ओडिशा राज्यातील पुरी येथील जगप्रसिद्ध भगवान जगन्नाथ मंदिराच्या रत्नभांडारातील दागिने आणि अतिप्राचीन मौल्यवान वस्तूंची मोजणी तब्बल अठ्ठेचाळीस वर्षांच्या प्रदीर्घ काळानंतर पुन्हा सुरू करण्यात आली आहे. राज्य सरकारच्या थेट देखरेखीखाली आणि कडक सुरक्षा व्यवस्थेत ही ऐतिहासिक प्रक्रिया अत्यंत नियोजनबद्ध पद्धतीने आणि टप्प्याटप्प्याने पार पाडली जात आहे. या विशेष उपक्रमामुळे मंदिराच्या अथांग संपत्तीची अधिकृत आणि अचूक नोंद होणार असून, खजिन्यातील प्रत्येक वस्तूची सद्यस्थिती जगासमोर येणार आहे.
या महाकाय मोजणी प्रक्रियेसाठी प्रशासनाने विशेष तज्ज्ञांच्या समितीची नियुक्ती केली आहे, ज्यामध्ये निष्णात सुवर्णकार, रत्नतज्ज्ञ, बँक प्रतिनिधी आणि मंदिराच्या परंपरेचे रक्षण करणाऱ्या मुख्य सेवकांचा समावेश आहे. केवळ मानवी डोळ्यांवर अवलंबून न राहता, यावेळी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा पुरेपूर वापर केला जात आहे. यामध्ये प्रत्येक दागिन्याचे सूक्ष्म छायाचित्रण, चलचित्रण आणि त्रिमितीय नोंदणी केली जात आहे, जेणेकरून भविष्यात या मौल्यवान खजिन्याची सर्व माहिती तांत्रिकदृष्ट्या अचूक आणि सुरक्षित राहील.
मोजणीच्या प्रक्रियेची सुरुवात सर्वप्रथम देवाच्या दैनंदिन पूजेसाठी आणि उत्सवांसाठी नियमितपणे वापरल्या जाणाऱ्या दागिन्यांपासून करण्यात आली आहे. यानंतर बाह्य कक्षातील दागिन्यांची नोंद केली जाईल आणि सर्वात शेवटी अंतर्गत कक्षातील, जेथे अत्यंत दुर्मिळ आणि प्राचीन मौल्यवान वस्तू ठेवल्या आहेत, त्या कक्षाची तपासणी होईल. ही संपूर्ण प्रक्रिया राबवताना मंदिराच्या प्राचीन धार्मिक परंपरांचे आणि नियमांचे काटेकोरपणे पालन केले जात असून, देवाच्या पावित्र्याला धक्का लागणार नाही याची पूर्ण दक्षता घेतली जात आहे.
यापूर्वी अशा प्रकारची सविस्तर मोजणी सन 1978 मध्ये करण्यात आली होती. त्या वेळी झालेल्या मोजणीत प्रचंड प्रमाणात सोने, चांदी आणि मौल्यवान रत्नांची नोंद सरकारी दफ्तरी झाली होती. आता पुन्हा सुमारे पाच दशकांनंतर हे रत्नभांडार उघडले गेल्यामुळे, मंदिराच्या खजिन्यात नेमकी किती वाढ झाली आहे किंवा जुन्या दागिन्यांची स्थिती कशी आहे, याबद्दल भाविकांमध्ये आणि अभ्यासकांमध्य उत्सुकता निर्माण झाली आहे.
एकूणच, रत्नभांडाराची ही मोजणी केवळ संपत्तीचा आकडा मोजण्यासाठी नसून ती मंदिराच्या ऐतिहासिक वारशाचे जतन आणि पारदर्शक व्यवस्थापन करण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची ठरणार आहे. येणाऱ्या पिढ्यांसाठी या महान संपत्तीची अचूक माहिती उपलब्ध राहावी आणि मंदिराचे प्रशासन अधिक सक्षम व उत्तरदायी व्हावे, हाच या भव्य उपक्रमामागील मुख्य उद्देश आहे. या प्रक्रियेमुळे जगन्नाथ मंदिराच्या वैभवात भर पडणार असून पारदर्शकता अधिक दृढ होईल.