पॅट परीक्षेच्या नव्या तारखा जाहीर
दि. 03दि. 03 । ऑक्टोबर । 2026
राज्यातील शाळांमधील इयत्ता दुसरी ते आठवीच्या विद्यार्थ्यांसाठी नियतकालिक मूल्यमापन चाचणीचे राज्यस्तरीय वेळापत्रक अधिकृतपणे जाहीर केले आहे. या नवीन वेळापत्रकानुसार प्रथम भाषा, गणित आणि इंग्रजी या तीन प्रमुख विषयांची राज्यस्तरीय चाचणी एप्रिल महिन्यात तीन टप्प्यांत घेतली जाणार आहे.
११ एप्रिल
भाषा विषय चाचणी
१५ एप्रिल
गणित विषय चाचणी
२२ एप्रिल
इंग्रजी विषय चाचणी
२ मे
उन्हाळी सुट्टी प्रारंभ
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषदेने इयत्ता दुसरी ते आठवीसाठी ‘पॅट’ चाचणीचे वेळापत्रक प्रसिद्ध केले असून एप्रिल महिन्यात तीन विषयांच्या परीक्षा नियोजित केल्या आहेत. वाढत्या उन्हाळ्यामुळे आणि निकालासाठी वेळ कमी मिळत असल्याने शिक्षकांचा याला विरोध आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद (SCERT), महाराष्ट्र राज्य शिक्षण विभाग, प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षण संचालनालय आणि महाराष्ट्र राज्य प्राथमिक शिक्षक समितीचे पदाधिकारी या संपूर्ण घडामोडीत मुख्य घटक आहेत.
तात्कालिक परिणाम
राज्यस्तरीय वेळापत्रकामुळे शाळांना उर्वरित विषयांच्या परीक्षांचे आयोजन स्वतःच्या स्तरावर करावे लागत आहे. एप्रिलच्या मध्यातील तीव्र उकाड्यात सलग परीक्षा पार पाडण्याचे आव्हान शाळा प्रशासनासमोर उभे ठाकले आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
एससीईआरटी आणि सहसंचालकांनी परीक्षा वेळापत्रकात कोणताही बदल न करता निर्धारित तारखांनुसारच परीक्षा घेण्याचे स्पष्ट केले आहे. परीक्षा काळात १०० टक्के शाळाभेटी आणि गुणवत्तेची तपासणी करण्याचे आदेश अधिकाऱ्यांना दिले आहेत.
चाचणीचे नियोजन आणि स्वरूप
राज्यभरातील सर्व शासकीय, स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या आणि अनुदानित शाळांमधील इयत्ता दुसरी ते आठवीच्या विद्यार्थ्यांसाठी ही केंद्रीय चाचणी आयोजित केली जात आहे. यामध्ये तीन मूलभूत विषयांचे मूल्यांकन केले जाईल.
- प्रथम भाषा, गणित आणि तृतीय भाषा (इंग्रजी) या तीन विषयांसाठीच राज्यस्तरीय वेळापत्रक लागू राहील.
- इतर उर्वरित विषयांच्या परीक्षा स्थानिक परिस्थितीनुसार शाळास्तरावर घेण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
परीक्षा वेळापत्रक आणि शिक्षकांचे आक्षेप
राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषदेने (SCERT) जाहीर केलेल्या सुधारीत परिपत्रकानुसार संकलित मूल्यमापन चाचणी एप्रिल महिन्यात आयोजित केली आहे. या वेळापत्रकानुसार पहिली चाचणी ११ एप्रिल, दुसरी १५ एप्रिल आणि तिसरी चाचणी २२ एप्रिल रोजी निश्चित केली आहे. तिसऱ्या पेपरची तारीख २२ एप्रिल असल्यामुळे शिक्षक संघटनांनी यावर तीव्र नाराजी व्यक्त केली आहे. २ मे पासून शाळांना उन्हाळी सुट्ट्या सुरू होत असल्याने अवघ्या सात ते आठ दिवसांत सर्व उत्तरपत्रिका तपासणे, गुणनोंदणी करणे आणि प्रगती पुस्तके तयार करणे अत्यंत कठीण जाणार आहे. शेवटचा पेपर २२ एप्रिलऐवजी १५ एप्रिललाच घ्यावा अशी मागणी शिक्षक संघटनांनी केली आहे.
“पॅट चाचणीचा शेवटचा पेपर २२ एप्रिल ऐवजी १५ एप्रिललाच घ्यावा. २२ एप्रिलनंतर निकाल तयार करण्यासाठी अत्यंत कमी वेळ मिळतो. २ मेपासून सुट्टी असल्याने गुणनोंदणी आणि निकालपत्रके तयार करणे ही शिक्षकांसाठी मोठी कसरत ठरणार आहे.”
— शैलेन्द्र दहातोंडे, सरचितणीस, शिक्षक समिती“संपूर्ण राज्याला एकच वेळापत्रक देण्याऐवजी फक्त तीन महत्त्वाच्या विषयांचे वेळापत्रक दिले आहे. त्यानुसार इतर विषयांच्या परीक्षा शाळा स्तरावर घेणे अधिक सोयीचे ठरेल आणि नियोजनात सुलभता येईल.”
— राजेश सावरकर, राज्य प्रसिद्धी प्रमुख, महाराष्ट्र राज्य प्राथमिक शिक्षक समिती| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| परीक्षा प्रकार | नियतकालिक मूल्यमापन चाचणी (PAT) | घोषित |
| संबंधित इयत्ता | इयत्ता २ री ते ८ वी | लागू |
| मुख्य विषय | भाषा, गणित, इंग्रजी | निश्चित |
| तपासणी निकष | १० टक्के उत्तरपत्रिकांची यादृच्छिक तपासणी | बंधनकारक |
पार्श्वभूमी
‘पॅट’ परीक्षेची पार्श्वभूमी आणि पुढील दिशा
विद्यार्थ्यांची इयत्तानिहाय अध्ययन निष्पत्ती आणि शैक्षणिक प्रगती तपासण्यासाठी राज्य स्तरावरून नियतकालिक मूल्यमापन चाचणी (PAT) दरवर्षी घेतली जाते. शैक्षणिक वर्षाच्या शेवटी विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत क्षमतांची पडताळणी करणे हा या चाचणीचा मुख्य उद्देश असतो. चालू शैक्षणिक वर्षात मार्च महिन्यात जाहीर झालेल्या परिपत्रकानंतर परीक्षांच्या तारखांवरून वाद निर्माण झाला होता. शिक्षण विभागाने सहसंचालकांच्या सहीने स्पष्टीकरण जारी करून परीक्षा निश्चित वेळापत्रकानुसारच घेण्याचे निर्देश दिले आहेत. चाचणी संपल्यानंतर अधिकाऱ्यांमार्फत १०० टक्के शाळांना प्रत्यक्ष भेटी देऊन १० टक्के उत्तरपत्रिकांची पुनरतपासणी केली जाणार आहे. या माहितीच्या आधारे पुढील शैक्षणिक वर्षासाठी प्रत्येक विद्यार्थ्याचा विशेष कृतिकार्यक्रम तयार करण्यात येणार आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन शिक्षण विभागाने सर्व विभागीय उपसंचालक आणि शिक्षणाधिकाऱ्यांना सतर्क राहण्याच्या सूचना दिल्या आहेत. चाचणी काळात गैरप्रकार टाळण्यासाठी आणि पारदर्शकता राखण्यासाठी भरारी पथकांची नियुक्ती केली आहे. शंभर टक्के शाळाभेटींचे उद्दिष्ट ठेवून अधिकारी वर्ग प्रत्यक्ष मैदानावर उतरून परीक्षा केंद्रांचे निरीक्षण करणार आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर थेट आर्थिक फेरबदल होणार नसले तरी शैक्षणिक शैक्षणिक साहित्य, छपाई आणि स्टेशनरी पुरवठादारांवर याचा अप्रत्यक्ष प्रभाव पडेल. प्रश्नपत्रिका छपाई आणि वितरण प्रक्रियेमुळे स्थानिक वाहतूक व पुरवठा साखळीत तात्पुरती हालचाल दिसून येईल. उन्हाळी सुट्ट्यांच्या खरेदीवरही परीक्षांच्या या सुधारित नियोजनाचा परिणाम दिसून येईल.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम मुलांच्या अभ्यासाच्या वेळापत्रकावर आणि कौटुंबिक नियोजनावर होत आहे. एप्रिलच्या कडक उन्हात मुलांना शाळेत पाठवताना पालकांना काळजी वाटत आहे. परीक्षा २२ एप्रिलपर्यंत चालणार असल्यामुळे उन्हाळ्याच्या सुट्टीत गावी जाण्याचे किंवा प्रवासाचे नियोजन करणाऱ्या पालकांना आपले बेत ऐनवेळी बदलावे लागत आहेत.
संबंधित वर्ग (विद्यार्थी आणि शिक्षक)
विद्यार्थी आणि शिक्षक यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून परीक्षा आणि निकालाच्या नियोजनाचा ताण दोन्ही घटकांवर पडत आहे. तीव्र उकाड्यात एकाग्रतेने परीक्षा देणे विद्यार्थ्यांसाठी आव्हानात्मक ठरेल. दुसऱ्या बाजूला शिक्षकांना अवघ्या काही दिवसांत शेकडो उत्तरपत्रिका तपासून निकाल तयार करावा लागणार आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
शैक्षणिक नियोजन आणि व्यवहार्यतेचा मेळ
राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषदेने (SCERT) विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक गुणवत्तेचा आलेख तपासण्यासाठी ‘पॅट’ परीक्षेचे एकसमान वेळापत्रक तयार केले आहे. मात्र, धोरण ठरवताना प्रशासकीय सोयीसोबतच भौगोलिक परिस्थिती आणि प्रत्यक्ष काम करणाऱ्या शिक्षकांच्या अडचणींचा विचार करणे तितकेच गरजेचे असते. एप्रिल महिन्यातील वाढता उन्हाळा आणि २ मे पासून लागणाऱ्या सुट्ट्या लक्षात घेता निकाल तयार करण्यासाठी मिळणारा अवघा सात-आठ दिवसांचा कालावधी व्यावहारिकदृष्ट्या खूपच कमी आहे. गुणवत्तेची तपासणी करणे हे निश्चितच स्वागतार्ह पाऊल आहे, परंतु परीक्षांचे वेळापत्रक थोडे आधी किंवा अधिक लवचिक ठेवले असते तर शिक्षकांवरील ताण कमी झाला असता आणि विद्यार्थ्यांवरही उकाड्याचा प्रतिकूल परिणाम झाला नसता. आगामी काळात अशा केंद्रीय चाचण्यांचे नियोजन करताना शिक्षण विभागाने सर्व घटकांशी चर्चा करून अधिक व्यावहारिक मार्ग काढणे हिताचे ठरेल.