कृष्णा नदीची पातळी घटली
दि. 21दि. 21 । सप्टेंबर । 2026
कृष्णा नदीतील पाणीपातळी प्रचंड खालावल्याने प्रशासनाने पिण्याच्या पाण्याच्या योजनांव्यतिरिक्त इतर सर्व सिंचन योजनांवर उपसा बंदी लागू केली आहे. गेल्या दीड महिन्यापासून पावसाने मारलेल्या दडीमुळे आणि अल निनोच्या प्रभावामुळे नदीतील पाणी साठा झपाट्याने कमी झाला आहे.
६.३
सांगली बंधाऱ्यातील पाणी पातळी फूट
१०५०
कोयना धरणातून विसर्ग क्युसेक
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
सांगलीत कृष्णा नदीतील पाणी पातळी धोक्याच्या पातळीपर्यंत खालावल्याने जलसंपदा विभागाने पिण्याच्या पाण्याच्या योजनांव्यतिरिक्त इतर सर्व प्रकारच्या पाणी उपशावर बंदी घातली आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
सांगलीचे जिल्हाधिकारी डॉ. मैनाक घोष, जलसंपदा विभाग, महाराष्ट्र राज्य विद्युत वितरण कंपनी आणि सांगली-मिरज-कुपवाड महापालिका प्रशासन हे या निर्णयातील मुख्य घटक आहेत.
तात्कालिक परिणाम
नदीकाठच्या सिंचन योजनांचा वीजपुरवठा खंडित करण्याची प्रक्रिया सुरू झाली आहे. शेतीसाठी पाणी उपसा थांबल्याने पिकांना पाण्याचा फटका बसत आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
जलसंपदा विभागाने कोयना आणि वारणा धरण व्यवस्थापनाकडे विसर्ग वाढवण्याची विनंती केली आहे. जिल्हा प्रशासनाने कृत्रिम कुंडांत गणेश विसर्जन सक्तीचे पाळण्याचे आवाहन केले आहे.
पाणी पातळीत प्रचंड घट आणि उपसा बंदी
अल निनोच्या प्रभावामुळे दीड महिना पावसाने पूर्ण उघडीप दिली आहे.
- सिंचन योजनांमधून अखंड उपसा सुरू राहिल्याने बंधाऱ्यातील पाणी पातळी ६ फूट ३ इंचांपर्यंत खाली आली आहे.
- पिण्याच्या पाण्याचा तुटवडा टाळण्यासाठी कृषी उपशाचा वीजपुरवठा खंडित करण्याचे आदेश दिले आहेत.
प्रदूषणाचा धोका आणि प्रशासकीय उपाययोजना
कृष्णा नदीतील पाणी पातळी कमी झालेली असताना शेरीनाल्यातील दूषित सांडपाणी प्रक्रिया न करता नदीपात्रात मिसळत आहे. गणेशोत्सवात प्लास्टर ऑफ पॅरिसच्या मूर्ती आणि रासायनिक रंगांमुळे पाण्याचा रंग हिरवट झाला आहे. पाणी पातळी आणखी कमी झाल्यास विसर्जन केलेल्या मूर्ती उघड्या पडण्याचा धोका निर्माण झाला आहे. पाणी टंचाई आणि प्रदूषण रोखण्यासाठी महापालिकेने तयार केलेल्या कृत्रिम कुंडांचा वापर करण्याचे निर्देश दिले आहेत. कोयना धरणातून सध्या १०५० क्युसेक विसर्ग सुरू असून यात वाढ करण्याची विनंती केली आहे.
“नदीतील पाणी पातळी कमी झाल्याने गणेशमूर्तींच्या रासायनिक रंगांमुळे पाणी दूषित होत आहे. नागरिकांनी नदीपात्रात विसर्जन न करता कृत्रिम कुंडांचा वापर करावा.”
— डॉ. मैनाक घोष, जिल्हाधिकारी, सांगली- शेरीनाल्याचे दूषित पाणी आणि रासायनिक रंगांमुळे नदीचे पाणी हिरवट झाले आहे.
- गणेशमूर्ती उघड्या पडण्याची भीती असल्याने कृत्रिम कुंडांत विसर्जन करण्याचे आवाहन केले आहे.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| बंधारा पाणी पातळी | ६ फूट ३ इंच | नोंदवले |
| कोयना विसर्ग | १०५० क्युसेक | कार्यरत |
| सिंचन उपसा | बंदी आदेश | लागू |
| विसर्जन पर्याय | कृत्रिम कुंड | नियोजन |
पार्श्वभूमी
कृष्णा नदीतील जलसंकट आणि पुढील पाऊल?
पश्चिम महाराष्ट्रात यंदा ऑगस्ट आणि सप्टेंबर महिन्यात पावसाने ओढ दिली आहे. कृष्णा खोऱ्यातील पिकांना पाण्याचा ताण बसल्याने शेतकर्यांनी सिंचन पंपांचा वापर वाढवला. परिणामी नदीपात्र कोरडे पडू लागले. भूतकाळातही अशा प्रकारच्या कोरड्या हवामानात सांगली शहराला तीव्र पाणीटंचाईला सामोरे जावे लागले होते. महापालिकेच्या शेरीनाल्याचे सांडपाणी नदीत मिसळण्याची समस्या जुनीच आहे. जलसंपदा विभाग आता धरणांमधून जादा पाणी सोडून नदीतील पातळी स्थिर करण्याचा प्रयत्न करत आहे. पुढील काही दिवस पावसाचे आगमन न झाल्यास प्रशासनाला पिण्याच्या पाण्याचे रॅशनिंग लागू करावे लागण्याची शक्यता आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन जलसंपदा आणि महसूल विभागाने संयुक्त पाहणी सुरू केली आहे. महावितरणच्या मदतीने अनधिकृत आणि अधिकृत सिंचन पंपांचा वीजपुरवठा तोडण्याची कारवाई केली जात आहे. नदीपात्रातील गणेश विसर्जन रोखण्यासाठी पालिका प्रशासन आणि पोलिसांनी घाटांवर विशेष बंदोबस्त तैनात केला आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. सांगली आणि परिसरातील एमआयडीसी क्षेत्रातील औद्योगिक पाणीपुरवठ्यावर मर्यादा येण्याची चिन्हे आहेत. शेतीचा उपसा बंद झाल्याने व्यापारी पिकांचे नुकसान होऊन स्थानिक कृषी बाजारातील आवक घटण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम दिसून येत आहे. सांगली, मिरज आणि कुपवाड शहरासह नदीकाठच्या अनेक गावांच्या पिण्याच्या पाण्यावर गदा आली आहे. दूषित पाण्यामुळे जलजन्य आजारांचा प्रसार होण्याचा धोका निर्माण झाला आहे. नागरिकांना पाणी उकळून आणि गाळून पिण्याचा सल्ला दिला आहे.
शेतकरी आणि नागरिक
शेतकरी आणि सांगलीकर नागरिक यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून उभ्या पिकांना पाणी देणे बंद झाले आहे. ऐन गणेशोत्सवात पिण्याच्या पाण्याची टंचाई निर्माण झाली आहे. बंधाऱ्यात पुरेसा पाणीसाठा निर्माण होईपर्यंत शेतीचा उपसा पूर्णपणे बंद राहणार असल्याने बळीराजा हवालदिल झाला आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
कृष्णा नदीच्या पाणी पातळीत झालेली घट आणि वाढते प्रदूषण ही गंभीर चिंतेची बाब आहे. पावसाने दिलेली ओढ हे निसर्गाचे संकट असले तरी सांडपाणी थेट नदीत सोडणे मानवनिर्मित दुर्लक्ष दर्शवते. शेरीनाल्याचे पाणी अजूनही नदीत मिसळत राहणे हे महापालिकेचे अपयश आहे. गणेशोत्सवाच्या काळात विसर्जनामुळे पाण्यात रसायने मिसळत असल्याने कृत्रिम कुंडांचा वापर सक्तीचा करणे योग्य पाऊल ठरते. जलसंपदा विभागाने धरणांतून पाण्याचा विसर्ग वाढवून नदीपात्र पूर्ववत करणे गरजेचे आहे. भविष्यातील जलसंकट टाळण्यासाठी सांडपाण्यावर प्रक्रियेचा कायमस्वरूपी प्रकल्प राबवणे अत्यंत आवश्यक आहे.