एमएमआरडीएचे अभियांत्रिकी क्षेत्रातील यश
दि. 25दि. 25 । ऑगस्ट । 2026
मुंबई – मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरणाच्या ऑरेंज गेट ते मरीन ड्राइव्ह दुहेरी बोगदा प्रकल्पात मावळा टीबीएम यंत्राने मध्य आणि हार्बर रेल्वेच्या सात रुळांखालून भुयारीकरणाचा टप्पा सुरक्षित पार पाडला.
७
रेल्वे रूळ भुयारीकरण पूर्ण
२३
मीटर भूगर्भातील खोली
५४
मीटर भुयारीकरण पाच दिवसांत
८,०५६
कोटी रुपये प्रकल्प खर्च
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
मावळा टनेल बोअरिंग मशीनने भायखळा आणि मस्जिद बंदर स्थानकांदरम्यान सात रेल्वे रुळांच्या २३ मीटर खालून ५४ मीटर लांबीचे भुयारीकरण पूर्ण केले असून हे काम पाच दिवसांत पार पडले आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरण (एमएमआरडीए), मध्य रेल्वे प्रशासन, हार्बर रेल्वे विभाग, एल अँड टी कंपनी आणि टनेल इंजिनिअरिंग टीम यांचे यामध्ये थेट नियंत्रण आहे.
तात्कालिक परिणाम
रेल्वे वाहतूक पूर्णपणे सुरळीत ठेवून हे काम पूर्ण झाले असून टीबीएम यंत्र आता पुढील टप्प्यासाठी ग्रँट रोड आणि चर्नी रोड स्थानकांच्या दिशेने पुढे मार्गस्थ झाले आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
एमएमआरडीएने सुरक्षा मानके पाळत आणि ग्राउंड पेनिट्रेटिंग रडार (जीपीआर) तंत्रज्ञानाचा वापर करत कोणतीही अडचण न येता हे अत्यंत आव्हानात्मक भुयारीकरण यशस्वीरीत्या पूर्ण केले आहे.
रेल्वे सेवेवर कोणताही परिणाम न होता भुयारीकरण पूर्ण
एमएमआरडीएच्या या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पांतर्गत भायखळा आणि मस्जिद बंदर स्थानकांदरम्यान मध्य आणि हार्बर मार्गावरील व्यस्त रेल्वे रुळांखाली भुयारीकरण करण्याचे मोठे आव्हान प्रशासनासमोर होते. दररोज शेकडो लोकल गाड्या आणि प्रवासी गाड्यांची ये-जा सुरू असताना भूगर्भातील रचनेत कोणताही बदल होऊ न देता काम करणे आवश्यक होते. एमएमआरडीएच्या अभियांत्रिकी पथकाने ५४ मीटर अंतराचे हे क्लिष्ट काम केवळ पाच दिवसांत पूर्ण केले. या संपूर्ण प्रक्रियेदरम्यान लोकल आणि प्रवासी रेल्वे गाड्यांची वाहतूक नियमितपणे सुरू होती.
- भुयारीकरणा दरम्यान जीपीआर तंत्रज्ञानाचा वापर करून जमिनीखालील माती आणि खडकांच्या स्थितीवर सतत बारीक लक्ष ठेवण्यात आले.
- या टप्प्यानंतर आता टीबीएम यंत्र ग्रँट रोड आणि चर्नी रोड स्थानकांदरम्यान सुमारे १२० मीटर अंतराचे भुयारीकरण करणार आहे.
डिसेंबर २०२८ पर्यंत संपूर्ण प्रकल्प पूर्ण करण्याचे लक्ष्य
पूर्वमुक्त मार्गावरून थेट दक्षिण मुंबईतील मरीन ड्राइव्ह आणि कोस्टल रोडला जोडणारा हा ९.९६ किलोमीटर लांबीचा रस्ता प्रकल्प आहे. यातील ७ किलोमीटर भाग भूगर्भातून जाणार असून यामुळे पूर्व आणि पश्चिम किनारपट्टी दरम्यानचा प्रवास १५ ते २० मिनिटांवर येईल. सध्या या प्रकल्पाचे एकंदरीत १५ टक्के काम पूर्ण झाले असून एमएमआरडीएने डिसेंबर २०२८ पर्यंत संपूर्ण मार्ग वाहतुकीसाठी खुला करण्याचे नियोजन आखले आहे. ऑरेंज गेट येथील शाफ्टमधून लवकरच दुसरे टीबीएम यंत्रदेखील कामासाठी भूगर्भात उतरवले जाणार आहे.
“रेल्वे वाहतुकीला कोणताही अडथळा न निर्माण करता २३ मीटर खोलीवर सात रुळांखालील भुयारीकरणाचा टप्पा पूर्ण करणे हे अभियांत्रिकी क्षेत्रातील मोठे यश आहे.”
— एमएमआरडीए अधिकृत अधिकारी| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| प्रकल्प लांबी | ९.९६ किलोमीटर | प्रगतिपथावर |
| टीबीएम खोली | २३ मीटर भूगर्भ | पूर्ण |
| एकूण प्रगती | १५ टक्के काम | नोंदवले |
| पूर्णतेचे उद्दिष्ट | डिसेंबर २०२८ | नियोजित |
पार्श्वभूमी
रेल्वे रुळांखालील आव्हानात्मक भुयारीकरण आणि पुढील टप्पा?
दक्षिण मुंबईतील अत्यंत गजबजलेल्या भागात जुन्या-नव्या इमारती, भूमिगत वाहिन्या आणि रेल्वे मार्गिका असल्याने हा प्रकल्प अभियांत्रिकीदृष्ट्या अत्यंत गुंतागुंतीचा मानला जातो. यापूर्वी टीबीएम यंत्राने ६५० मीटर भुयारीकरण पूर्ण केले होते. आता सात रेल्वे रुळांखालील ५४ मीटरचा टप्पा पाच दिवसांत पूर्ण करून टीबीएमने नवा टप्पा गाठला आहे. पुढील काळात हे यंत्र ग्रँट रोड आणि चर्नी रोड भागातून १२० मीटरचे भुयारीकरण करेल. त्यानंतर दुसरे टीबीएम यंत्रदेखील दाखल करून कामाची गती वाढवली जाणार आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
“प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन…” सुरक्षा मानकांचे तंतोतंत पालन करण्यात आले आहे. रेल्वे आणि रस्ते वाहतूक नियमांचे नियोजन करून हे क्लिष्ट काम पूर्ण केले गेले. यामुळे सरकारी यंत्रणांमधील समन्वय स्पष्ट दिसून येतो.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
“व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर…” दळणवळण अधिक जलद होण्याची आशा निर्माण झाली आहे. पूर्व आणि पश्चिम किनारपट्टी थेट जोडल्याने व्यापार तसेच व्यावसायिक वाहतुकीचा वेळ लक्षणीयरीत्या वाचेल.
सर्वसामान्य जनता
“सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम…” सकारात्मक होणार आहे. या प्रकल्पामुळे दक्षिण मुंबईतील रस्ते वाहतुकीवरील ताण कमी होईल आणि वाहनांचा इंधन खर्च तसेच वेळेची मोठी बचत शक्य होईल.
प्रवासी आणि नागरिक
“प्रवासी आणि नागरिक यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून…” दैनंदिन प्रवासाचा वेळ ४०-५० मिनिटांवरून अवघ्या १० ते १५ मिनिटांवर येईल. रेल्वे प्रवाशांना कोणतीही अडचण न होता काम पूर्ण झाल्याने प्रवाशांना मोठा दिलासा मिळाला आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
मुंबईसारख्या अफाट लोकसंख्या आणि घनदाट लोकवस्ती असलेल्या शहरात जमिनीखालील पायाभूत सुविधांची कामे करणे अतिशय आव्हानात्मक असते. मध्य आणि हार्बर रेल्वेच्या सात रुळांखाली प्रवासी वाहतूक सुरू असताना २३ मीटर खोल भुयारीकरण यशस्वीरीत्या पूर्ण करणे ही एमएमआरडीएची आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाची मोठी कामगिरी आहे. जीपीआरसारख्या अत्याधुनिक प्रणालीचा वापर करून सुरक्षिततेची खात्री जमा करणे कौतुकास्पद ठरते. डिसेंबर २०२८ चे उद्दिष्ट गाठताना इतर टीबीएम यंत्रांचा वेळेत वापर आणि वाहतुकीचा सुरळीत समन्वय राखणे तितकेच महत्त्वाचे ठरणार आहे.