देशात साखरेचा पुरेसा साठा उपलब्ध असतानाही दर वाढल्याचे स्पष्ट झाले आहे. प्रत्यक्ष तुटवड्यापेक्षा व्यापारी वर्गाची साठेबाजी तसेच ग्राहकांकडून होणारी आगाऊ खरेदी या परिस्थितीस कारणीभूत ठरली आहे. सणासुदीच्या काळात साखरेची मागणी वाढल्याने बाजारात कृत्रिम टंचाई भासत आहे.
२७९ लाख टन
यंदाचे साखर उत्पादन
१० लाख टन
शुल्कमुक्त आयात साठा
५५ ते ५६
दर प्रति किलो (रुपये)
४० टक्के
दोन महिन्यांतील दरवाढ
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
देशात साखरेचा पुरेसा साठा असताना साठेबाजी आणि ग्राहकांच्या आगाऊ खरेदीने साखरेच्या दरात वाढ नोंदवली गेली आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
केंद्र सरकार, नागरी अन्न व नागरी पुरवठा मंत्रालय, इंडियन शुगर अँड बायो-एनर्जी मॅन्युफॅक्चरर्स असोसिएशन (इस्मा) आणि साखर व्यापारी संघटना.
तात्कालिक परिणाम
जुलैमध्ये ४८ रुपये किलो असलेला साखर दर ऑगस्ट महिन्यात ५५ ते ५६ रुपयांपर्यंत वाढला आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
केंद्र सरकारने १० लाख टन कच्च्या साखरेच्या शुल्कमुक्त आयातीला मान्यता दिली आहे.
साखरेची उपलब्धता आणि मागणीचे गणित
देशात यंदा २७९ लाख टन साखरेचे उत्पादन झाले आहे. वार्षिक वापर २८० ते २८५ लाख टन आहे.
- ऑगस्टच्या सुरुवातीला साडेतीन महिन्यांचा साखर साठा उपलब्ध होता.
- इथेनॉल निर्मितीसाठी ३० लाख टन साखर वळवण्यात आली आहे.
दरवाढीची कारणे आणि उपाययोजना
जागतिक बाजारात साखरेचे दर वाढल्याने तसेच देशांतर्गत बाजारात व्यापाऱ्यांनी साठवणूक केल्याने कृत्रिम तुटवडा तयार झाला. मोठ्या ग्राहकांनी १ ते २ महिन्यांचा आगाऊ साठा खरेदी केला. व्यापाऱ्यांची साठवणूक मर्यादा ४०० टनांवरून २०० टनांपर्यंत खाली आणण्याची मागणी करण्यात आली आहे. १० लाख टन आयात साठ्यामुळे बाजारातील उपलब्धता २५ ते २९ टक्क्यांनी वाढण्याची शक्यता आहे.
“देशात साखरेचा कोणताही तुटवडा नाही. साठेबाजी आणि आगाऊ खरेदीने दर वाढले आहेत. १० लाख टन आयातीमुळे बाजारात अतिरिक्त पुरवठा उपलब्ध होऊन दर नियंत्रणात येतील.”
— नीरज शिरगावकर, अध्यक्ष, ‘इस्मा’- उत्तर प्रदेशात रेड रॉट रोगामुळे उसाच्या काही वाणांवर परिणाम झाला आहे.
- जागतिक बाजारात साखरेचे दर ४७४ डॉलरवरून ५५२ डॉलर प्रति टनापर्यंत पोहोचले आहेत.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| वार्षिक साखर वापर | २८० ते २८५ लाख टन | नोंदवले |
| इथेनॉलसाठी वापर | ३० लाख टन | वळवले |
| कच्च्या साखरेची आयात | १० लाख टन | मंजूर |
| साखर साठा वाढ | २५ ते २९ टक्के | अंदाज |
पार्श्वभूमी
साखर बाजारपेठेतील परिस्थिती आणि आयात निर्णय
गेल्या दोन महिन्यांत साखरेच्या दरात तब्बल ४० टक्क्यांहून अधिक वाढ नोंदवली गेली. सणासुदीच्या काळात मागणी वाढल्याने दरावर ताण आला. यापूर्वी मागील वर्षाच्या सुरुवातीला ५० लाख टन साठा होता. यंदा हा साठा ३५ लाख टनांवर आला. सुमारे एक दशकानंतर प्रथमच केंद्र सरकारने एवढ्या मोठ्या प्रमाणात शुल्कमुक्त आयातीचा निर्णय घेतला आहे. या निर्णयाने बाजारातील कृत्रिम टंचाई समाप्त होण्यास मदत मिळेल.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन अन्न व नागरी पुरवठा विभागाने बाजारातील साठवणुकीवर लक्ष ठेवण्याचे संकेत दिले आहेत. साठेबाजी रोखण्यासाठी व्यापारी साठवणूक मर्यादेत घट करण्याचा प्रस्ताव विचाराधीन आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर आंतरराष्ट्रीय आणि देशांतर्गत साखर पुरवठा साखळीत मोठे बदल अपेक्षित आहेत. शुल्कमुक्त आयातीमुळे घाऊक बाजारात साखरेचे दर स्थिर राहण्यास मदत मिळेल.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम सणासुदीच्या काळातील घरगुती बजेटवर पडत आहे. आगामी काळात आयातीचा पुरवठा सुरू झाल्यावर किरकोळ बाजारात साखरेचे दर खाली येऊन दिलासा मिळेल.
साखर उत्पादक आणि शेतकरी
साखर उत्पादक आणि शेतकरी यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून इथेनॉल निर्मिती आणि निर्यातीचे धोरण संतुलित ठेवण्यास मदत होणार आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
साखर बाजारातील कृत्रिम टंचाई आणि आव्हान. देशात साखरेचा पुरेसा साठा उपलब्ध असताना केवळ साठेबाजी आणि अफवामांमुळे दर वाढणे ही गंभीर बाब आहे. ‘इस्मा’ने स्पष्ट केल्याप्रमाणे प्रत्यक्ष तुटवड्यापेक्षा कृत्रिम टंचाईने बाजारात भाव वाढवले आहेत. केंद्र सरकारने १० लाख टन कच्च्या साखरेच्या शुल्कमुक्त आयातीला दिलेली मंजुरी हा योग्य निर्णय आहे. यामुळे साठेबाजांवर चाप बसेल आणि बाजारात साखरेची उपलब्धता वाढेल. प्रशासनाने व्यापाऱ्यांच्या साठवणुकीवर कडक मर्यादा घालून साठ्याची नियमित तपासणी केली पाहिजे. सणासुदीच्या दिवसांत सर्वसामान्य ग्राहकांना दिलासा देणे ही शासनाची प्राथमिक जबाबदारी आहे.