गणेशोत्सवात चार दिवस ध्वनिक्षेपकाला मुभा
दि. 31दि. 05 । ऑगस्ट । 2026
मुंबई – गणेशोत्सवासाठी मुंबई उपनगर जिल्हाधिकाऱ्यांनी चार दिवस रात्री १२ वाजेपर्यंत ध्वनिक्षेपक लावण्याची अधिकृत परवानगी दिली. विसर्जन दिवसांव्यतिरिक्त सांस्कृतिक कार्यक्रमांसाठी आणखी एक अतिरिक्त दिवस वाढवून देण्याची मागणी बृहन्मुंबई सार्वजनिक गणेशोत्सव समन्वय समितीने केली.
४ दिवस
मध्यरात्रीपर्यंत सूट
१५ दिवस
वर्षाची एकूण सवलत
१
अतिरिक्त दिवसाची मागणी
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
मुंबई उपनगर जिल्हाधिकारी कार्यालयाने यंदाच्या गणेशोत्सवात चार दिवस रात्री १२ वाजेपर्यंत ध्वनिक्षेपक वापरण्याची परवानगी जाहीर केली. बृहन्मुंबई सार्वजनिक गणेशोत्सव समन्वय समितीने हे चारही दिवस विसर्जनाचे असल्याने स्थानिक सांस्कृतिक उपक्रमांसाठी आणखी एका दिवसाची सवलत देण्याची औपचारिक विनंती केली.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
मुंबई उपनगर जिल्हाधिकारी कार्यालय, बृहन्मुंबई सार्वजनिक गणेशोत्सव समन्वय समितीचे अध्यक्ष अॅड. नरेश दहिबावकर आणि मुंबईतील सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळे या प्रकरणात थेट सामील आहेत.
तात्कालिक परिणाम
विसर्जन मिरवणुकांमध्ये रात्री १२ वाजेपर्यंत ध्वनिक्षेपक वापरण्याचा मार्ग मोकळा झाला. सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे नियोजन करणाऱ्या गणेशोत्सव मंडळांनी अतिरिक्त दिवसाच्या सवलतीसाठी प्रशासकीय पाठपुरावा सुरू केला.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
उच्च न्यायालयाच्या आदेशानुसार जिल्हाधिकारी कार्यालयाने वर्षातील १५ सवलतीच्या दिवसांपैकी ४ दिवस गणेशोत्सवासाठी निश्चित केले. ध्वनी प्रदूषण (नियमन व नियंत्रण) नियम २००० अंतर्गत नियमावली जारी केली.
जिल्हाधिकाऱ्यांचा निर्णय आणि परवानगी दिलेले दिवस
मुंबई उपनगर जिल्हाधिकारी कार्यालयाने ध्वनी प्रदूषण नियमावलीतील अधिकारांचा वापर करत गणेशोत्सवासाठी चार दिवस रात्री १२ वाजेपर्यंत ध्वनिक्षेपक चालवण्यास मान्यता दिली. यात दीड दिवसाच्या श्रीगणेश विसर्जनाचा दिवस १५ सप्टेंबर, पाचव्या दिवसाचे विसर्जन १८ सप्टेंबर, गौरी विसर्जन १९ सप्टेंबर आणि अनंत चतुर्दशीचा मुख्य विसर्जन दिवस २५ सप्टेंबर या चार दिवसांचा समावेश आहे. बंदिस्त सभागृहांच्या बाहेर मोकळ्या जागेत सांस्कृतिक आणि धार्मिक कारणासाठी ही मुभा लागू राहील.
- १५ सप्टेंबर, १८ सप्टेंबर, १९ सप्टेंबर आणि २५ सप्टेंबर रोजी मध्यरात्री १२ वाजेपर्यंत परवानगी.
- नियमानुसार ठरवून दिलेल्या आवाजाच्या मर्यादेतच ध्वनिक्षेपक चालवणे बंधनकारक.
गणेशोत्सव समन्वय समितीची मागणी आणि भूमिका
जिल्हाधिकाऱ्यांनी निश्चित केलेले चारही दिवस प्रत्यक्ष विसर्जनाचे आहेत. सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळे आरती, भजने आणि विविध स्थानिक सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन करतात. विसर्जनाच्या दिवशी अशा कार्यक्रमांचे आयोजन करणे शक्य होत नाही. समन्वय समितीचे अध्यक्ष अॅड. नरेश दहिबावकर यांनी प्रशासनाकडे आणखी एका दिवसाची मुभा देण्याची मागणी केली. सांस्कृतिक कार्यक्रमांसाठी अतिरिक्त दिवस मिळाल्यास मंडळांना धार्मिक उपक्रम शांततेत पार पाडणे शक्य होईल असे समितीने नमूद केले.
“जिल्हाधिकाऱ्यांनी दिलेले चारही दिवस विसर्जनाचे आहेत. मंडळांच्या स्थानिक सांस्कृतिक कार्यक्रमांसाठी अजून एका दिवशी रात्री १२ वाजेपर्यंत ध्वनिक्षेपक लावण्याची सूट प्रशासनाने द्यावी.”
— अॅड. नरेश दहिबावकर, अध्यक्ष, बृहन्मुंबई सार्वजनिक गणेशोत्सव समन्वय समिती- विसर्जन दिवसांव्यतिरिक्त एका स्वतंत्र दिवसासाठी परवानगी देण्याची आग्रही विनंती.
- मुंबईतील शेकडो सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळांच्या वतीने प्रशासकीय पाठपुरावा सुरू.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| परवानगी कालावधी | ४ दिवस मध्यरात्रीपर्यंत | मंजूर |
| दुसरा दिवस (दीड दिवस विसर्जन) | १५ सप्टेंबर २०२६ | निश्चित |
| गौरी विसर्जन दिवस | १९ सप्टेंबर २०२६ | निश्चित |
| अनंत चतुर्दशी विसर्जन | २५ सप्टेंबर २०२६ | निश्चित |
पार्श्वभूमी
ध्वनिक्षेपक परवानगीचे नियम आणि पार्श्वभूमी
ध्वनी प्रदूषण (नियमन व नियंत्रण) नियम २००० आणि २०१७ च्या दुरुस्तीनुसार बंदिस्त जागांशिवाय अन्य ठिकाणी रात्री १० नंतर ध्वनिक्षेपक वापरण्यास बंदी आहे. राज्य सरकार आणि जिल्हाधिकाऱ्यांना वर्षातील १५ विशेष प्रसंगी ही मर्यादा मध्यरात्री १२ वाजेपर्यंत वाढवण्याचे अधिकार उच्च न्यायालयाने दिले आहेत. या १५ दिवसांची विभागणी नवरात्री, दिवाळी, ख्रिसमस, ईद आणि गणेशोत्सव अशा प्रमुख सणांमध्ये केली जाते. मुंबई उपनगर जिल्हाधिकाऱ्यांनी फेब्रुवारी महिन्यातच या १५ दिवसांची यादी घोषित केली होती.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन मुंबई पोलीस आणि जिल्हा प्रशासन यांनी ध्वनी प्रदूषणाच्या नियमांचे काटेकोर पालन करण्याचे निर्देश दिले. मध्यरात्री १२ नंतर ध्वनिक्षेपक चालू ठेवल्यास कडक कायदेशीर कारवाई करण्याचा इशारा प्रशासनाने दिला.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर ध्वनिक्षेपक, प्रकाशयोजना आणि मंडप सजावट व्यावसायिकांच्या कामाचे वेळापत्रक निश्चित झाले. चार दिवसांच्या वेळेच्या सवलतीमुळे ध्वनी यंत्रणा पुरवठादारांना व्यवसायाचे आर्थिक नियोजन करणे सोपे झाले.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट प्रभाव पडणार असून विसर्जन मिरवणुकांचा आनंद रात्री १२ वाजेपर्यंत घेता येईल. रुग्ण आणि ज्येष्ठ नागरिकांना त्रास होऊ नये म्हणून आवाजाच्या मर्यादेचे पालन करण्याचे आवाहन करण्यात आले.
सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळे आणि कार्यकर्ते
सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळे आणि कार्यकर्ते यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे नियोजन करण्यासाठी आणखी एक दिवस मिळण्याच्या आशेने मंडळांनी प्रशासनाकडे अर्ज सादर केले. विसर्जन मिरवणुका वेळेत पूर्ण करण्याचे आव्हान कार्यकर्त्यांसमोर राहील.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
गणेशोत्सवाच्या काळात रात्री १२ वाजेपर्यंत ध्वनिक्षेपक वापरण्यासाठी चार दिवस निश्चित करण्याचा जिल्हाधिकाऱ्यांचा निर्णय प्रशासकीय चौकटीला धरून आहे. मुंबईतील गणेशोत्सवाचे स्वरूप, विसर्जन मिरवणुकांची व्याप्ती आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांची परंपरा लक्षात घेता समन्वय समितीने केलेली एका अतिरिक्त दिवसाची मागणी व्यावहारिक वाटते. विसर्जनाच्या दिवशी गणेश मंडळे प्रत्यक्ष मिरवणुकीत व्यस्त असतात. स्थानिक वस्तीत आरोग्य शिबिरे, भजन स्पर्धा किंवा व्याख्याने आयोजित करण्यासाठी विसर्जनाव्यतिरिक्त स्वतंत्र दिवस मिळणे संयुक्तिक ठरेल. प्रशासनाने ध्वनी प्रदूषणाचे नियम आणि भाविकांचा उत्साह यांचा समतोल राखून या मागणीवर सकारात्मक विचार करणे गरजेचे आहे.