📅 दिनांक 18 ऑगस्ट : इतिहासात आजच्या दिवशी काय घडलं?

दिनविशेष

दिनांक १८ ऑगस्ट २०२६

मंगळवार · इतिहासातील आजचा दिवस

🌍 आजचा विशेष: दिनांक १८ ऑगस्ट २०२६ रोजी श्रावण शुद्ध पंचमी असून ही ‘नागपंचमी’ आहे. (मुंबई प्रमाण वेळेनुसार चंद्रोदय सकाळी १०:०५). नागपंचमी हा हिंदू धर्मातील एक महत्त्वाचा सण असून या दिवशी नागाची पूजा केली जाते. शेती आणि निसर्गाचे रक्षण करणाऱ्या नागदेवतेविषयी कृतज्ञता व्यक्त करणे हा या सणामागील मुख्य उद्देश आहे. पौराणिक कथेनुसार, भगवान श्रीकृष्णाने कालिया नागाचे मर्दन करून त्याला यमुना नदीतून जाण्यास सांगितले, तो दिवस नागपंचमी म्हणून ओळखला जातो.

१महाराष्ट्र घटना २भारत घटना १जग घटना १शोध/तंत्रज्ञान १जयंती १स्मृतिदिन

🏆 आजचे विशेष दिन

🌍 जागतिक दिन

जागतिक हेलियम दिन (World Helium Day). १८६८ मध्ये आजच्याच दिवशी फ्रेंच खगोलशास्त्रज्ञ ज्युल्स जानसेन यांनी भारतात सूर्यग्रहणाचा अभ्यास करताना हेलियम या घटकाचा शोध लावला होता. त्या ऐतिहासिक घटनेच्या स्मरणात हा दिवस साजरा केला जातो.

🇮🇳 राष्ट्रीय दिन

आज या प्रकारची नोंद उपलब्ध नाही.

🚩 महाराष्ट्र दिन

आज या प्रकारची नोंद उपलब्ध नाही.

🚩 महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या घटना

१९००

पुणे येथे भारत इतिहास संशोधक मंडळाची पूर्वपीठिका मानल्या जाणाऱ्या संशोधन कार्याची सुरुवात.

इतिहासकार ग. ह. खरे आणि इतिहास संशोधकांनी महाराष्ट्रातील मोडी कागदपत्रे आणि ऐतिहासिक दस्तऐवज संकलित करण्याच्या मोहिमेची पायाभरणी आजच्या दिवशी केली.

🇮🇳 भारतातील महत्त्वाच्या घटना

१९४५

नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांचे विमान अपघातात निधन (विवादित/इतिहास नोंद).

तैवानमधील ताइपेई येथे नेताजींच्या विमानाचा अपघात झाल्याचे मानले जाते. आझाद हिंद सेनेचे प्रमुख आणि भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील महान नेते म्हणून त्यांचे योगदान अतुलनीय आहे.

१९५१

खडगपूर येथे भारतातील पहिल्या ‘इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ तंत्रज्ञान’ (IIT Kharagpur) चे औपचारिक उद्घाटन.

भारताचे पहिले शिक्षणमंत्री मौलाना अबुल कलाम आझाद यांच्या हस्ते या संस्थेचे उद्घाटन झाले. यामुळे भारतातील आधुनिक अभियांत्रिकी आणि तांत्रिक शिक्ष पाया रचला गेला.

🌎 जगातील महत्त्वाच्या घटना

१६४८

तुर्कस्तानच्या ऑट्टोमन साम्राज्यात सुलतान इब्राहिमचा पाडाव.

ऑट्टोमन साम्राज्यातील राजकीय अस्थिरतेच्या काळात सुलतान इब्राहिमला पदावरून हटवून त्याच्या सात वर्षांच्या मुलाला (मुहम्मद चौथा) गादीवर बसवण्यात आले.

🔬 आजचा शोध / तंत्रज्ञान

१८६८

‘हेलियम’ (Helium) या वायूचा शोध

👤 ज्युल्स जानसेन (Jules Janssen – फ्रेंच खगोलशास्त्रज्ञ) आणि जोसेफ नॉर्मन लॉकियर

१८ ऑगस्ट १८६८ रोजी गुंटूर (आंध्र प्रदेश, भारत) येथे लागलेल्या पूर्ण सूर्यग्रहणाच्या वेळी सौर स्पेक्ट्रमचा (Solar Spectrum) अभ्यास करताना जानसेन यांना एका पिवळ्या रेषेचा (Yellow Line) शोध लागला, जो पृथ्वीवर तोपर्यंत अज्ञात असलेला वायू ‘हेलियम’ होता.

🌍 परिणाम: हेलियम हा विश्वातील दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वात मुबलक वायू असून आजच्या काळात एमआरआय (MRI) मशीन्स, क्रायोजेनिक्स आणि वैद्यकीय उपकरणांमध्ये याचा प्रचंड वापर होतो.

🎂 जयंती

पंडित विष्णू दिगंबर पलुस्कर १८७२ – १९३१

📍 जन्मस्थळकुरूंदवाड (सांगली, महाराष्ट्र)

👨‍👩‍👧 कुटुंबएका वारकरी/कीर्तनकार कुटुंबात जन्म.

📝 परिचय भारतीय शास्त्रीय संगीताचे महान गायक आणि संगीतप्रसारक.

⭐ योगदान १९०१ मध्ये लाहोर येथे ‘गंधर्व महाविद्यालय’ या संगीत संस्थेची स्थापना केली. ‘रघुपती राघव राजा राम’ या भजनाला त्यांनीच लोकप्रिय संगीतबद्ध केले.

🤔 रंजक माहिती लहानपणी एका अपघातात डोळ्यांची दृष्टी गमावूनही त्यांनी शास्त्रीय संगीतात अगाध ज्ञान मिळवले.

🪔 स्मृतिदिन

वसंतराव नाईक १९१३ – १९७९

📍 जन्मस्थळगहूली (यवतमाळ, महाराष्ट्र)

🎯 क्षेत्रशेतकरी/बंजारा समाजात जन्म.

📝 परिचय महाराष्ट्राचे प्रदीर्घ काळ (११ वर्षे) राहिलेले माजी मुख्यमंत्री.

⭐ योगदान महाराष्ट्रात ‘हरित क्रांती’ आणि ‘रोजगार हमी योजना’ (EGS) ची प्रभावी अमलबजावणी केली. कृषी विद्यापीठांची स्थापना केली.

🤔 रंजक माहिती महाराष्ट्रात सलग सर्वाधिक काळ मुख्यमंत्री राहण्याचा विक्रम आजही त्यांच्याच नावावर आहे.

🎉 आज वाढदिवस असलेल्या प्रसिद्ध व्यक्ती

गुलजार (संपूरण सिंग कालरा) जन्म: माहिती उपलब्ध नाही

📍 जन्मस्थळदीना (आता पाकिस्तानमध्ये)

🎯 क्षेत्रसाहित्य, चित्रपट (गीतकार, दिग्दर्शक व कवी).

👨‍👩‍👧 कुटुंब व्यावसायिक पंजाबी कुटुंब.

📝 परिचय भारतातील अत्यंत प्रतिभावान कवी, चित्रपट दिग्दर्शक आणि गीतकार.

⭐ विशेष कामगिरी ऑस्कर पुरस्कार (Jai Ho गाण्यासाठी), दादासाहेब फाळके पुरस्कार आणि पद्मभूषण विजेते.

🤔 रंजक माहिती चित्रपटांत येण्यापूर्वी ते मुंबईत एका मोटर गॅरेजमध्ये मेकॅनिक/गाड्यांना रंग देण्याचे काम करायचे.

📖 विशेष उल्लेख

आयआयटी खडगपूरची स्थापना (१८ ऑगस्ट १९५१): भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर देशाच्या औद्योगिक व तांत्रिक विकासासाठी उच्च दर्जाच्या अभियंत्यांची आणि संशोधकांची गरज होती. या उद्देशाने सर सरकार (नलिनी रंजन सरकार समिती) यांच्या शिफारसीनुसार खडगपूर (पश्चिम बंगाल) येथील एका जुन्या ब्रिटिश तुरुंगाच्या इमारतीत ‘इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ तंत्रज्ञान’ (IIT) ची पायाभरणी झाली. १८ ऑगस्ट १९५१ रोजी भारताचे शिक्षणमंत्री मौलाना अबुल कलाम आझाद यांनी याचे औपचारिक उद्घाटन केले.

या संस्थेने भारताच्या तांत्रिक शिक्षण क्षेत्रात क्रांती घडवून आणली. आज जगातील अग्रगण्य तंत्रज्ञान संस्थांमध्ये ‘आयआयटी’चा समावेश होतो. गुगलचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) सुंदर पिचाई यांच्यासह अनेक जागतिक दर्जाचे दिग्गज या संस्थेचे माजी विद्यार्थी आहेत.

देशाच्या नवउद्योग आणि तंत्रज्ञान विकासाचा पाया रचणारी ही घटना अत्यंत महत्त्वाची ठरली.

💡 आणखी थोडं

💡 तुम्हाला माहिती आहे का?

१८६८ मध्ये १८ ऑगस्ट रोजी लागलेला ‘हेलियम’ वायूचा शोध हा थेट पृथ्वीवर न लागता, सूर्याच्या स्पेक्ट्रमचा अभ्यास करताना लागला होता. म्हणूनच ग्रीक सूर्यदेवता ‘हेलिओस’ (Helios) वरून या वायूचे नाव ‘हेलियम’ ठेवण्यात आले!

❓ आजचा प्रश्न

तुम्हाला काय वाटते — आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या आणि एआयच्या (AI) युगात भारताच्या कृषी आणि शिक्षण क्षेत्राला कोणत्या नव्या क्रांतीची सर्वाधिक गरज आहे?

💬 तुमचे मत

तुम्हाला ही ऐतिहासिक माहिती कशी वाटली? कमेंट करून नक्की कळवा आणि तुमच्या मित्रांसोबत शेअर करा!