मुसळधार पावसामुळे गंगा नदीने रौद्ररूप धारण केले आहे. पटणामधील गांधी घाट येथे गंगेची जलपातळी धोक्याच्या चिन्हावरून १२७ सेंटीमीटरने वर पोहोचली आहे.दीघा घाट आणि श्रीपालपूर परिसरातही पाणी धोकादायक पातळी ओलांडून वाहत आहे.
१२७
गांधी घाटावर धोक्याच्या चिन्हाच्या वरील पाणी (सेंटीमीटर)
५.५४
इंद्रपुरी बॅरेजमधून सोडलेले पाणी (लाख क्युसेक)
१२
सखल भागांत तैनात सरकारी नौका
१३
पूर परिस्थितीमुळे प्रभावित बिहारमधील जिल्हे
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
मुसळधार पाऊस आणि बॅरेजमधील विसर्गामुळे पाटण्यातील गांधी घाटावर गंगा नदी धोक्याच्या चिन्हाच्या १२७ सेमी वरून प्रवाहित.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
केंद्रीय जल आयोग (CWC), बिहार आपत्ती व्यवस्थापन विभाग आणि पाटणा जिल्हा प्रशासन.
तात्कालिक परिणाम
दियारा व मनेर, दानापूर आणि बख्तियारपूरच्या सखल भागात पुराचे पाणी घुसल्याने नागरिकांचे तातडीने स्थलांतर सुरू.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
आपत्ती व्यवस्थापन कक्षाकडून २४ तास देखरेख; एनडीआरएफ व एसडीआरएफच्या तुकड्या बाधित भागात तैनात.
गांधी घाटावर जलपातळीत प्रचंड वाढ
नेपाळ आणि वरच्या भागात झालेल्या मुसळधार पावसामुळे गंगेच्या पाण्याचा दाब प्रचंड वाढला आहे. पाण्याच्या पातळीने धोकादायक पातळी ओलांडल्याने किनाऱ्यावरील भागांना सतर्कतेचा इशारा दिला आहे.
- गांधी घाटासोबतच दीघा घाटावरही पाणी धोक्याच्या चिन्हाच्या ६१ सेमी वरून वाहत आहे.
- पुनपुन नदी श्रीपालपूर येथे धोक्याच्या पातळीपेक्षा २.०१ मीटरने वर पोहोचली आहे.
इंद्रपुरी बॅरेजमधून पाण्याचा विसर्ग आणि सखल भागांना धोका
इंद्रपुरी बॅरेजमधून ५.५४ लाख क्युसेकपेक्षा जास्त पाणी सोडल्याने सोन नदीच्या पात्रात मोठी वाढ झाली आहे. या पाण्याचा थेट ताण गंगेच्या पात्रावर पडला असून मनेर, दानापूर, बख्तियारपूर आणि मोकामा या भागांतील किनाऱ्यावरील वस्त्या पाण्याखाली गेल्या आहेत. प्रशासनाने १२ सरकारी नौकांच्या साहाय्याने अडकलेल्या नागरिकांना सुरक्षितस्थळी हलवण्याची मोहीम राबवली आहे. समस्तीपूरमधील मोहीउद्दीनगर, हाथीदह आणि कहलगाव येथेही गंगेचे पाणी धोक्याच्या चिन्हाच्या वर आहे. जलसंपदा विभागाचे पथक रात्रंदिवस तटबंधांची पाहणी करत आहे. परिस्थिती नियंत्रणात ठेवण्यासाठी मुख्य नियंत्रण कक्षातून पाळत ठेवली जात आहे.
“गंगेच्या जलपातळीवर २४ तास लक्ष ठेवले जात आहे. पुराचा धोका लक्षात घेऊन एनडीआरएफ आणि मदत पथकांना सज्ज राहण्याचे आदेश दिले आहेत.”
— आपत्ती व्यवस्थापन आयुक्त, बिहार“वरच्या भागातील पाऊस आणि बॅरेजमधील विसर्गामुळे जलपातळीत वाढ झाली आहे. सध्या सर्व सुरक्षा तटबंध मजबूत आणि सुरक्षित आहेत.”
— मुख्य अभियंता, केंद्रीय जल आयोग- पूरग्रस्तांसाठी तात्पुरते निवारा केंद्र आणि अन्न पाकिटांचे वाटप सुरू.
- वाहतुकीस अडथळा निर्माण झालेल्या भागांत जलमार्गाचा वापर करून मदतकार्य.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| मुख्य नदी | गंगा नदी (गांधी घाट) | कार्यरत |
| सद्य जलपातळी | धोक्याच्या १२७ सेमी वर | नोंदवले |
| विसर्ग क्षमता | ५.५४ लाख क्युसेक (इंद्रपुरी) | पूर्ण |
| आपत्ती पथके | एनडीआरएफ / एसडीआरएफ | सज्जता |
पार्श्वभूमी
बिहारमधील मान्सून आणि पुराचा भूतकाळ
बिहारमध्ये दरवर्षी मान्सूनच्या काळात नेपाळ आणि शेजारील राज्यांत होणाऱ्या अतिवृष्टीमुळे पूरपरिस्थिती निर्माण होते. २०१६ मध्ये गांधी घाट येथे गंगेने ५०.५२ मीटरची आतापर्यंतची सर्वोच्च पातळी गाठली होती. चालू मान्सून हंगामात गंगा, कोसी आणि गंडक नद्यांना आलेला पूर प्रशासनासाठी मोठे आव्हान ठरत आहे. जलसंपदा विभागाने अनिसाबाद येथील केंद्रातून पुढील ४८ तासांच्या पावसाचा आणि जलपातळीचा अंदाज बांधून इशारा यंत्रणा कार्यान्वित केली आहे. भविष्यातील धोका टाळण्यासाठी कायमस्वरूपी आपत्ती व्यवस्थापन योजना राबवण्याची प्रक्रिया प्रशासकीय स्तरावर विचाराधीन आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन जिल्हा प्रशासनाने २४ तास वॉर रूम सुरू केली आहे. एनडीआरएफ आणि स्थानिक पोलिसांच्या मदतीने जलमय भागांतून नागरिकांना सुरक्षित स्थलांतरित केले जात आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर शेती आणि स्थानिक व्यापारावर प्रतिकूल परिणाम झाला आहे. पुराच्या पाण्यामुळे भाजीपाला पुरवठा आणि वाहतूक व्यवस्थेत खंड पडला आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम घरदारांचे नुकसान आणि विस्थापनाच्या त्रासाच्या रूपात दिसून येत आहे. सखल भागातील नागरिकांना तात्पुरत्या पुनर्वसन केंद्रांचा आधार घ्यावा लागत आहे.
बाधित नागरिक आणि शेतकरी
बाधित नागरिक आणि शेतकरी यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून उभी पिके पाण्याखाली गेल्यामुळे मोठे आर्थिक नुकसान सहन करावे लागत आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
गंगेची वाढती जलपातळी आणि पूर व्यवस्थापनाचे आव्हान — पाटण्यातील गांधी घाट येथे गंगेने धोक्याची पातळी ओलांडून १२७ सेमी वर पोहोचणे आणि सर्वोच्च पातळीकडे वाटचाल करणे ही अत्यंत चिंतेची बाब आहे. दरवर्षी मान्सूनच्या काळात बिहारला महापुराचा तडाखा बसतो. ५.५४ लाख क्युसेक पाण्याचा विसर्ग झाल्यानंतर सखल भागांत निर्माण झालेली स्थिती प्रशासकीय नियोजनाची चाचणी घेणारी ठरत आहे. जलसंपदा विभाग आणि आपत्ती व्यवस्थापनाने वेळीच मदतकार्य सुरू केले असले तरी कायमस्वरूपी उपाययोजनांची गरज पुन्हा एकदा अधोरेखित झाली आहे. तटबंधांची सुरक्षा, अचूक जल-अंदाज आणि वेळेवर स्थलांतर या त्रिसूत्रीचा प्रभावी वापर करून नागरिकांच्या जीवित आणि वित्तहानीचे रक्षण करणे हेच प्रशासनाचे प्राथमिक कर्तव्य आहे.