भारत आणि घाना या दोन देशांनी विज्ञान, शिक्षण, क्षमता बांधणी आणि कृषी संशोधनाच्या क्षेत्रात परस्पर सहकार्य वाढवण्यासाठी दोन महत्त्वपूर्ण सामंजस्य करारांवर स्वाक्षऱ्या केल्या आहेत. परराष्ट्र मंत्री डॉ. एस. जयशंकर यांच्या तीन देशांच्या अधिकृत आफ्रिका दौऱ्यादरम्यान या द्विपक्षीय करारांची औपचारिक देवाणघेवाण झाली.
२
स्वाक्षरी केलेले सामंजस्य करार (MoUs)
३
परराष्ट्र मंत्र्यांच्या दौऱ्यातील आफ्रिकन देश
४
सहकार्याची मुख्य क्षेत्रे
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
भारत आणि घाना दरम्यान वैज्ञानिक संशोधन, शिक्षण आणि कृषी विकासासाठी दोन सामंजस्य करार पूर्ण झाले आहेत. डॉ. एस. जयशंकर यांच्या उपस्थितीत करारांची देवाणघेवाण झाली.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
भारताचे परराष्ट्र मंत्री डॉ. एस. जयशंकर, घानाचे परराष्ट्र मंत्री सॅम ओकुडझेटो अब्लाक्वा आणि घानाचे अध्यक्ष जॉन द्रमाणी महामा या आंतरराष्ट्रीय घडामोडीशी थेट जोडले गेले आहेत.
तात्कालिक परिणाम
दोन्ही देशांमधील उच्च शैक्षणिक संस्था, वैज्ञानिक आणि कृषी संशोधकांमध्ये संयुक्त संशोधन प्रकल्प राबवण्याचा मार्ग खुला झाला आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
भारतीय परराष्ट्र मंत्रालय आणि घानाच्या परराष्ट्र व्यवहार मंत्रालयाने द्विपक्षीय व्यापार, संरक्षण, आरोग्य आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील भागीदारी अधिक मजबूत करण्याचे स्पष्ट संकेत दिले आहेत.
शैक्षणिक आणि वैज्ञानिक क्षेत्रातील परस्पर भागीदारी
भारतीय संस्था आणि घानाच्या शैक्षणिक केंद्रामध्ये थेट वैज्ञानिक सहकार्याची नवी चौकट निर्माण झाली आहे.
- झूलॉजिकल सर्व्हे ऑफ इंडिया आणि युनिव्हर्सिटी ऑफ घाना यांच्यात वैज्ञानिक संशोधन मोहीम सुरू झाली आहे.
- क्षमता बांधणी आणि शैक्षणिक देवाणघेवाणीतून दोन्ही देशांतील संशोधकांना आधुनिक तंत्रज्ञानाचा लाभ मिळेल.
कृषी संशोधन आणि दक्षिण-दक्षिण सहकार्याला गती
भारतीय कृषी संशोधन परिषद (ICAR) आणि घानाची CSIR-क्रॉप्स रिसर्च इन्स्टिट्यूट यांच्यातील करारामुळे कृषी क्षेत्रातील संशोधन आणि शिक्षणात क्रांती घडवण्याचे लक्ष्य ठेवण्यात आले आहे. अक्रा येथे घानाचे परराष्ट्र मंत्री सॅम ओकुडझेटो अब्लाक्वा आणि डॉ. एस. जयशंकर यांच्यात झालेल्या व्यापक चर्चेदरम्यान व्यापार, गुंतवणूक, औषधनिर्माण, विकास आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील सहकार्य वाढवण्यावर भर देण्यात आला. याशिवाय आफ्रिकन युनियन (AU) आणि वेस्ट आफ्रिकन देशांच्या आर्थिक समुदायासोबत (ECOWAS) भारताचे संबंध अधिक दृढ करण्यावर दोन्ही नेत्यांचे एकमत झाले. डॉ. जयशंकर यांनी घानाचे अध्यक्ष जॉन द्रमाणी महामा यांची भेट घेऊन दोन्ही देशांतील ऐतिहासिक मैत्रीला अधिक मजबूत करण्याचे उद्दिष्ट स्पष्ट केले.
“भारत आणि घाना दरम्यान झालेले करार वैज्ञानिक संशोधन आणि कृषी शिक्षणाला नवी दिशा देतील. दक्षिण-दक्षिण सहकार्याच्या माध्यमातून दोन्ही देश विकासाची नवी शिखरे गाठतील.”
— डॉ. एस. जयशंकर, परराष्ट्र मंत्री, भारत सरकार“भारतासोबतची ही भागीदारी घानाच्या कृषी आणि वैज्ञानिक क्षेत्रासाठी अत्यंत मोलाची आहे. या करारांमुळे आमच्या शिक्षण आणि संशोधन व्यवस्थेला मोठे पाठबळ मिळेल.”
— सॅम ओकुडझेटो अब्लाक्वा, परराष्ट्र मंत्री, घाना- ICAR आणि घानाची CSIR-क्रॉप्स संशोधन संस्था एकत्र येऊन पिकांच्या उत्पादकतेवर संशोधन करतील.
- आफ्रिकन युनियन आणि वेस्ट आफ्रिकन देशांच्या आर्थिक समुदायासोबत प्रादेशिक सहकार्य वाढवण्यात येईल.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| करार प्रकार | द्विपक्षीय सामंजस्य करार | पूर्ण |
| मुख्य क्षेत्र | विज्ञान, शिक्षण, कृषी | प्रगतीपथावर |
| स्थान | अक्रा, घाना | नोंदवले |
| भागीदारी स्वरूप | दक्षिण-दक्षिण सहकार्य | कार्यरत |
पार्श्वभूमी
भारत-घाना संबंध आणि आफ्रिका मुत्सद्देगिरीची पार्श्वभूमी
भारत आणि घाना यांच्यात ऐतिहासिक काळापासून दृढ आणि स्नेहाचे संबंध राहिले आहेत. दोन्ही देश ग्लोबल साऊथचे महत्त्वाचे घटक मानले जातात. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या घाना दौऱ्यानंतर दोन्ही देशांतील द्विपक्षीय संबंधांना मोठी गती मिळाली आहे. डॉ. एस. जयशंकर यांचा घाना, कोट डिव्होआर आणि इथिओपिया हा तीन देशांचा दौरा याच धोरणात्मक सहकार्याचा भाग आहे. आफ्रिकन खंडातील देशांसोबत विकास, क्षमता बांधणी, आरोग्य आणि कृषी क्षेत्रात एकत्र काम करण्याची भारताची भूमिका या करारांमधून पुन्हा एकदा स्पष्ट झाली आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन परराष्ट्र मंत्रालयाने आफ्रिकन देशांशी राजनैतिक आणि प्रशासकीय संबंध अधिक मजबूत करण्यासाठी विशेष कृती आराखडा तयार केला आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर कृषी तंत्रज्ञान, बियाणे, औषधनिर्माण आणि शैक्षणिक सेवा क्षेत्रातील भारतीय कंपन्यांना आफ्रिकन बाजारात नवीन संधी उपलब्ध होतील.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम आंतरराष्ट्रीय स्तरावर अन्नसुरक्षा आणि कृषी उत्पादन वाढण्याच्या रूपाने दिसून येईल.
शैक्षणिक व संशोधन क्षेत्र
शैक्षणिक व संशोधन क्षेत्र यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून दोन्ही देशांतील विद्यार्थी आणि वैज्ञानिकांना संयुक्त संशोधनाच्या नव्या संधी उपलब्ध होतील.
संपादकीय दृष्टिकोन
ग्लोबल साऊथच्या सबलीकरणाचा नवा अध्याय
भारत आणि घाना दरम्यान झालेले सामंजस्य करार हे केवळ दोन देशांतील औपचारिक करार नसून ग्लोबल साऊथच्या सहकार्याला मिळालेली नवी दिशा आहे. कृषी संशोधन आणि विज्ञानासारख्या पायाभूत क्षेत्रांमध्ये परस्पर सहकार्य वाढवल्याने दोन्ही देशांतील वैज्ञानिक क्षमतेचा विकास होईल. आफ्रिकन खंडातील देशांसोबत विश्वासू भागीदार म्हणून काम करण्याची भारताची भूमिका जागतिक पटलावर अधिक मजबूत होत आहे. या करारांची वेळेत अंमलबजावणी झाल्यास कृषी उत्पादन वाढीसोबतच संशोधन क्षेत्रात दूरगामी सकारात्मक बदल घडतील.
