दिघी (रायगड): माझगाव डॉक शिपबिल्डर्स लिमिटेड (एमडीएल) कंपनीने रायगड जिल्ह्यातील दिघी बंदर भागात हरित क्षेत्र जहाज बांधणी औद्योगिक समूह विकसित करण्यासाठी महाराष्ट्र मेरीटाईम बोर्डासोबत सामंजस्य करार केला. या करारांतर्गत एमडीएलने मुख्य जहाज बांधणी केंद्र अशी भूमिका बजावली आहे. या योजनेद्वारे स्थानिक रोजगार निर्मितीला प्रचंड गती मिळणार आहे.
१ प्रकल्प
दिघी जहाज बांधणी समूह | प्रस्तावित
१ सामंजस्य करार
एमडीएल आणि एमएमबी दरम्यान | स्वाक्षरित
१ अँकर शिपयार्ड
माझगाव डॉक शिपबिल्डर्स | नियुक्त
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
रायगड येथील दिघी बंदर परिसरात नवीन हरित क्षेत्र जहाज बांधणी औद्योगिक समूह उभारणीसाठी अधिकृत करार करण्यात आला. एमडीएल संस्था या प्रकल्पात मुख्य जहाज बांधणी उद्योगाची धुरा सांभाळत असून पायाभूत सुविधांचा विकास करत आहे. यात आधुनिक जहाज बांधणी तंत्रज्ञान तसेच दुरुस्ती सुविधा निर्माण करण्याचे नियोजन आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
माझगाव डॉक शिपबिल्डर्स लिमिटेड (एमडीएल) आणि महाराष्ट्र मेरीटाईम बोर्ड (एमएमबी) या प्रकल्पातील प्रमुख भागीदार आहेत. राज्य शासनाचे वरिष्ठ अधिकारी आणि बंदरे विकास विभागाचे प्रतिनिधी या सामंजस्य कराराच्या अंमलबजावणीसाठी समन्वयाचे काम पाहत आहेत. केंद्र सरकारच्या जहाज बांधणी मंत्रालयाचे मार्गदर्शन या महत्त्वाकांक्षी योजनेला लाभत आहे.
तात्कालिक परिणाम
दिघी बंदर परिसरातील औद्योगिक हालचालींना वेग आला आहे. नवीन जहाज बांधणी प्रकल्पाच्या जागेची निश्चिती आणि प्राथमिक तांत्रिक सर्वेक्षणाचे काम तातडीने सुरू करण्यात आले आहे. स्थानिक पातळीवर विविध तांत्रिक सेवा पुरवठादार कंपन्यांनी या क्षेत्रात रस दाखवला आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
महाराष्ट्र शासनाने या किनारपट्टी क्षेत्रातील औद्योगिक विकासाला मंजुरी दिली आहे. सागरी सुरक्षेचे नियम पाळून पर्यावरणपूरक पद्धतीने प्रकल्प राबवण्याचे निर्देश प्रशासनाने दिले आहेत. एमएमबी या प्रकल्पासाठी आवश्यक परवानग्या मिळवण्यास मदत करत आहे. उद्योग विभागाकडून गुंतवणूकदारांना आवश्यक त्या सवलती आणि सोयी पुरवण्याची तयारी दर्शवली गेली आहे.
दिघी बंदराचा कायापालट आणि एमडीएलची भूमिका
रायगड जिल्ह्यातील दिघी बंदर परिसरात औद्योगिक विकासाला नवी दिशा मिळत आहे. माझगाव डॉक शिपबिल्डर्स लिमिटेड (एमडीएल) या प्रसिद्ध केंद्र सरकारी उपक्रमाने येथे मुख्य जहाज बांधणी केंद्र स्थापन करण्याचा निर्णय घेतला. या प्रकल्पासाठी महाराष्ट्र मेरीटाईम बोर्डासोबत झालेला करार अत्यंत महत्त्वपूर्ण आहे. नवीन हरित क्षेत्र जहाज बांधणी औद्योगिक समूहाच्या निर्मितीसाठी आवश्यक जमीन आणि पायाभूत सुविधांचा आढावा सुरू झाला आहे. देशांतर्गत जहाज बांधणी क्षेत्राला बळ देणे हा या उपक्रमाचा मुख्य हेतू आहे. दिघी बंदर भागात आधुनिक गोदी, दुरुस्ती केंद्रे आणि सुटे भाग निर्मितीचे कारखाने उभारले जातील. एमडीएलच्या अनुभवाचा फायदा या नवीन केंद्राला सक्षम करण्यासाठी केला जाईल. प्रकल्पाच्या यशस्वी अंमलबजावणीसाठी दोन्ही बाजूंच्या तज्ज्ञ अभियंत्यांचे पथक कार्यरत आहे.
- एमडीएल आणि एमएमबी यांच्यात भागीदारी करार संपन्न.
- आधुनिक तंत्रज्ञानाने सज्ज जहाज दुरुस्ती केंद्र उभारणार.
सागरी विकासाला गती आणि औद्योगिक धोरण
या सहकार्याद्वारे महाराष्ट्राच्या सागरी किनारपट्टीवर औद्योगिक क्रांती घडण्याची शक्यता आहे. केंद्र सरकारच्या ‘मेक इन इंडिया’ धोरणाला अनुसरून या प्रकल्पाची आखणी करण्यात आली. आयात-निर्यात व्यापारात वाढ होण्यास मदत होणार आहे. नवीन औद्योगिक समूहाच्या उभारणीसाठी पर्यावरण विभागाचे नियम काटेकोरपणे पाळले जातील. स्थानिक उद्योग आणि पुरवठादारांना एमडीएलच्या सहकार्याने कामाच्या नव्या संधी मिळणार आहेत. सागरी वाहतूक क्षेत्रात भारताचे स्थान मजबूत करण्याचे उद्दिष्ट समोर ठेवण्यात आले आहे. विविध प्रकारच्या व्यापारी जहाजांची बांधणी आणि तांत्रिक तपासणी या केंद्रात केली जाईल. बंदर विकासाच्या या योजनेला प्रशासकीय पातळीवर प्राधान्य देण्यात आले आहे.
“दिघी बंदर परिसरातील हा प्रकल्प देशाच्या सागरी क्षमता विस्तारात भर घालणारा आहे. एमडीएल मुख्य भागीदार म्हणून दर्जेदार सुविधा निर्माण करण्यास कटिबद्ध आहे. आम्ही स्थानिक रोजगाराला प्राधान्य देत देशांतर्गत जहाज बांधणी उद्योगाला नवी उंची गाठून देऊ.”
— संजीव सिंग, मुख्य व्यवस्थापकीय संचालक, एमडीएल.“या सागरी औद्योगिक समूहाच्या स्थापनेने राज्यातील बंदरांचा विकास वेगाने होईल. सागरी व्यापाराला आणि स्थानिक उद्योजकांना यातून चालना मिळते. आम्ही पर्यावरणपूरक तंत्रज्ञानाचा वापर करून दिघी बंदर परिसराचा कायापालट करण्यासाठी कटिबद्ध आहोत.”
— संजय शर्मा, सागरी सल्लागार, एमएमबी.- देशांतर्गत जहाज निर्मिती क्षमतेत लक्षणीय वाढ अपेक्षित.
- पर्यावरणपूरक तंत्रज्ञानाचा वापर करून गोदीची उभारणी.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| भागीदार संस्था | एमडीएल आणि एमएमबी | कार्यरत |
| प्रकल्प ठिकाण | दिघी बंदर, रायगड | मंजूर |
| प्रकल्पाचे स्वरूप | हरित क्षेत्र जहाज बांधणी समूह | प्रस्तावित |
| मुख्य उद्दिष्ट | देशांतर्गत जहाज बांधणी विकास | नोंदवले |
पार्श्वभूमी
देशातील जहाज बांधणी उद्योगाचा इतिहास आणि दिघी प्रकल्पाची गरज
भारतात सागरी किनारपट्टीचा वापर करून व्यापार वाढवण्याचे प्रयत्न सातत्याने सुरू आहेत. माझगाव डॉक शिपबिल्डर्स कंपनीने मुंबईत अनेक वर्षांपासून नौदलासाठी आणि व्यापारी क्षेत्रासाठी जहाजे तयार केली आहेत. मुंबई गोदीवरील वाढता ताण पाहता पर्यायी जागेचा शोध सुरू होता. रायगड जिल्ह्यातील दिघी बंदराची भौगोलिक स्थिती या कामासाठी अत्यंत अनुकूल असल्याचे आढळले. यापूर्वी देखील या भागात लहान स्वरूपाचे बंदराचे काम चालत असे. नवीन हरित क्षेत्र जहाज बांधणी औद्योगिक समूहाच्या उभारणीने या संपूर्ण क्षेत्राचा चेहरामोहरा बदलणार आहे. पुढील टप्प्यात सविस्तर प्रकल्प अहवाल (डीपीआर) तयार करण्याचे काम हाती घेतले जाईल. त्यानंतर प्रत्यक्ष बांधकामाला सुरुवात करण्याचे नियोजन आहे. या संदर्भातील पुढील बैठक मुंबईत पुढील महिन्यात आयोजित करण्यात आली आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन रायगड जिल्हा प्रशासनाने बंदर परिसरातील सुरक्षेचा आढावा घेतला आहे. नवीन औद्योगिक प्रकल्पाच्या सुरक्षेसाठी औद्योगिक सुरक्षा दलाचे विशेष पथक तैनात करण्याचा विचार सुरू आहे. परिसरातील वाहतूक कोंडी टाळण्यासाठी रस्ते विकासाचे नियोजन करण्यात आले असून जमीन हस्तांतरण प्रक्रिया वेगाने पूर्ण करण्यासाठी विशेष कक्षाची स्थापना करण्यात आली आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर सकारात्मक वातावरण पाहायला मिळत आहे. पोलाद, सिमेंट आणि अभियांत्रिकी क्षेत्रातील उद्योगांना नवीन बाजारपेठ उपलब्ध होईल. स्थानिक पुरवठादारांनी एमडीएलसोबत व्यवसाय करण्यासाठी नोंदणी सुरू केली असून या परिसरातील जमिनीच्या दरांमध्येही वाढ झाली आहे. नवीन व्यावसायिक संकुले उभारण्याच्या हालचाली परिसरात सुरू झाल्या आहेत.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम पायाभूत सुविधांच्या विकासाच्या माध्यमातून दिसून येईल. दिघी आणि परिसरातील रस्ते, वीज तसेच पाणीपुरवठा यंत्रणेत सुधारणा अपेक्षित आहे. नवीन रुग्णालये आणि शैक्षणिक संस्था सुरू होण्यास मदत मिळणार आहे. स्थानिक रहिवाशांच्या राहणीमानाचा दर्जा उंचावून परिसराचा आर्थिक विकास साधला जाणार आहे.
तरुण आणि तंत्रज्ञ वर्ग
तरुण आणि तंत्रज्ञ वर्ग यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून रोजगाराच्या नवीन संधी खुल्या करत आहे. जहाज बांधणी आणि दुरुस्ती क्षेत्रातील कुशल कामगारांना स्थानिक पातळीवरच काम मिळणार आहे. अभियांत्रिकी आणि तंत्रनिकेतन शिक्षण घेतलेल्या तरुणांना प्रशिक्षण आणि नोकरीच्या उत्तम संधी या प्रकल्पात उपलब्ध करून दिल्या जाणार आहेत.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
एमडीएल आणि एमएमबी यांच्यातील भागीदारी देशाच्या सागरी विकासात महत्त्वाचा टप्पा ठरते. दिघी बंदरात हरित क्षेत्र जहाज बांधणी समूह उभारण्याचा निर्णय रायगड जिल्ह्यासाठी वरदान ठरू शकतो. मुंबई बंदरावरील ताण कमी करण्यासाठी अशा पर्यायी औद्योगिक केंद्रांची अत्यंत आवश्यकता आहे. या प्रकल्पातून देशांतर्गत जहाज बांधणी क्षेत्राला आत्मनिर्भर बनवण्याचे स्वप्न साकारता येणार आहे. स्थानिक पातळीवर रोजगार निर्मिती करत असतानाच पर्यावरणाचा समतोल राखणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. प्रशासनाने पारदर्शक पद्धतीने प्रकल्पाची अंमलबजावणी करणे गरजेचे आहे. जागतिक दर्जाच्या पायाभूत सुविधा निर्माण करून भारताला सागरी क्षेत्रात अग्रगण्य बनवण्यासाठी हा प्रकल्प मैलाचा दगड बनण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.