भारतातील ४२,००० कचरा वेचकांना ‘क्लायमेट चॅम्पियन्स’ सन्मान

संयुक्त राष्ट्रांच्या विकास प्रकल्पाने कचरा वेचकांच्या आयुष्यात आशेचा किरण आणला. वर्षानुवर्षे दुर्लक्षित राहिलेल्या या वर्गाला आता ‘हवामान रक्षक’ हा सन्मान देण्यात आला. हे कचरा वेचक शहरांतील प्लास्टिक गोळा करून पर्यावरणाचे रक्षण करतात. त्यांच्या या अविरत कष्टाची दखल घेऊन त्यांना मुख्य प्रवाहात आणले गेले. या प्रकल्पांतर्गत त्यांना विविध शासकीय योजनांशी जोडले गेले. कचरा वेचकांच्या सुरक्षिततेसाठी विशेष काळजी घेतली जात आहे. त्यांच्या कामाला कायदेशीर चौकट मिळाल्यामुळे त्यांचे शोषण थांबण्यास मदत झाली. विविध शहरांतील कचरा वेचकांना संघटित करून त्यांचे गट तयार केले गेले. या गटांना आधुनिक कचरा वर्गीकरण यंत्रांचे प्रशिक्षण देण्यात आले. या ऐतिहासिक पावलाने कचरा व्यवस्थापन अधिक सक्षम बनले. पर्यावरणाची हानी रोखण्यात या वर्गाचा सहभाग अत्यंत मोलाचा ठरत आहे.

भारतात दररोज हजारो टन प्लास्टिक कचरा निर्माण होतो. हा कचरा गोळा करून त्याचा पुनर्वापर करण्यात कचरा वेचक महत्त्वाची भूमिका बजावतात. त्यांच्या या कामामुळे नद्या आणि नाले प्रदूषित होण्यापासून वाचतात असे दिसून येते. संयुक्त राष्ट्रांच्या प्रकल्पाने या कामाला अधिक गतिमान केले. कचरा वेचकांना आधुनिक साधनांचे वाटप करण्यात आले. त्यांना कचऱ्याचे वर्गीकरण करण्याचे शास्त्रीय प्रशिक्षण देण्यात आले. या प्रशिक्षणाने कचऱ्याची विल्हेवाट लावणे सुलभ झाले. कचरा वेचक कचरा डेपोमधील धोकादायक कचरा वेगळा करतात. अशा प्रक्रियेने कचऱ्याचे प्रदूषण कमी होण्यास मदत होते. या संपूर्ण प्रक्रियेत कचरा वेचकांचे आरोग्य जपण्यास प्राधान्य देण्यात आले. स्थानिक संस्थांच्या मदतीने कचरा वेचकांच्या मुलांच्या शिक्षणाची सोय करण्यात आली. हा बदल त्यांच्या शाश्वत विकासासाठी फायदेशीर ठरत आहे.