प्रशासकीय पातळीवर करारांच्या अंमलबजावणीसाठी विशेष पथक नियुक्त आहे.
संरक्षण आणि अणुऊर्जा क्षेत्रात नवे पर्व
भारत आणि फ्रान्स दरम्यानच्या ऐतिहासिक करारांनंतर दोन्ही देशांमधील सहकार्याचा नवा टप्पा सुरू झाला आहे. भारताची हवाई दल क्षमता वाढवण्यासाठी थेट ३६ राफेल लढाऊ विमाने खरेदी करण्यात येत आहेत. ही विमाने तयार स्वरूपात भारताला मिळणार आहेत. जैतापूर येथील अणुऊर्जा प्रकल्पासाठी लागणाऱ्या तंत्रज्ञानाचा पुरवठा वेगाने करण्याचे फ्रान्सने मान्य केले आहे. हा करार भारताच्या ऊर्जा गरजा पूर्ण करण्यासाठी साहाय्यक आहे. या भागीदारीने संरक्षण सज्जतेत वाढ झाली आहे.
- हवाई दलाची ताकद वाढवण्यासाठी ३६ राफेल विमानांची थेट खरेदी.
- जैतापूर अणुऊर्जा प्रकल्पाच्या तांत्रिक कामांना गती देण्याचा निर्णय.
अंतराळ संशोधन आणि पर्यटनाला गती
दोन्ही देशांच्या अंतराळ संशोधन संस्थांमध्ये सहकार्य वाढवण्यावर एकमत झाले आहे. भारताची ‘इस्रो’ आणि फ्रान्सची अंतराळ संस्था संयुक्त उपग्रह प्रकल्पावर एकत्र काम करत आहेत. पर्यटन क्षेत्राला चालना देण्यासाठी भारतीय पर्यटकांना फ्रान्सचा व्हिसा मिळवणे सुलभ केले आहे. भारतीय विद्यार्थ्यांना शिक्षणानंतर फ्रान्समध्ये राहून कामाचा अनुभव घेण्याची विशेष सवलत देण्यात आली आहे. या निर्णयाने दोन्ही देशांतील सांस्कृतिक आणि शैक्षणिक देवाणघेवाण वाढली आहे.
“भारत आणि फ्रान्सचे संबंध आता एका नव्या उंचीवर पोहोचले आहेत. संरक्षण, अणुऊर्जा आणि अंतराळ क्षेत्रातील आमचे सहकार्य जागतिक शांततेसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.”
— नरेंद्र मोदी, पंतप्रधान, भारत“भारतासोबतची ही भागीदारी ऐतिहासिक आहे. राफेल खरेदी आणि अणुऊर्जा क्षेत्रातील करारांमुळे दोन्ही देशांमधील धोरणात्मक नाते आणखी मजबूत झाले आहे.”
— फ्रँकॉईस ओलांद, अध्यक्ष, फ्रान्स- भारत आणि फ्रान्स दरम्यान पर्यटन तसेच शैक्षणिक व्हिसा प्रक्रिया सुलभ.
- इस्रो आणि फ्रेंच अंतराळ संस्था यांच्यात संयुक्त उपग्रह प्रक्षेपण करार.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| राफेल खरेदी | ३६ लढाऊ विमाने थेट खरेदी | करारबद्ध |
| जैतापूर अणु प्रकल्प | तांत्रिक सहकार्य आणि पुरवठा | प्रगतीपथावर |
| पर्यटन व्हिसा | सुलभ व्हिसा नियम | लागू |
| अंतराळ सहकार्य | इस्रो व सीएनईएस भागीदारी | कार्यरत |
पार्श्वभूमी
भारत-फ्रान्स द्विपक्षीय संबंधांची पार्श्वभूमी काय आहे?
भारत आणि फ्रान्स यांच्यात १९९८ पासून धोरणात्मक भागीदारी आहे. संरक्षण, अणुऊर्जा आणि अंतराळ या तीन प्रमुख क्षेत्रांमध्ये दोन्ही देशांनी नेहमीच एकमेकांना सहकार्य केले आहे. मागील काही वर्षांत द्विपक्षीय व्यापारात सतत वाढ झाली आहे. ८ सप्टेंबर रोजी (मंगळवारी) झालेल्या या नव्या करारानंतर संरक्षण उपकरणांच्या खरेदीला गती देण्यात येत आहे. पुढील टप्प्यात दोन्ही देशांचे प्रतिनिधी करारांच्या तांत्रिक आणि आर्थिक बाबींवर सविस्तर चर्चा करण्यासाठी एकत्र येणार आहेत. जैतापूर प्रकल्पाच्या प्रत्यक्ष अंमलबजावणीसाठी पुढील महिन्यांत संयुक्त समितीची बैठक आयोजित आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन दोन्ही देशांच्या परराष्ट्र मंत्रालयांनी करारांच्या जलद अंमलबजावणीसाठी विशेष कक्ष स्थापन केला आहे. द्विपक्षीय सुरक्षा करार अधिक मजबूत करण्यासाठी दोन्ही बाजूंचे अधिकारी सतत संपर्कात आहेत.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर संरक्षण उत्पादक कंपन्यांच्या शेअर मूल्यांमध्ये सकारात्मक बदल दिसून आले आहेत. भारतीय उद्योगांना फ्रान्सच्या सहकार्याने नव्या तंत्रज्ञानाचा लाभ मिळण्याचे मार्ग खुले झाले आहेत.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम पर्यटनाच्या सुलभतेच्या रूपाने दिसत आहे. भारतीय पर्यटकांना फ्रान्स प्रवासासाठी आता जलद गतीने व्हिसा उपलब्ध होत आहे.
विद्यार्थी
विद्यार्थ्यांसाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून भारतीय विद्यार्थ्यांना फ्रान्समधील उच्च शिक्षणासाठी विशेष सवलती मिळाल्या आहेत. शिक्षण पूर्ण झाल्यावर तिथे तात्पुरता रोजगार मिळवण्याची संधी विद्यार्थ्यांना उपलब्ध आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
भारत आणि फ्रान्स दरम्यान झालेले नवे करार जागतिक राजकारणात मैलाचा दगड आहेत. थेट ३६ राफेल विमानांची खरेदी भारताची संरक्षण सज्जता वाढवण्यासाठी अत्यंत आवश्यक पाऊल आहे. जैतापूर प्रकल्प आणि अंतराळ सहकार्य देशाच्या ऊर्जा तसेच वैज्ञानिक गरजा पूर्ण करण्यासाठी मोलाचे आहे. फ्रान्सने नेहमीच भारताच्या धोरणात्मक स्वायत्ततेचे समर्थन केले आहे. हे नवे करार केवळ लष्करी भागीदारीपुरते मर्यादित नसून, त्यांनी आर्थिक आणि मानवी संबंधांनाही नवी दिशा दिली आहे. ही मैत्री जागतिक सुरक्षेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाची आहे.
