दिनांक २२ सप्टेंबर : इतिहासातील महत्त्वाच्या घटना, जयंती व स्मृतिदिन
🏆 आजचे विशेष दिन
१. जागतिक गेंडा दिन (World Rhino Day): दरवर्षी दिनांक २२ सप्टेंबर रोजी जगभरात ‘जागतिक गेंडा दिन’ साजरा केला जातो. २०१० मध्ये ‘वर्ल्ड वाईल्डलाईफ फंड – दक्षिण आफ्रिका’ (WWF-South Africa) द्वारे या दिवसाची घोषणा करण्यात आली होती. गेंड्यांच्या प्रजातींचे (विशेषतः काळा, पांढरा, एकशिंगी, सुमात्रन आणि जावन गेंडा) अवैध शिकारीपासून रक्षण करणे आणि त्यांच्या संवर्धनासाठी जनमानसात जागृती निर्माण करणे हा या दिवसाचा मुख्य उद्देश आहे.
२. जागतिक कार-मुक्त दिन (World Car-Free Day): हवेचे आणि आवाजाचे प्रदूषण रोखण्यासाठी तसेच पर्यावरणाचा समतोल राखण्यासाठी दरवर्षी दिनांक २२ सप्टेंबर रोजी जगभरात ‘जागतिक कार-मुक्त दिन’ पाळला जातो. नागरिकांनी वैयक्तिक चारचाकी वाहनांऐवजी सार्वजनिक वाहतूक, सायकल अथवा पायी प्रवासाचा पर्याय निवडून पर्यावरणाला हातभार लावावा, असा संदेश या दिवशी दिला जातो.
३. जागतिक रोज डे (World Rose Day – Cancer Welfare): कर्करोगाशी (Cancer) लढा देणाऱ्या रुग्णांच्या मनात जगण्याची उमेद आणि आनंद निर्माण करण्यासाठी दरवर्षी दिनांक २२ सप्टेंबर रोजी ‘वर्ल्ड रोज डे’ साजरा केला जातो. मेलिंडा रोझ नावाच्या एका १२ वर्षीय कॅन्सरग्रस्त कॅनेडियन मुलीच्या स्मरणार्थ हा दिवस पाळला जातो, जिने आपल्या आयुष्यातील अखेरच्या दिवसांत इतर रुग्णांना पत्रे आणि गुलाबाची फुले देऊन धीर दिला होता.
आजच्या दिवशी असा दिन नोंदवलेला नाही.
आजच्या दिवशी असा दिन नोंदवलेला नाही.
🚩 महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या घटना
शिवाजी महाराजांनी पन्हाळगडाच्या वेढ्यातून यशस्वी सुटका करून घेतल्यानंतर, महाराजांच्या पूर्वसंमतीने दिनांक २२ सप्टेंबर १६६० रोजी पन्हाळगड किल्ला सिद्दी जौहरच्या ताब्यात देण्यात आला. विशाळगडाकडे सुरक्षित गेलेल्या शिवरायांना आदिलशाही फौजांशी तात्पुरती तडजोड करणे गरजेचे होते, जी मराठा साम्राज्याच्या संरक्षणात्मक युद्धनीतीचा एक अत्यंत धूर्त आणि यशस्वी भाग मानली जाते.
महात्मा गांधीजींनी महाराष्ट्रातील वर्धा येथे दिनांक २२ सप्टेंबर १९३५ रोजी ‘अखिल भारतीय चरखा संघ’ (All India Spinners’ Association) ची स्थापना केली. खादीचा प्रचार, गरीब विणकरांना रोजगार आणि ग्रामीण स्वावलंबन याद्वारे भारताच्या स्वातंत्र्य चळवळीला आर्थिक आणि वैचारिक बळ देणे हे या संघाचे मुख्य ध्येय होते.
कलावैभव निर्मित, ज्येष्ठ लेखक जयवंत दळवी लिखित आणि रघुवीर तळाशिलकर दिग्दर्शित ‘पुरुष’ या अत्यंत गाजलेल्या मराठी नाटकाचा पहिला प्रयोग दिनांक २२ सप्टेंबर १९८२ रोजी रंगभूमीवर सादर झाला. नाना पाटेकर आणि रिमा लागू यांच्या कसदार अभिनयाने सजलेल्या या नाटकाने सामाजिक व्यवस्थेवर आणि पुरुषी विकृत मानसिकतेवर अत्यंत सडेतोड भाष्य केले होते.
🇮🇳 भारतातील महत्त्वाच्या घटना
१९६५ च्या भारत-पाकिस्तान युद्धानंतर संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या (UN) सुरक्षा परिषदेने दिलेल्या आदेशानुसार भारत आणि पाकिस्तान यांच्यात दिनांक २२ सप्टेंबर १९६५ रोजी अधिकृत युद्धबंदीची घोषणा करण्यात आली. भारताचे तत्कालीन पंतप्रधान लाल बहादूर शास्त्री यांच्या कणखर नेतृत्वाखाली भारतीय सैन्याने पाकिस्तानाविरुद्ध मिळवलेल्या लष्करी वर्चस्वानंतर ही युद्धबंदी अमलात आली.
🌎 जगातील महत्त्वाच्या घटना
दिनांक २२ सप्टेंबर १५९९ रोजी लंडन येथे २१ ब्रिटिश व्यापाऱ्यांची पहिली अत्यंत महत्त्वाची बैठक पार पडली, ज्यामध्ये पूर्वेकडील देशांशी (विशेषतः भारताशी) व्यापार करण्यासाठी एक संयुक्त भांडवली कंपनी स्थापन करण्याचा अधिकृत प्रस्ताव मांडण्यात आला. हेच पाऊल पुढे ‘ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी’च्या निर्मितीस आणि भारतावरील ब्रिटिश साम्राज्यशाहीच्या स्थापनेस कारणीभूत ठरले.
अमेरिकेतील सुप्रसिद्ध ‘नॅशनल जिओग्राफिक सोसायटी’ने आपल्या दर्जेदार ‘नॅशनल जिओग्राफिक’ (The National Geographic Magazine) या वैज्ञानिक व भौगोलिक मासिकाचा पहिला अंक दिनांक २२ सप्टेंबर १८८८ रोजी प्रकाशित केला. आज हे मासिक जगभरात पर्यावरण, निसर्ग, विज्ञान आणि जागतिक संस्कृतीच्या अभ्यासासाठी आणि छायाचित्रणासाठी जगातील सर्वोत्कृष्ट नियतकालिक मानले जाते.
🔬 आजचा शोध / तंत्रज्ञान
दिनांक २२ सप्टेंबर १९०३ रोजी न्यूयॉर्क येथे मार्चिओनी यांनी खाण्यायोग्य पेस्ट्री कपाचे (ज्याला आज आपण आयस्क्रीम कोन म्हणतो) पेटंट घेण्यासाठी अर्ज केला आणि त्यांना ते प्राप्त झाले. यापूर्वी आयस्क्रीम काचेच्या किंवा धातूच्या लहान वाट्यांमध्ये दिले जात असे, जे धुणे आणि प्रवासात हाताळणे अतिशय कठीण होते.
🎂 जयंती
🪔 स्मृतिदिन
🎉 आज वाढदिवस असलेल्या प्रसिद्ध व्यक्ती
📖 विशेष उल्लेख
कर्मवीर भाऊराव पाटील यांची जयंती आणि बहुजन शिक्षणाची क्रांती: दिनांक २२ सप्टेंबर १८८७ रोजी जन्मलेले कर्मवीर भाऊराव पाटील हे महाराष्ट्राच्या शैक्षणिक आणि सामाजिक चळवळीचे अध्वर्यू होते. ज्या काळात गोरगरीब, वंचित आणि मागासवर्गीय समाजासाठी शिक्षणाची दारे बंद होती, त्या काळात त्यांनी सामान्य कुटुंबातील मुलांना शिक्षणाच्या प्रवाहात आणण्याचा भगीरथ प्रयत्न केला. त्यांनी स्थापन केलेल्या ‘रयत शिक्षण संस्थे’च्या माध्यमातून महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यात शाळा आणि महाविद्यालये पोहोचली.
भाऊरावांनी सुरू केलेली “कमवा आणि शिका” (Earn and Learn) ही योजना केवळ आर्थिक मदत नव्हती, तर विद्यार्थ्यांमध्ये स्वावलंबन, श्रमप्रतिष्ठा आणि स्वाभिमान निर्माण करण्याचे एक प्रभावी माध्यम होते. पैशांअभावी कोणत्याही विद्यार्थ्याचे शिक्षण थांबू नये, हा त्यांचा ध्यास होता. त्यांनी रयत संस्थेच्या वसतिगृहांमध्ये सर्व जाती-धर्मांच्या मुलांना एकत्र ठेवून प्रत्यक्ष कृतीतून जातीभेदाला मूठमाती दिली. छत्रपती शाहू महाराजांच्या सत्यशोधकी विचारांचा वारसा पुढे नेणाऱ्या कर्मवीरांना जनतेने बहाल केलेली ‘कर्मवीर’ ही पदवी त्यांच्या अथांग त्यागाची आणि अविरत समाजसेवेची पावती आहे.
💡 आणखी थोडं
भारतीय क्रिकेट संघाचे माजी कर्णधार मन्सूर अली खान पतौडी (टायगर पतौडी) यांनी तरुण वयात एका भीषण मोटार अपघातात आपल्या उजव्या डोळ्याची दृष्टी पूर्णपणे गमावली होती. असे असतानाही, केवळ एका डोळ्याच्या दृष्टीच्या बळावर त्यांनी जगातील सर्वात वेगवान गोलंदाजांचा सामना केला आणि भारताला अनेक ऐतिहासिक विजय मिळवून दिले!
कर्मवीर भाऊराव पाटील यांनी सुरू केलेली “कमवा आणि शिका” (Earn and Learn) ही योजना आजच्या आधुनिक डिजिटल आणि कौशल्य विकासाच्या युगात विद्यार्थ्यांसाठी कशी उपयुक्त ठरू शकते?
तुम्हाला काय वाटते, आजच्या ‘जागतिक कार-मुक्त दिन’ (Car-Free Day) निमित्त पर्यावरण रक्षणासाठी आपण आठवड्यातून किमान एक दिवस तरी वैयक्तिक वाहनाचा वापर टाळून सार्वजनिक वाहनांचा पर्याय स्वीकारू शकतो का? तुमच्या प्रतिक्रिया कमेंट बॉक्समध्ये नक्की कळवा!