बेल्जियमने उत्तर समुद्रात जगातील पहिले कृत्रिम ऊर्जा बेट ‘प्रिन्सेस एलिझाबेथ आयलंड’ उभारण्याची ऐतिहासिक कामगिरी केली आहे. किनार्यापासून ४५ किलोमीटर अंतरावर समुद्रात हे बेट तयार करण्यात येत असून सागरी पवन ऊर्जेचा वापर वाढवणे हा या प्रकल्पाचा मुख्य उद्देश आहे.
४५ किलोमीटर
किनाऱ्यापासून समुद्रातील अंतर
५ हेक्टर
कृत्रिम ऊर्जा बेटाचे एकूण क्षेत्रफळ
३.५ गिगावॅट
निर्माण होणारी वीज क्षमता
२३
पायाभूत संरचनेसाठी वापरलेले सिमेंट कॅसन्स
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
बेल्जियमने उत्तर समुद्रात जगातील पहिले कृत्रिम ऊर्जा बेट ‘प्रिन्सेस एलिझाबेथ आयलंड’ यशस्वीरीत्या उभारून सागरी पवन ऊर्जा निर्मितीला नवी दिशा दिली आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
बेल्जियमचे ऊर्जा मंत्रालय, ग्रीड ऑपरेटर एलिया कंपनी, युरोपियन इन्व्हेस्टमेंट बँक आणि जान डी नूल समूह या प्रकल्पाचे मुख्य घटक आहेत.
तात्कालिक परिणाम
सागरी पवन प्रकल्पांमधून मिळणारी वीज साठवून ती थेट जमिनीवरील ग्रीडला पुरवण्याची क्षमता निर्माण झाली आहे. इतर देशांशी वीज देवाणघेवाण सुलभ झाली आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
युरोपियन युनियन आणि बेल्जियम सरकारने विशेष निधी मंजूर केला असून सागरी सुरक्षेची पाहणी करून प्रकल्पाला सर्व अधिकृत मान्यता दिल्या आहेत.
कॅसन्स तंत्रज्ञानाचा वापर करून भक्कम पायाभरणी
समुद्राच्या तळाशी २३ अवाढव्य सिमेंटचे गोटे (कॅसन्स) बसवून बेटाची बाह्य भिंत तयार करण्यात आली आहे. प्रत्येक कॅसन ५८ मीटर लांब आणि २८ मीटर उंच असून वाळू भरून ही संरचना स्थिर करण्यात आली आहे.
- प्रचंड वादळाचा सामना करण्यासाठी विशेष संरक्षक भिंतींची उभारणी
- जहाजांच्या सुरक्षित हालचालीसाठी बेटावर लहान बंदराची सोय
आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा जाळे आणि हरित ऊर्जेचा विस्तार
युरोपमधील विविध देशांना परस्परांशी जोडणारा हा एक क्रांतिकारी प्रकल्प आहे. युनायटेड किंगडम आणि डेन्मार्क या देशांसोबत सागरी केबलद्वारे वीज जोडणी करण्याचे नियोजन आखले गेले आहे. ज्या भागात वारा जास्त असेल तेथून वीज इतर भागात वळवणे सोपे जाणार आहे. हरित ऊर्जेचा वापर वाढवून खनिज इंधनावरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी हे बेट अत्यंत महत्त्वाचे केंद्र ठरेल. सागरी जीवांचे रक्षण करण्यासाठी बेटाच्या भिंतींवर शिंपले आणि सागरी पक्षांच्या अधिवासासाठी विशेष व्यवस्था करण्यात आली आहे. पर्यावरणाचा समतोल राखून ऊर्जा निर्मिती करण्याचा आदर्श या प्रकल्पाने जगासमोर ठेवला आहे.
“प्रिन्सेस एलिझाबेथ बेट हे युरोपच्या ऊर्जा संक्रमणातील मैलाचा दगड आहे. या तंत्रज्ञानामुळे सागरी पवन ऊर्जेचा वापर करून नागरिकांना स्वस्त आणि स्वच्छ वीज देणे सोपे होईल.”
— मॅथ्यू बिहेट, ऊर्जा मंत्री बेल्जियम- युरोपियन देशांमधील वीज तुटवडा भरून काढण्यास मदत
- हरित ऊर्जा क्षेत्रात अब्जावधी युरोची गुंतवणूक आकर्षित
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| प्रकल्प नाव | प्रिन्सेस एलिझाबेथ आयलंड | पूर्ण |
| प्रकल्पाचे ठिकाण | उत्तर समुद्र (बेल्जियम) | नोंदवले |
| वीज वहन क्षमता | ३.५ गिगावॅट | मंजूर |
| जोडणी वर्ष | २०२६-२०३१ टप्पा | कार्यरत |
पार्श्वभूमी
युरोपियन युनियनचे ध्येय आणि सागरी प्रकल्पाची पार्श्वभूमी
युरोपियन युनियनने २०३० पर्यंत कार्बन उत्सर्जन कमी करण्याचे आणि २०५० पर्यंत कार्बन तटस्थ होण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आहे. पारंपरिक ऊर्जा स्रोतांना पर्याय म्हणून उत्तर समुद्रातील तीव्र वाऱ्याचा वापर करण्याचे ठरले. २०२३ मध्ये पार पडलेल्या उत्तर समुद्र परिषदेत ९ युरोपियन देशांनी एकत्र येत सागरी पवन प्रकल्प उभारण्याचा करार केला. याच धोरणाचा भाग म्हणून बेल्जियमने ‘प्रिन्सेस एलिझाबेथ’ ऊर्जा बेटाची संकल्पना मांडली. समुद्रातील पवनचक्क्यांची वीज थेट जमिनीवर आणणे खर्चाचे असल्याने समुद्रातच हे हाय-व्होल्टेज केंद्र उभारण्यात आले. या प्रकल्पामुळे युरोपची ऊर्जा सुरक्षा अधिक भक्कम पायावर उभी राहणार आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभिर्य लक्षात घेऊन आंतरराष्ट्रीय सागरी सुरक्षेसाठी विशेष दक्षता पथके तैनात करण्यात आली आहेत. सागरी क्षेत्रातील गुप्तचर यंत्रणा आणि नौदलाच्या माध्यमातून या ऊर्जा बेटाचे रक्षण केले जात आहे. केबल नेटवर्क आणि डेटा ट्रान्समिशनवर २४ तास लक्ष ठेवले जात आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर नवीन संधी निर्माण झाल्या आहेत. हरित ऊर्जेचा पुरवठा वाढल्याने औद्योगिक क्षेत्राला स्थिर दराने वीज उपलब्ध होईल. युरोपमधील अभियांत्रिकी, सागरी बांधकाम आणि केबल उत्पादन क्षेत्रातील कंपन्यांना मोठा आर्थिक फायदा मिळाला आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम पाहायला मिळेल. येत्या काळात वीज दरातील चढ-उतार कमी होऊन नागरिकांना अखंडित वीजपुरवठा मिळेल. प्रदूषणमुक्त ऊर्जेमुळे पर्यावरणाचा ऱ्हास थांबून हवेची गुणवत्ता सुधारण्यास मदत होईल.
ऊर्जा आणि तंत्रज्ञान क्षेत्र
ऊर्जा आणि तंत्रज्ञान क्षेत्र यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून संशोधन करणाऱ्या सागरी अभियंत्यांना आणि वैज्ञानिकांना नवीन दिशा मिळाली आहे. जागतिक स्तरावर अशा प्रकारची नवी ऊर्जा बेटे उभारण्यासाठी बेल्जियमचे हे मॉडेल मार्गदर्शक ठरेल.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
हरित ऊर्जेच्या दिशेने बेल्जियमचे ऐतिहासिक पाऊल — उत्तर समुद्रात उभारलेले प्रिन्सेस एलिझाबेथ ऊर्जा बेट हा आधुनिक तंत्रज्ञान आणि पर्यावरण संवर्धनाचा उत्तम संगम आहे. हवामान बदलाच्या गंभीर आव्हानाला सामोरे जात असताना युरोपियन देशांनी दाखवलेली ही धोरणात्मक बांधिलकी कौतुकास्पद आहे. या प्रकल्पामुळे सागरी पवन ऊर्जेचा पूर्ण क्षमतेने वापर करणे शक्य होणार आहे. एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर समुद्रात बांधकाम करताना सागरी जीवसृष्टीला त्रास होणार नाही याची काळजी घेणे तितकेच आवश्यक आहे. सुरक्षेचा विचार करता सागरी सीमेवर असलेल्या या डिजिटल केंद्रांचे सायबर हल्ल्यांपासून रक्षण करणे हे प्रशासनापुढील मुख्य आव्हान असेल. तंत्रज्ञानाचा योग्य वापर करून निसर्गाशी जुळवून घेणारा हा प्रकल्प जगातील इतर देशांसाठी आदर्श ऊर्जा प्रकल्प ठरेल यात शंका नाही.