भारतीय नौदलाच्या ताफ्यात आणखी एक अत्याधुनिक युद्धनौका सामील झाली आहे. नौदलाने तिसरी पाणबुडीविरोधी युद्धनौका आयएनएस ‘मंगरोल’ मुंबईत अधिकृतपणे सेवेत दाखल केली.
८० टक्के
स्वदेशी बनावट
३
पाणबुडीविरोधी युद्धनौका
१०
चालू वर्षातील जहाजे
६० टक्के
नवीन प्लॅटफॉर्म लक्ष्य
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
भारतीय नौदलाने तिसरी पाणबुडीविरोधी नौका आयएनएस ‘मंगरोळ’ मुंबईत दाखल केली. कोची येथील कोचीन शिपयार्डने ही नौका तयार केली आहे. किनारी भागात पाण्याखालील धोके ओळखणे आणि त्यांचा मुकाबला करणे हे या नौकेचे मुख्य काम आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
पश्चिम नौदल कमांडचे प्रमुख व्हाईस Адमिरल संजय वत्सयन यांनी या लोकार्पण सोहोळ्याचे अध्यक्षस्थान भूषवले. कोचीन शिपयार्ड लिमिटेडच्या सहकार्याने आणि संरक्षण मंत्रालयाच्या मार्गदर्शनाखाली हा महत्त्वाचा टप्पा पार पडला.
तात्कालिक परिणाम
पश्चिम किनारपट्टीवरील सुरक्षा यंत्रणा अधिक सतर्क झाली आहे. नौदलाच्या टेहळणी पथकात आधुनिक स्वदेशी तंत्रज्ञान जोडले गेले. किनारी गस्त घालण्याच्या मोहिमेला अधिक वेग मिळाला आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
संरक्षण क्षेत्रात आत्मनिर्भर होण्याच्या धोरणाला शासनाने दुजोरा दिला आहे. नौदलाच्या ताफ्यात आधुनिक जहाजे समाविष्ट करून सागरी सीमा सुरक्षित ठेवण्याचे धोरण राबवले जात आहे.
आयएनएस ‘मंगरोळ’ नौदलाच्या ताफ्यात दाखल
भारतीय नौदलाच्या क्षमतेत आणखी एक मानाचा तुरा रोवला गेला आहे. किनारपट्टीची सुरक्षा आणि पाणबुडीविरोधी कारवायांसाठी तयार केलेली तिसरी युद्धनौका ‘मंगरोळ’ मुंबईत दाखल झाली.
- आयएनएस ‘मंगरोळ’ मुळे किनारी भागातील सुरक्षा यंत्रणा अधिक सक्षम झाली आहे.
- या नौकेत अत्याधुनिक स्वदेशी शस्त्रास्त्रे आणि सेन्सर बसवण्यात आले आहेत.
स्वदेशी बनावटीची अत्याधुनिक युद्धनौका
कोचीन शिपयार्डने निर्मिती केलेली ही नौका गुजरातच्या जुनागड जिल्ह्यातील ऐतिहासिक ‘मंगरोळ’ बंदरगाह शहराचे नाव जपते. यापूर्वी सन २००४ पर्यंत सेवा बजावलेल्या जुन्या मायनस्वीपर जहाजाचा वारसा या नव्या नौकेने पुढे चालवला आहे. या युद्धनौकेमध्ये ८० टक्क्यांहून अधिक भाग पूर्णपणे स्वदेशी बनावटीचा आहे. यात अभय हुल-माउंटेड सोनार, हलके टॉर्पिडो, स्वदेशी पाणबुडीविरोधी रॉकेट लाँचर आणि मरीच ॲडव्हान्स टॉर्पिडो डिकोय सिस्टीमसारखी आधुनिक शस्त्रसामग्री समाविष्ट आहे. तीन डिझेल इंजिन आणि वॉटरजेट प्रोपल्शनद्वारे चालणारी ही नौका उथळ पाण्यात अत्यंत वेगाने हालचाल करण्यास सक्षम आहे.
“ही नौका ऐंशी टक्क्यांहून अधिक स्वदेशी साहित्याने बनवली असून ती भारताची अभियांत्रिकी क्षमता आणि राष्ट्रीय जिद्द दर्शवते.”
— व्हाईस Адमिरल संजय वत्सयन, फ्लॅग ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ, पश्चिम नौदल कमांड“स्वदेशी बनावटीच्या युद्धनौकेमुळे सागरी टेहळणी आणि पाणबुडीविरोधी क्षमता बळकट होण्यास मोठी मदत झाली आहे.”
— प्रा. विजय कुलकर्णी, सामरिक अभ्यास तज्ज्ञ- नौदलाच्या विस्तार योजने अंतर्गत आगामी काळात आणखी आठ जहाजे दाखल होणार आहेत.
- सन २०३४ पर्यंत नौदलाचे अधिकांश प्लॅटफॉर्म अत्याधुनिक करण्याचे धोरण ठरले आहे.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| आयएनएस मंगरोळ | युद्धनौका लोकार्पण | कार्यरत |
| कोचीन शिपयार्ड | निर्मिती व बांधणी | पूर्ण |
| संरक्षण सामग्री | स्वदेशी तंत्रज्ञान | समाविष्ट |
| पश्चिम नौदल | सुरक्षा यंत्रणा | कार्यरत |
पार्श्वभूमी
सागरी सुरक्षेचा इतिहास आणि आत्मनिर्भरतेचा प्रवास
भारताच्या सागरी सीमा सुरक्षित ठेवण्यासाठी नौदलाने मागील काही वर्षांत देशी बनावटीच्या शस्त्रास्त्रांवर भर दिला आहे. परदेशी तंत्रज्ञानावर अवलंबून न राहता भारतातच युद्धनौका तयार करण्याचे धोरण यशस्वी ठरले आहे. आयएनएस ‘अरनाला’ आणि ‘आंद्रोत’ पाठोपाठ आता ‘मंगरोळ’ चे आगमन झाले आहे. हिंदी महासागरातील बदलती सुरक्षा परिस्थिती आणि चीनसह शेजारी देशांच्या हालचाली लक्षात घेता भारतीय नौदलाने आपली पकड अधिक मजबूत केली आहे. भविष्यातील सागरी आव्हानांना तोंड देण्यासाठी नौदलाचे आधुनिकीकरण अविरतपणे सुरू आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन पश्चिम किनारपट्टीवरील सुरक्षा यंत्रणांनी गस्त वाढवली असून गुप्तचर विभागाशी समन्वय साधत समुद्रात चोख पहारा ठेवला जात आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर देशांतर्गत संरक्षण उत्पादनाला मोठी चालना मिळाली असून जहाज बांधणी उद्योगात आर्थिक गुंतवणुकीचे नवे मार्ग खुले झाले आहेत.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम होऊन देशाच्या सागरी सीमा सुरक्षित असल्याचा आत्मविश्वास नागरिकांमध्ये निर्माण झाला आहे व त्यामुळे किनारी भागातील सुरक्षिततेची भावना बळावली आहे.
संबंधित वर्ग
नौदल कर्मचारी आणि सागरी अभ्यासक यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून, यामुळे नौदलाच्या ताफ्यात काम करणाऱ्या जवानांना अत्यंत आधुनिक आणि सुरक्षित प्लॅटफॉर्म उपलब्ध झाला आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
भारतीय नौदलात आयएनएस ‘मंगरोळ’ चा झालेला समावेश हा देशाच्या संरक्षण क्षेत्रातील आत्मनिर्भरतेचा मोठा पुरावा आहे. उथळ पात्रात आणि किनारी भागात पाणबुडीविरोधी कारवाया करण्यासाठी अशा प्रकारच्या चपळ जहाजांची नितांत आवश्यकता होती. ८० टक्क्यांहून अधिक स्वदेशी साहित्य वापरून भारताने जागतिक स्तरावर आपली तांत्रिक क्षमता सिद्ध केली आहे. भविष्यातील सागरी धोके परतवून लावण्यासाठी ही पावले अत्यंत दूरदर्शी ठरतात.
