नांदेडच्या साईनाथ गणुवाड यांच्या ‘गैर’ लघुपटाला आंतरराष्ट्रीय दखल
दि. 21दि. 22 । ऑगस्ट । 2026
मुंबई: नांदेड जिल्ह्यातील तरुण दिग्दर्शक साईनाथ गणुवाड यांच्या ‘गैर’ (Gair) या स्वनिधीतून तयार केलेल्या मराठी लघुपटाची आंतरराष्ट्रीय पातळीवर निवड झाली. वर्गातील सामाजिक विषमतेविरुद्ध बंड पुकारणाऱ्या या लघुपटाने शैक्षणिक व्यवस्थेतील वास्तव समोर आणले. हा लघुपट विद्यार्थ्यांच्या संघर्षावर प्रकाश टाकतो.
२५,०००
लघुपटाचा एकूण खर्च (रुपये)
२०
ऑगस्ट रोजी झालेली घोषणा
१
दिग्दर्शकाचा पहिलाच लघुपट
३
मिळालेले विविध पुरस्कार
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
नांदेडच्या साईनाथ गणुवाड यांनी दिग्दर्शित केलेला लघुपट सध्या चर्चेत आहे. शाळेतील वर्गखोलीत घडणाऱ्या विषमतेविरुद्ध लहान मुलांनी दिलेला लढा यात दाखवला आहे. आंतरराष्ट्रीय महोत्सवात या चित्रकृतीची प्रशंसा झाली.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
लघुपटाचे दिग्दर्शक साईनाथ गणुवाड मुख्य सूत्रधार आहेत. त्यांचे सहकारी आणि स्थानिक बालकलाकार यात मुख्य भूमिकेत दिसतात. काही अपक्ष चित्रपट समीक्षकांनी या उपक्रमाला पाठिंबा दिला.
तात्कालिक परिणाम
ग्रामीण भागातील कलाकारांमध्ये उत्साहाचे वातावरण पसरले. स्थानिक पातळीवर अशा सामाजिक विषयांवर चित्रपट बनवण्याच्या चळवळीला गती मिळाली. शैक्षणिक संस्थांमध्ये समानतेच्या विषयावर चर्चा सुरू झाली.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
सांस्कृतिक कार्य विभागाने या लघुपटाची दखल घेतली. कला क्षेत्रातील नवोदितांना प्रोत्साहन देण्याबाबत प्रशासनाने सकारात्मकता दर्शवली. शासनाकडून विशेष सत्कार करण्याचे नियोजन सुरू आहे.
स्वनिधीतून साकारलेली वास्तववादी कलाकृती
साईनाथ गणुवाड यांनी कोणत्याही व्यावसायिक मदतीशिवाय हा लघुपट स्वतःच्या पैशातून तयार केला. त्यांनी आपल्या मित्रांच्या साहाय्याने मर्यादित साधनांमध्ये चित्रीकरण पूर्ण केले. ग्रामीण भागातील शाळांमधील वास्तव मांडणे हा त्यांचा मुख्य हेतू होता. या चित्रपटात दाखवलेली दृश्ये प्रेक्षकांच्या मनाला भिडतात. दिग्दर्शकाने स्वतःचा अनुभव या कथेत मांडला आहे. नांदेड जिल्ह्यातील दुर्गम भागात या लघुपटाचे चित्रीकरण झाले. सर्व कलाकारांनी विनामूल्य काम केले. या चित्रपटाला जागतिक स्तरावर विविध चित्रपट महोत्सवांमध्ये कौतुकाची थाप मिळाली. हा चित्रपट शिक्षण व्यवस्थेतील अनेक गंभीर प्रश्न समोर आणतो.
- दिग्दर्शकाने मित्रांच्या मदतीने निधी उभारला.
- स्थानिक शाळांमध्ये या लघुपटाचे थेट चित्रीकरण झाले.
वर्गातील विषमतेविरुद्ध पुकारलेले बंड
या लघुपटाची कथा एका लहान मुलाभोवती फिरते. शाळेतील शिक्षक आणि इतर विद्यार्थ्यांकडून होणाऱ्या भेदभावाविरुद्ध तो आवाज उठवतो. हा लघुपट केवळ मनोरंजनाचे साधन नसून सामाजिक प्रबोधनाचा दस्तऐवज आहे. बालमनावर होणारे आघात अतिशय संवेदनशीलतेने पडद्यावर मांडले आहेत. चित्रपट पाहिल्यानंतर प्रेक्षक अंतर्मुख होतात. शाळांमधील वातावरण सुधारण्यासाठी अशा कलाकृती अत्यंत आवश्यक वाटतात. अनेक संस्थांनी या लघुपटाचे खास खेळ आयोजित केले आहेत. शिक्षकांनी हा लघुपट पाहणे गरजेचे आहे. या चित्रपटाने समाजात सकारात्मक चर्चा सुरू केली. नव्या पिढीला समानतेचे महत्त्व पटवून देण्याचे काम या कलाकृतीने केले.
“आम्ही अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत हा लघुपट बनवला. सामाजिक वास्तव मांडण्याचा प्रामाणिक प्रयत्न यशस्वी ठरला.”
— साईनाथ गणुवाड, दिग्दर्शक“ग्रामीण भागातील अशा संवेदनशील विषयांवर चित्रपट येणे काळाची गरज आहे.”
— डॉ. आनंद पाटील, सामाजिक अभ्यासक- लहान मुलांच्या मानसिक संघर्षाचे चित्रण यात प्रभावी आहे.
- जातीभेद आणि वर्गभेद संपवण्याचा संदेश यातून मिळतो.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| नाव | गैर (लघुपट) | कार्यरत |
| दिग्दर्शक | साईनाथ गणुवाड | पूर्ण |
| विषय | वर्गातील विषमता | नोंदवले |
| चित्रीकरण स्थळ | नांदेड जिल्हा | पूर्ण |
पार्श्वभूमी
चित्रपटाची निर्मिती आणि पुढील प्रवास
साईनाथ गणुवाड यांनी यापूर्वी काही लघुपटांचे साहाय्यक म्हणून काम केले होते. त्यांना ग्रामीण भागातील शाळांमधील अनुभवांवर चित्रपट बनवायचा होता. व्यावसायिक निर्माते न मिळाल्याने त्यांनी स्वतःच्या बचतीतून हा प्रकल्प सुरू केला. पुढील सुनावणी अथवा प्रशासकीय मंजुरीसंदर्भात कोणतीही कायदेशीर अडचण नाही. हा लघुपट आता मुंबई आणि पुणे येथील आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवात पाठवला जात आहे. सेन्सॉर बोर्डाने चित्रपटाला मान्यता दिली आहे. पुढील काळात या लघुपटाचे प्रदर्शन देशभरातील विविध शाळांमध्ये करण्याचे नियोजन आहे. सामाजिक संस्थांनी या उपक्रमाला निधी देण्याची तयारी दर्शवली आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन शैक्षणिक विभागाने शाळांमध्ये समुपदेशन सत्रे सुरू केली आहेत. शाळांमधील भेदभाव रोखण्यासाठी कडक पावले उचलली जात आहेत.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर प्रादेशिक सिनेमाला आर्थिक मदत करण्यासाठी नवीन योजना आखल्या जात आहेत. स्थानिक पातळीवर गुंतवणूक वाढण्याची शक्यता आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम दिसून येत आहे. पालकांमध्ये आपल्या मुलांच्या हक्कांबद्दल जागरूकता निर्माण झाली आहे.
विद्यार्थी व तरुण
विद्यार्थ्यांसाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून त्यांना आपल्या हक्कांची जाणीव झाली आहे. वर्गातील वातावरण आनंददायी बनण्यास मदत होत आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
नांदेडच्या साईनाथ गणुवाड यांनी आपल्या लघुपटाच्या माध्यमातून सिनेसृष्टीला एक नवा मार्ग दाखवला आहे. पैशांची कमतरता असतानाही दर्जेदार कलाकृती बनवता येते, हे त्यांनी सिद्ध केले. शाळांमधील सामाजिक वास्तव मांडण्याचे धाडस कौतुकास्पद आहे. चित्रपट हे केवळ मनोरंजनाचे साधन नसून समाज परिवर्तनाचे हत्यार आहे, हे पुन्हा एकदा सिद्ध झाले. अशा तरुण दिग्दर्शकांना शासकीय पातळीवर प्रोत्साहन मिळणे गरजेचे आहे.