विद्यार्थ्यांना मोफत चष्मे मिळणार
दि. 27दि. 31 । ऑगस्ट । 2026
शासकीय शाळांमधील सुमारे २० लाख विद्यार्थ्यांच्या डोळ्यांची मोफत तपासणी करण्याचा निर्णय शालेय शिक्षण विभागाने घेतला आहे. या विशेष प्रकल्पांतर्गत तपासणीनंतर दृष्टीदोष आढळलेल्या गरजू विद्यार्थ्यांना मोफत नंबरचे चष्मे पुरवण्यात येणार आहेत.
२० लाख
लक्ष्यित विद्यार्थी संख्या
३६ महिने
प्रकल्पाचा एकूण कालावधी
१८
पूर्वी समाविष्ट जिल्हे
६३ हजार+
पूर्वी वितरित चष्मे
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
शासकीय शाळांमधील इयत्ता पाचवी ते दहावीच्या २० लाख विद्यार्थ्यांची मोफत नेत्रतपासणी आणि गरजू विद्यार्थ्यांना मोफत चष्मे वाटपाचा ३६ महिन्यांचा प्रकल्प सुरू.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे, शालेय शिक्षणमंत्री दादा भुसे, प्रधान सचिव रणजीत सिंह देओल, रत्ननिधी ट्रस्टचे राजीव मेहता, वनसाईट एस्सिलारचे वेणू अंबाती.
तात्कालिक परिणाम
राज्यभरातील शाळांमध्ये मोफत नेत्रतपासणी शिबिरांची आखणी सुरू, त्रैमासिक प्रगती अहवालाद्वारे प्रकल्पाच्या अमलबजावणीवर नियमित देखरेख.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
शालेय शिक्षण विभागामार्फत प्रकल्पाचे नियंत्रण, रत्ननिधी ट्रस्टची अंमलबजावणी भागीदार म्हणून नियुक्ती, वनसाईट एस्सिलार फाउंडेशनकडे तांत्रिक जबाबदारी.
शालेय विद्यार्थ्यांसाठी मोफत नेत्रतपासणी उपक्रम
राज्य शासनाने शासकीय शाळांतील पाचवी ते दहावीच्या विद्यार्थ्यांच्या आरोग्यासाठी विशेष पाऊल उचलले आहे. ३६ महिन्यांच्या या करारात विद्यार्थ्यांच्या दृष्टीदोषांचे वेळेत निदान करण्यावर भर देण्यात आला आहे.
- राज्यभरातील शासकीय शाळांमध्ये आरोग्य तपासणी शिबिरांचे आयोजन.
- विद्यार्थ्यांच्या वैयक्तिक माहितीचे वैज्ञानिक पद्धतीने संकलन आणि डेटा संरक्षण.
त्रिपक्षीय करार आणि अंमलबजावणीची संपूर्ण यंत्रणा
या प्रकल्पाची यशस्वी अंमलबजावणी करण्यासाठी त्रिपक्षीय भागीदारी निश्चित करण्यात आली आहे. शालेय शिक्षण विभागाच्या देखरेखीखाली रत्ननिधी चॅरिटेबल ट्रस्ट प्रकल्प राबवणार आहे. वनसाईट एस्सिलार लक्सोटिका फाउंडेशन तांत्रिक पाठबळ आणि मोफत चष्मे वाटपाची जबाबदारी सांभाळणार आहे. यापूर्वी २०१९ पासून राबवलेल्या उपक्रमात १८ जिल्ह्यांतील ८०० शाळांमधील ६ लाख ८० हजारांहून अधिक विद्यार्थ्यांची तपासणी पूर्ण झाली होती.
“विद्यार्थ्यांच्या आरोग्य आणि शिक्षणाचा थेट संबंध आहे. या उपक्रमामुळे लहान वयातच दृष्टीदोषाचे निदान होऊन अभ्यासातील अडथळे दूर होतील,”
— रणजीत सिंह देओल, प्रधान सचिव, शालेय शिक्षण विभाग“दृष्टीदोषामुळे कोणत्याही विद्यार्थ्याचे शिक्षण अडकू नये हे आमचे ध्येय आहे. तांत्रिक सहकार्यातून विद्यार्थ्यांना दर्जेदार चष्मे पुरवले जातील,”
— वेणू अंबाती, संचालक, वनसाईट एस्सिलार लक्सोटिका फाउंडेशन- दर तीन महिन्यांनी प्रकल्पाचा आढावा घेऊन प्रगती अहवाल सादर करणार.
- दृष्टिदोष आढळलेल्या विद्यार्थ्यांना मोफत नंबरचे चष्मे त्वरित उपलब्ध करणार.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| लक्ष्यित गट | इयत्ता ५ वी ते १० वी विद्यार्थी | नोंदवले |
| प्रकल्प भागीदार | रत्ननिधी ट्रस्ट व वनसाईट एस्सिलार | कार्यरत |
| करार कालावधी | ३ वर्ष (३६ महिने) | पूर्ण |
| पूर्व अनुभव | ६.८ लाख विद्यार्थी तपासणी | नोंदवले |
पार्श्वभूमी
शालेय विद्यार्थ्यांमधील दृष्टिदोष आणि त्याचा शिक्षणावर होणारा परिणाम
डिजिटल साधनांचा वाढता वापर आणि पोषणातील कमतरता यामुळे शालेय विद्यार्थ्यांमध्ये दृष्टीदोषाचे प्रमाण वाढले आहे. अनेक विद्यार्थ्यांना लहान वयात दृष्टीदोष असल्याचे समजून येत नाही. २०१९ मधील पहिल्या टप्प्यात ६३ हजारांहून अधिक विद्यार्थ्यांना चष्म्यांची गरज असल्याचे समोर आले होते. या पार्श्वभूमीवर राज्य सरकारने संपूर्ण महाराष्ट्रातील शासकीय शाळांमध्ये व्यापक पातळीवर मोफत तपासणी करण्याचा निर्णय घेतला आहे. पुढील टप्प्यात सर्व जिल्ह्यांमध्ये शिबिरांचे वेळापत्रक जाहीर केले जाणार आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन शालेय शिक्षण विभागाने स्थानिक शाळा प्रशासनासोबत समन्वय साधला आहे. जिल्हा पातळीवरील शिक्षण अधिकाऱ्यांना तपासणी शिबिरांच्या नियोजनाच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. डेटा सुरक्षिततेच्या नियमांचे पालन करून विद्यार्थ्यांची माहिती संकलित करण्याची जबाबदारी प्रशासनाने निश्चित केली आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर सामाजिक उत्तरदायित्व निधीचा (CSR) सकारात्मक वापर म्हणून या उपक्रमाकडे पाहिले जात आहे. ऑप्टिकल क्षेत्रातील तंत्रज्ञान आणि उत्पादन कंपन्यांसाठी हा एक मोठा सामाजिक भागीदारीचा प्रकल्प ठरला आहे. यामुळे वैद्यकीय उपकरण निर्मिती क्षेत्राला सहकार्याची नवीन दिशा मिळाली आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम पडणार असून विशेषतः आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकातील पालकांना मोठा दिलासा मिळाला आहे. खासगी रुग्णालयांमध्ये नेत्रतपासणी आणि चष्म्यांचा खर्च परवडत नसलेल्या कुटुंबांतील मुलांच्या आरोग्याचा प्रश्न सुटणार आहे. पालकांवरील आर्थिक भार कमी होण्यास मदत होणार आहे.
शालेय विद्यार्थी
शालेय विद्यार्थी यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून दृष्टीदोषामुळे अभ्यासात येणाऱ्या अडचणी आता दूर होणार आहेत. वेळेवर चष्मा मिळाल्याने विद्यार्थ्यांचे लक्ष वर्गातील अध्यापनावर केंद्रित राहील. शैक्षणिक गुणवत्तेत वाढ होऊन विद्यार्थ्यांचा आत्मविश्वास वाढण्यास मदत होणार आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
बालकांचे आरोग्य आणि शिक्षणाचा परस्परसंबंध — शालेय शिक्षण विभागाने हाती घेतलेला हा उपक्रम अत्यंत स्वागतार्ह आणि काळाची गरज साधणारा आहे. अनेकदा ग्रामीण व निमशहरी भागातील विद्यार्थ्यांना दृष्टिदोष असल्याचे लक्षात येत नाही, परिणामी त्यांच्या शैक्षणिक प्रगतीवर परिणाम होतो. सामाजिक संस्था आणि तांत्रिक भागीदारांना सोबत घेऊन राबवली जाणारी ही त्रिस्तरीय प्रणाली प्रशासकीय पारदर्शकतेचे उत्तम उदाहरण आहे. डेटा सुरक्षिततेला दिलेले प्राधान्यही तितकेच महत्त्वाचे आहे. आता केवळ करारावर स्वाक्षरी न राहता, प्रत्यक्ष शाळा स्तरावर शिबिरांचे नियमित आयोजन आणि गुणवत्तापूर्ण चष्म्यांचे वेळेत वाटप होणे गरजेचे आहे. तरच या प्रकल्पाचे मूळ उद्दिष्ट पूर्णत्वास जाऊ शकेल.