सोल येथून चालू घडामोडींमधील एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी समोर येत असून उत्तर कोरियाने पूर्व किनाऱ्यावरून बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र डागले. अमेरिका-दक्षिण कोरिया संयुक्त लष्करी सरावाच्या पार्श्वभूमीवर हा तणाव वाढला आहे.
७०० किमी
क्षेपणास्त्राचा झालेला प्रवास
सकाळी ६:०० वाजता
क्षेपणास्त्र प्रक्षेपणाची वेळ
११ दिवस
नियोजित संयुक्त लष्करी सराव
२ वेळेस
आठवडभरातील क्षेपणास्त्र चाचण्या
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
उत्तर कोरियाने वॉन्सन भागातील पूर्व किनाऱ्यावरून जपानच्या समुद्राच्या दिशेने बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र डागले. क्षेपणास्त्राने ७०० किलोमीटरपेक्षा जास्त प्रवास केला. एका आठवड्यात ही दुसरी क्षेपणास्त्र चाचणी पार पडली. संपूर्ण कोरिया द्वीपकल्पात युद्धजन्य तणाव निर्माण झाला आहे. पूर्व सागरी क्षेत्रात अतिदक्षतेचा इशारा जारी केला.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
उत्तर कोरियाचा हुकूमशहा किम जोंग उन, दक्षिण कोरियाचे लष्करी संयुक्त प्रमुख (JCS) आणि अमेरिकेचे लष्करी कमांडर यात मुख्य घटक आहेत. जपानचे संरक्षण मंत्री शिंजिरो कोइझुमी यांनी राजनैतिक यंत्रणा कार्यान्वित केली. संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेच्या नियमावलीनुसार या लष्करी घडामोडींचे मूल्यांकन केले जात आहे.
तात्कालिक परिणाम
दक्षिण कोरिया आणि जपानच्या संयुक्त लष्कराने हवाई तसेच सागरी हद्दीत पाळत वाढवली. अमेरिका आणि दक्षिण कोरियाच्या संयुक्त दलांनी रडार यंत्रणा पूर्ण क्षमतेने कार्यरत केली. सागरी हद्दीतील व्यापारी जहाजांना सतर्कतेचा इशारा देण्यात आला. तिन्ही देशांच्या सुरक्षा यंत्रणांमध्ये थेट माहितीची देवाणघेवाण सुरू झाली.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
दक्षिण कोरियाच्या राष्ट्रीय सुरक्षा परिषदेने तातडीची बैठक घेऊन अधिकृत निषेध नोंदवला. उत्तर कोरियाने अशा क्षेपणास्त्र चाचण्या त्वरित थांबवाव्यात अशी थेट मागणी करण्यात आली. जपानने बीजिंगमधील राजनैतिक मार्गाने उत्तर कोरियाकडे तीव्र विरोध दर्शवला. आंतरराष्ट्रीय करारांचे उल्लंघन झाल्याचे अधिकृतपणे सांगण्यात आले.
कोरिया द्वीपकल्पात लष्करी तणावात वाढ
उत्तर कोरियाने ६ ऑगस्ट रोजी अल्प पल्ल्याच्या क्षेपणास्त्राची चाचणी घेतली होती. त्यानंतर १२ ऑगस्ट रोजी सकाळी ६:०० वाजता वॉन्सन भागातून पुन्हा बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र डागण्यात आले. आगामी १७ ऑगस्टपासून अमेरिका आणि दक्षिण कोरिया दरम्यान ११ दिवसांचा ‘उल्ची फ्रीडम शील्ड’ हा प्रचंड लष्करी सराव सुरू होत आहे. या सरावाला उत्तर कोरियाने नेहमीच तीव्र विरोध दर्शवला आहे. उत्तर कोरिया या सरावाला आपल्या देशावरील आक्रमणाची पूर्वतयारी मानते. उत्तर कोरियाचे प्रमुख किम जोंग उन यांनी लष्करी ताकद वाढवण्याचा संकल्प सोडला आहे. रशिया-युक्रेन युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर उत्तर कोरियाची आक्रमक भूमिका अधिक तीव्र झाली आहे. क्षेपणास्त्र चाचण्यांच्या माध्यमातून उत्तर कोरिया अमेरिकेवर आंतरराष्ट्रीय आर्थिक निर्बंध शिथिल करण्यासाठी दबाव आणण्याचा प्रयत्न करत असल्याचे विश्लेषकांचे मत आहे.
- अमेरिका आणि दक्षिण कोरियाचा संयुक्त सराव १७ ऑगस्टपासून ११ दिवस चालणार.
- एका आठवड्याच्या आत उत्तर कोरियाने घेतलेली ही दुसरी क्षेपणास्त्र चाचणी.
जपान आणि दक्षिण कोरियाकडून आंतरराष्ट्रीय स्तरावर तीव्र विरोध
क्षेपणास्त्राने जपानच्या विशेष आर्थिक क्षेत्राबाहेर (EEZ) समुद्रात झेप घेतली. जपान सरकारने या घटनेचा कडक शब्दांत धिक्कार केला. जपानी नागरिकांच्या सुरक्षेला आणि प्रादेशिक शांततेला थेट धोका निर्माण झाल्याचे जपानने स्पष्ट केले. दक्षिण कोरियाचे राष्ट्राध्यक्ष आणि सुरक्षा यंत्रणांनी सैन्य दलांना पूर्ण सतर्कतेचा इशारा दिला. संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेने उत्तर कोरियावर बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र तंत्रज्ञान वापरण्यावर पूर्ण बंदी घातली आहे. तरीही उत्तर कोरिया सातत्याने अणुशास्त्र आणि क्षेपणास्त्र विकास कार्यक्रम राबवत आहे. पूर्व आशियाई देशांमध्ये सुरक्षा विषयक चिंता वाढली असून सागरी सीमांवर युद्धनौका तैनात करण्यात आल्या आहेत.
“उत्तर कोरियाचे हे कृत्य आंतरराष्ट्रीय शांतता आणि प्रादेशिक सुरक्षेला थेट आव्हान देणारे आहे. जपानने बीजिंगमधील राजनैतिक मार्गांचा वापर करून उत्तर कोरियाकडे अधिकृत आणि तीव्र विरोध नोंदवला आहे. नागरिकांची सुरक्षा आमची सर्वोच्च प्राथमिकता आहे.”
— शिंजिरो कोइझुमी, संरक्षण मंत्री, जपान“उत्तर कोरिया अमेरिका-दक्षिण कोरिया संयुक्त सरावाकडे कधीही दुर्लक्ष करत नाही. आगामी लष्करी सरावावर प्योंगयांगचे बारीक लक्ष असून आवश्यक वाटल्यास आणखी चिथावणीखोर पावले उचलली जातील असा स्पष्ट संदेश या चाचणीतून देण्यात आला आहे.”
— प्रा. लिम युल-चुल, उत्तर कोरिया अभ्यासक, ग्योंगनाम विद्यापीठ- संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेच्या नियमांचे उल्लंघन झाल्याचा जपानचा आरोप.
- अमेरिका, दक्षिण कोरिया आणि जपानकडून त्रिस्तरीय सुरक्षा यंत्रणा सतर्क.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| लष्करी घटना | वॉन्सन येथून बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र प्रक्षेपण | नोंदवले |
| क्षेपणास्त्र अंतर | ७०० किलोमीटर प्रवास क्षमता | पूर्ण |
| संयुक्त सराव | अमेरिका आणि दक्षिण कोरिया लष्करी सराव | नियोजित |
| राजनैतिक प्रतिसाद | जपान आणि दक्षिण कोरियाकडून तीव्र विरोध | दाखल |
पार्श्वभूमी
उत्तर कोरियाच्या क्षेपणास्त्र चाचण्यांमागील ऐतिहासिक पार्श्वभूमी काय आहे?
२०१९ मध्ये अमेरिका आणि उत्तर कोरिया दरम्यान झालेली शिखर परिषद निष्फळ ठरली. त्यानंतर उत्तर कोरियाने आपल्या अण्वस्त्र आणि क्षेपणास्त्र क्षमतेचा वेगाने विस्तार केला. उत्तर कोरियावर संयुक्त राष्ट्रांनी कठोर आर्थिक निर्बंध लादले आहेत. हे निर्बंध हटवण्यासाठी प्योंगयांगकडून वारंवार शक्तिप्रदर्शन केले जाते. अमेरिका आणि दक्षिण कोरिया दरवर्षी ‘उल्ची फ्रीडम शील्ड’ आणि ‘फ्रीडम शील्ड’ हे संयुक्त लष्करी सराव आयोजित करतात. या सरावाच्या काळात उत्तर कोरिया नेहमीच क्षेपणास्त्र चाचण्या किंवा लष्करी इशारे देतो. आगामी दिवसांत संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेत या मुद्द्यावर चर्चा प्रस्तावित आहे. अमेरिका, दक्षिण कोरिया आणि जपानची संयुक्त लष्करी यंत्रणा परिस्थितीवर लक्ष ठेवून पुढील रणनीती आखत आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन दक्षिण कोरिया आणि जपानने आपल्या राष्ट्रीय सुरक्षा यंत्रणांना हाय-अलर्टवर ठेवले आहे. लष्करी प्रशासनाने सागरी हद्दीत आणि हवाई हद्दीत गस्त वाढवली आहे. आपत्कालीन परिस्थिती हाताळण्यासाठी विशेष नियंत्रण कक्ष स्थापन केले असून नागरी संरक्षण दलाला सतर्क राहण्याच्या सूचना दिल्या आहेत.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर पूर्व आशियातील शेअर बाजारात घसरणीचा कल दिसून आला. सागरी वाहतूक क्षेत्रात अनिश्चितता वाढल्याने सागरी विमा हप्त्यांचे दर वाढले. आशियाई देशांमधील आंतरराष्ट्रीय व्यापार आणि औद्योगिक पुरवठा साखळीवर ताण निर्माण झाला. उद्योजकांनी आगामी लष्करी सरावाच्या काळातील सुरक्षेबाबत तीव्र चिंता व्यक्त केली आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम पूर्व किनाऱ्यावरील रहिवाशांवर दिसून येत आहे. सागरी भागात मासेमारी करणाऱ्या मच्छिमारांना समुद्रात न जाण्याचा इशारा दिला आहे. जपानच्या काही भागांत मोबाईल अलर्ट जारी करण्यात आले. विमान कंपन्यांनी सुरक्षिततेचा उपाय म्हणून हवाई मार्ग बदलण्याची चाचपणी सुरू केली आहे.
विद्यार्थी व तरुण
संरक्षण आणि लष्करी वर्ग यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून दक्षिण कोरिया आणि अमेरिकेच्या सैन्य दलांना युद्धाभ्यासाची रणनीती बदलावी लागत आहे. लष्करी तुकड्यांना प्रत्यक्ष युद्धभूमीवरील तयारी सुधारण्याचे आदेश दिले. आंतरराष्ट्रीय राजनैतिक अभ्यासक आणि धोरणकर्ते या घडामोडींचे सूक्ष्म विश्लेषण करत आहेत.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
उत्तर कोरियाकडून वारंवार होणाऱ्या क्षेपणास्त्र चाचण्या पूर्व आशियाई क्षेत्रातील शांततेला थेट छेद देणाऱ्या आहेत. अमेरिका आणि दक्षिण कोरियाचा संयुक्त लष्करी सराव आणि उत्तर कोरियाचे प्रत्युत्तर यामुळे तणावाचे दुष्टचक्र तयार झाले आहे. केवळ लष्करी ताकद दाखवून अथवा निर्बंध लादून हा प्रश्न सुटणारा नाही. मुत्साद्दी राजकारण आणि थेट संवादाचे मार्ग पुनरुज्जीवित करणे गरजेचे आहे. रशिया आणि चीनची बदलती भूमिका पाहता उत्तर कोरिया अधिक आक्रमक बनला आहे. आंतरराष्ट्रीय समुदायाने क्षेत्रीय स्थैर्यासाठी संयुक्त राष्ट्रांच्या व्यासपीठावरून सर्वसमावेशक तोडगा काढणे काळाची गरज आहे.